6.93 Yuddhakanda - Trinavatitama Sargah

ॐ

6.93 ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਤਤਃਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਸਚਿਵਾਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਚੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋਵਧਮ੍ ।

ਆਚਚਕ੍षੁਰਭਿਜ੍ਞਾਯਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਾਯਸਵ੍ਯਥਾਃ ॥ 1 ॥

ਯੁਦ੍ਧੇਹਤੋਮਹਾਰਾਜਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਤਵਾਤ੍ਮਜਃ ।

ਵਿਭੀषਣਸਹਾਯੇਨਮਿषਤਾਨ੍ਨੋਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ॥ 2 ॥

ਸ਼ੂਰਂਸ਼ੂਰੇਣਸਮ੍ਗਮ੍ਯਸਮ੍ਯੁਗੇष੍ਵਪਰਾਜਿਤਃ ।

ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਹਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰਃਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ॥ 3 ॥

ਗਤਸ੍ਸਪਰਮਾਨ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸ਼ਰੈਸ੍ਸਨ੍ਤਾਪ੍ਯਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ।

ਸ ਤਮ੍ਪ੍ਰਤਿਭਯਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਵਧਮ੍ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 4 ॥

ਘੋਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਃਸਙ੍ਖ੍ਯੇਕਸ਼੍ਮਲਮ੍ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਨ੍ਮਹਤ੍ ।

ਉਪਲਭ੍ਯਚਿਰਾਤ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਾਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵ ॥ 5 ॥

ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਕੁਲੋਦੀਨੋਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।

ਹਾਰਾਕ੍षਸਚਮੂਮੁਖ੍ਯਮਮਵਤ੍ਸਮਹਾਬਲ ॥ 6 ॥

ਜਿਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਙ੍ਕਥਮਦ੍ਯਤ੍ਵਂਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਵਸ਼ਙ੍ਗਤਃ ।

ਨਨੁਤ੍ਵਮਿषੁਭਿਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਃਕਾਲਾਨ੍ਤਕਾਵਪਿ ॥ 7 ॥

ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਯਾਪਿਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿਕਿਮ੍ਪੁਨਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਂਯੁਧਿ ।

ਅਦ੍ਯਵੈਨਸ੍ਵਤੋਰਾਜਾਭੂਯੋਬਹੁਮਤੋਮਮ ॥ 8 ॥

ਯੇਨਾਦ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃਕਾਲਧਰ੍ਮਣਾ ।

ਏषਪਨ੍ਥਾਃਸੁਯੋਧਾਨਾਂਸਰ੍ਵਾਮਰਗਣੇष੍ਵਪਿ ॥ 9 ॥

ਯਃਕृਤੇਹਨ੍ਯਤੇਭਰ੍ਤੁਸ੍ਸਪੁਮਾਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮृਚ੍ਛਤਿ ।

ਅਦ੍ਯਦੇਵਗਣਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਲੋਕਪਾਲਾਮਹਰ੍षਯਃ ॥ 10 ॥

ਹਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਸੁਖਂਸ੍ਵਪ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿਨਿਰ੍ਭਯਾਃ ।

ਅਦ੍ਯਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਪृਥਿਵੀ ਚ ਸਕਾਨਨਾ ॥ 11 ॥

ਏਕੇਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾਹੀਨਾਸ਼ੂਨ੍ਯੇਵਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿਮੇ ।

ਅਦ੍ਯਨੈਰृਤਕਨ੍ਯਾਨਾਂਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮ੍ਯਨ੍ਤਃਪੁਰੇਰਵਮ੍ ॥ 12 ॥

ਕਰੇਣੁਸਙ੍ਘਸ੍ਯਯਥਾਨਿਨਾਦਙ੍ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰੇ ।

ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਲਙ੍ਕਾਂ ਚ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ 13 ॥

ਮਾਤਰਮ੍ਮਾਂ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਵਗਤੋऽਸਿਵਿਹਾਯਨਃ ।

ਮਮਨਾਮਤ੍ਵਯਾਵੀਰਗਤਸ੍ਯਯਮਸਾਦਨਮ੍ ॥ 14 ॥

ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿਕਾਰ੍ਯਾਣਿਵਿਪਰੀਤੇਹਿਵਰ੍ਤਸੇ ।

ਸ ਤ੍ਵਞ੍ਜੀਵਤਿਸੁਗ੍ਰੀਵੇਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਰਾਘਵੇ ॥ 15 ॥

ਮਮਸ਼ਲ੍ਯਮਨੁਦ੍ਧृਤ੍ਯਕ੍ਵਗਤੋऽਸਿਵਿਹਾਯਨਃ ।

ਏਵਮਾਦਿਵਿਲਾਪਾਰ੍ਤਂਰਾਵਣਂਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਮ੍ ॥ 16 ॥

