Shrimadbhagavadgita Parayana - Saptadasho'dhyayah

ॐ

श्रीमद्भगवद्गीता पारायण - सप्तदशोऽध्यायः

Gita Vyasa Devanagari

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ सप्तदशोऽध्यायः

श्रद्धात्रयविभागयोगः

अर्जुन उवाच

ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।

तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥1॥

श्री भगवानुवाच

त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।

सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥2॥

सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।

श्रद्धामयोऽयं पुरुषः यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥3॥

यजन्ते सात्त्विका देवान् यक्षरक्षांसि राजसाः ।

प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥4॥

अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।

दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥5॥

कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।

मां चैवान्तः शरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥6॥

आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।

यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥7॥

आयुःसत्त्वबलारोग्य-सुखप्रीतिविवर्धनाः ।

रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्याः आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥8॥

कट्वम्ललवणात्युष्ण-तीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।

आहारा राजसस्येष्टाः दुःखशोकामयप्रदाः ॥9॥

यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।

उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥10॥

अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञः विधिदृष्टो य इज्यते ।

यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥11॥

अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।

इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥12॥

विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।

श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥13॥

देवद्विजगुरुप्राज्ञ-पूजनं शौचमार्जवम् ।

ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥14॥

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।

स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥15॥

मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।

भावसंशुद्धिरित्येतत् तपो मानसमुच्यते ॥16॥

श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः ।

अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥17॥

सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।

क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥18॥

मूढग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः ।

परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥19॥

दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।

देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥20॥

यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।

दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥21॥

अदेशकाले यद्दानम् अपात्रेभ्यश्च दीयते ।

असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥22॥

ॐ तत्सदिति निर्देशः ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।

ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥23॥

तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।

प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥24॥

तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।

दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥25॥

सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।

प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥26॥

यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।

कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥27॥

अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।

असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥28॥

॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha saptadaśo'dhyāyaḥ

śraddhātrayavibhāgayogaḥ

arjuna uvāca

ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ |

teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ||1||

śrī bhagavānuvāca

trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā |

sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu ||2||

sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |

śraddhāmayo'yaṃ puruṣaḥ yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ||3||

yajante sāttvikā devān yakṣarakṣāṃsi rājasāḥ |

pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ ||4||

aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ |

dambhāhaṅkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ ||5||

karśayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ |

māṃ caivāntaḥ śarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān ||6||

āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ |

yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu ||7||

āyuḥsattvabalārogya-sukhaprītivivardhanāḥ |

rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyāḥ āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ||8||

kaṭvamlalavaṇātyuṣṇa-tīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ |

āhārā rājasasyeṣṭāḥ duḥkhaśokāmayapradāḥ ||9||

yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat |

ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam ||10||

aphalākāṅkṣibhiryajñaḥ vidhidṛṣṭo ya ijyate |

yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ||11||

abhisandhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat |

ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam ||12||

vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam |

śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate ||13||

devadvijaguruprājña-pūjanaṃ śaucamārjavam |

brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate ||14||

anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat |

svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate ||15||

manaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |

bhāvasaṃśuddhirityetat tapo mānasamucyate ||16||

śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ |

aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate ||17||

satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat |

kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam ||18||

mūḍhagrāheṇātmano yat pīḍayā kriyate tapaḥ |

parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam ||19||

dātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe |

deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam ||20||

yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ |

dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam ||21||

adeśakāle yaddānam apātrebhyaśca dīyate |

asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam ||22||

oṃ tatsaditi nirdeśaḥ brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ |

brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ||23||

tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ |

pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām ||24||

tadityanabhisandhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ |

dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ||25||

sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate |

praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ||26||

yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate |

karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate ||27||

aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat |

asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ||28||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde śraddhātrayavibhāgayogo nāma saptadaśo'dhyāyaḥ ||