ਆਵਿਵੇਸ਼ਮਹਾਨ੍ ਕੋਪਃਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯਸਨਸਮ੍ਭਵਃ ।

ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਕੋਪਨਂਹ੍ਯੇਨਮ੍ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਪੁਨਰਾਧਯਃ ॥ 17 ॥

ਦੀਪ੍ਤਂਸਨ੍ਦੀਪਯਾਮਾਸੁਰ੍ਘਰ੍ਮੇऽਰ੍ਕਮਿਵਰਸ਼੍ਮਯਃ ।

ਲਲਾਟੇਭ੍ਰੁਕੁਟੀਭਿਸ਼੍ਚਸਙ੍ਗਤਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਰੋਚਤ ॥ 18 ॥

ਯੁਗਾਨ੍ਤੇਸਹਨਕ੍ਰੈਸ੍ਤੁਮਹੋਰ੍ਮਿਭਿਰਿਵੋਦਧਿਃ ।

ਕੋਪਾਦ੍ਵਿਜृਮ੍ਭਮਾਣਸ੍ਯਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਵਜ੍ਵਲਨ੍ ॥ 19 ॥

ਉਤ੍ਪਪਾਤਸਧੂਮਾਨਗਿਰ੍ਵृਤ੍ਰਸ੍ਯਵਦਨਾਦਿਵ ।

ਸ ਪੁਤ੍ਰਵਧਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਰਃਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਙ੍ਗਤਃ ॥ 20 ॥

ਸਮੀਕ੍ष੍ਯਰਾਵਣੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਵੈਦੇਹ੍ਯਾਰੋਚਯਦ੍ਵਧਮ੍ ।

ਤਸ੍ਯਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਰਕ੍ਤੇ ਚ ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਰੋਥਾਨਗਿਨਾਪਿ ਚ ॥ 21 ॥

ਰਾਵਣਸ੍ਯਮਹਾਘੋਰੇਦੀਪ੍ਤੇਨੇਤ੍ਰੇਬਭੂਵਤੁਃ ।

ਘੋਰਮ੍ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਰੂਪਨ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਕ੍ਰੋਧਾਗ੍ਨਿਮੂਰ੍ਛਿਤਮ੍ ॥ 22 ॥

ਬਭੂਵਰੂਪਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।

ਤਸ੍ਯਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮ੍ਪ੍ਰਾਪਤਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰृਬਿਨ੍ਦਵਃ ॥ 23 ॥

ਦੀਪਾਭ੍ਯਾਮਿਵਦੀਪ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂਸਾਰ੍ਚਿषਸ੍ਸ੍ਨੇਹਬਿਨ੍ਦਵਃ ।

ਦਨ੍ਤਾਵਨਿਦਸ਼ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਸ਼੍ਰੂਯਤੇਦਸ਼ਨਸ੍ਵਨਃ ॥ 24 ॥

ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਵੇष੍ਟ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਦਾਨਵੈਰਿਵ ।

ਕਾਲਾਨਗਿਰਿਵਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਯਾਂਯਾਨ੍ਦਿਸ਼ਮਵੈਕ੍षਤ ॥ 25 ॥

ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਮ੍ਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਸਨ੍ਵਿਲਿਯਲਿਰੇ ।

ਤਮਨ੍ਤਕਮਿਵਕ੍ਰੁਦ੍ਧਞ੍ਚਰਾਚਰਚਿਖਾਦਿषੁਮ੍ ॥ 26 ॥

ਵੀਕ੍षਮਾਣਨ੍ਦਿਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਰਾਕ੍षਸਾਨੋਪਚਕ੍ਰਮੁਃ ।

ਤਤਃਪਰਮਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਰਾਵਣੋਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ॥ 27 ॥

ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਕ੍षਸਾਮ੍ਮਧ੍ਯੇਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿषੁਰਾਹਵੇ ।

ਮਯਾਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿਚਰਿਤ੍ਵਾਪਰਮਨ੍ਤਪਃ ॥ 28 ॥

ਤੇषੁਤੇष੍ਵਵਕਾਸ਼ੇषੁਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਃਪਰਿਤੋषਿਤਃ ।

ਤਸ੍ਯੈਵਤਪਸੋਵ੍ਯੁष੍ਟ੍ਯਾਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ ॥ 29 ॥

ਨਾਸੁਰੇਭ੍ਯੋ ਨ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋਭਯਮ੍ਮਮਕਦਾਚਨ ।

ਕਵਚਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਮ੍ਮੇਯਦਾਦਿਤ੍ਯਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ 30 ॥

ਦੇਵਾਸੁਰਵਿਮਰ੍ਧੇषੁ ਨ ਭਿਨ੍ਨਂਵਜ੍ਰਮੁष੍ਟਿਭਿਃ ।

ਤੇਨਮਾਮਦ੍ਯਸਮ੍ਯੁਕ੍ਤਂਰਥਸ੍ਥਮਿਹਸਮ੍ਯੁਗੇ ॥ 31 ॥

ਪ੍ਰਤੀਯਾਤ੍ਕੋऽਦ੍ਯਮਾਮਾਜੌਸਾਕ੍षਾਦਪਿਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ।

ਤ੍ਤਦਾਤਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨਸਸ਼ਰਙ੍ਕਾਰ੍ਮੁਕਮ੍ਮਹਤ੍ ॥ 32 ॥

ਦੇਵਾਸੁਰਵਿਮਰ੍ਧੇषੁਮਮਦਤ੍ਤਂਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।

ਅਦ੍ਯਤੂਰ੍ਯਸ਼ਤੈਰ੍ਭੀਮਨ੍ਧਨੁਰੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯਤਾਮ੍ਮਮ ॥ 33 ॥

ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਯੋਰੇਵਵਧਾਯਪਰਮਾਹਵੇ ।

ਸ ਪੁਤ੍ਰਵਧਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃਕ੍ਰੂਰਃਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਙ੍ਗਤਃ ॥ 34 ॥

ਸਮੀਕ੍ष੍ਯਰਾਵਣੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਸੀਤਾਂਹਨ੍ਤੁਂਵ੍ਯਵਸ੍ਯਤ ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ष੍ਯਤਾਮ੍ਰਾਕ੍षਸ੍ਸੁਘੋਰੋਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 35 ॥

ਦੀਨੋਦੀਨਸ੍ਵਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨੁਵਾਚਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ।

ਮਾਯਯਾਮਮਵਤ੍ਸੇਨਵਞ੍ਚਨਾਰ੍ਥਂਵਨੌਕਸਾਮ੍ ॥ 36 ॥

ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਹਤਨ੍ਤਤ੍ਰਸੀਤੇਯਮਿਤਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।

ਤਦਿਦਨ੍ਤਥ੍ਯਮੇਵਾਹਙ੍ਕਰਿष੍ਯੇਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 37 ॥

ਵੈਦੇਹੀਨ੍ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿਕ੍षਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਮਨੁਵ੍ਰਤਾਮ੍ ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਸਚਿਵਾਨ੍ਖਙ੍ਗਮਾਸ਼ੁਪਰਾਮृਸ਼ਤ੍ ॥ 38 ॥

ਉਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂਵਿਮਲਾਮ੍ਬਰਵਰ੍ਚਸਮ੍ ।

ਨਿष੍ਪਪਾਤ ਸ ਵੇਗੇਨਸਭਾਰ੍ਯਃਸਚਿਵੈਰ੍ਵृਤਃ ॥ 39 ॥

ਰਾਵਣਃਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕੇਨਭृਸ਼ਮਾਕੁਲਚੇਤਨਃ ।

ਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਖਡਗਮਾਦਾਯਸਹਸਾਯਤ੍ਰਮੈਥਿਲੀ ॥ 40 ॥

ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂਰਾਕ੍षਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਸਿਂਹਨਾਦਂਵਿਚਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ ।

ਊਚੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 41 ॥

ਅਦ੍ਯੈਨਨ੍ਤਾਵੁਭੌਦृष੍ਟਵਾਭ੍ਰਾਤਰੌਪ੍ਰਵ੍ਯਧਿष੍ਯਤਃ ।

ਲੋਕਪਾਲਾਹਿਚਤ੍ਵਾਰਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਾਨੇਨਤਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ 42 ॥

ਬਹਵਃਸ਼ਤ੍ਰਵਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇਸਮ੍ਯੁਗੇष੍ਵਭਿਪਾਤਿਤਾਃ ।

ਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁਰਤ੍ਨਾਨਿਭੁਙਕ੍ਤੇਚਾਹृਤ੍ਯਰਾਵਣਃ ॥ 43 ॥

ਵਿਕ੍ਰਮੇ ਚ ਬਲੇਚੈਵਨਾਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਸਦृਸ਼ੋਭੁਵਿ ।

ਤੇषਾਂਸਞ੍ਜਲ੍ਪਮਾਨਾਮਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਙ੍ਗਤਾਮ੍ ॥ 44 ॥

ਅਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵਵੈਦੇਹੀਂਰਾਵਣਃਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ।

ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਃਸੁਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਹਿਤਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ ॥ 45 ॥

ਅਭ੍ਯਧਾਵਤਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਖੇਗ੍ਰਹੋਰੋਹਿਣੀਮਿਵ ।

ਮੈਥਿਲੀਰਕ੍ष੍ਯਮਾਣਾਤੁਰਾਕ੍षਸੀਰਨਿਨ੍ਦਿਤਾ ॥ 46 ॥

ਦਦਰ੍ਸ਼ਰਾਕ੍षਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਨ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਵਰਧਾਰਿਣਮ੍ ।

ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯਸਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਂਵ੍ਯਥਿਤਾਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥ 47 ॥

ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣਮ੍ਬਹੁਸ਼ਃਸੁਹृਦ੍ਭਿਰਨਿਵਰ੍ਤਿਨਮ੍ ।

ਸੀਤਾਦੁਃਖਸਮਾਵਿष੍ਟਾਵਿਲਪਨ੍ਤੀਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 48 ॥

ਯਥਾਯਮ੍ਮਾਮਭਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃਸਮਭਿਦ੍ਰਵਤਿਸ੍ਵਯਮ੍ ।

ਵਧਿष੍ਯਤਿਸਨਾਥਾਮ੍ਮਾਮਨਾਥਾਮਿਵਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ॥ 49 ॥

ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚੋਦਯਾਮਾਸਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ਮਾਮਨੁਵ੍ਰਤਾਮ੍ ।

ਭਾਰ੍ਯਾਭਵਰਮਸ੍ਵੇਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੋਧ੍ਰੁਵਮ੍ਮਯਾ ॥ 50 ॥

ਸੋऽਯਮ੍ਮਾਮਨੁਪਸ੍ਥਾਨੇਵ੍ਯਕ੍ਤਨ੍ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਮਾਗਤਃ ।

ਕ੍ਰੋਧਮੋਹਸਮਾਵਿष੍ਟੋਨਿਹਨ੍ਤੁਮ੍ਮਾਂਸਮੁਦ੍ਯਤਃ ॥ 51 ॥

ਅਥਵਾਤੌਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌਭ੍ਰਾਤਰੌਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।

ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨਾਰ੍ਯੇਣਸਮਰੇऽਦ੍ਯਨਿਪਾਤਿਤੌ ॥ 52 ॥

ਭੈਰਵੋਹਿਮਹਾਨ੍ਨਾਦੋਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂਸ਼੍ਰੁਤੋਮਯਾ ।

ਬਹੂਨਾਮਿਹਹृष੍ਟਾਨਾਨ੍ਤਥਾਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਤਾਮ੍ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 53 ॥

ਅਹੋਧਿਙ੍ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੋऽਯਂਵਿਨਾਸ਼ੋਰਾਜਪੁਤ੍ਰਯੋਃ ।

ਅਥਵਾਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕੇਨਾਹਤ੍ਯਾਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 54 ॥

ਵਿਧਮਿष੍ਯਤਿਮਾਂਰੌਦ੍ਰੋਰਾਕ੍षਸਃਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।

ਹਨੂਮਤਸ੍ਤੁਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਕृਤਙ੍ਕ੍षੁਦ੍ਰਯਾਮਯਾ ॥ 55 ॥

ਯਦ੍ਯਹਨ੍ਤਸ੍ਯਪृष੍ਠੇਵਤਦਾਯਾਸਮਨਿਰ੍ਜਿਤਾ ।

ਨਾਦ੍ਯੈਵਮਨੁਸ਼ੋਚੇਯਮ੍ਭਰ੍ਤੁਰਙ੍ਕਗਤਾਸਤੀ ॥ 56 ॥

ਮਨ੍ਯੇਤੁਹृਦਯਨ੍ਤਸ੍ਯਾਃਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਃਫਲਿष੍ਯਤਿ ।

ਏਕਪੁਤ੍ਰਾਯਦਾਪੁਤ੍ਰਂਵਿਨष੍ਟਂਸ਼੍ਰੋष੍ਯਤੇਯੁਧਿ ॥ 57 ॥

ਸਾਹਿਜਨ੍ਮ ਚ ਬਾਲ੍ਯਂ ਚ ਯੌਵਨਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।

ਧਰ੍ਮਕਾਰ੍ਯਾਣਿਰੂਪਂ ਚ ਰੁਦਤੀਸਂਸ੍ਮਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 58 ॥

ਨਿਰਾਸ਼ਾਨਿਹਤੇਪੁਤ੍ਰੇਦਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਚੇਤਨਾ ।

ਅਗ੍ਨਿਮਾਵੇਕ੍ष੍ਯਤੇਨੂਨਮਾਪੋਵਾਪਿਪ੍ਰਵੇਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 59 ॥

ਧਿਗਸ੍ਤੁਕੁਬ੍ਜਾਮਸਤੀਮ੍ਮਨ੍ਥਰਾਮ੍ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯਾਮ੍ ।

ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਮਂਸ਼ੋਕਙ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ॥ 60 ॥

ਇਤ੍ਯੇਵਮ੍ਮੈਥਿਲੀਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਵਿਲਪਨ੍ਤੀਨ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।

ਰੋਹਿਣੀਮਿਵਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣਵਿਨਾਗ੍ਰਹਵਸ਼ਙ੍ਗਤਾਮ੍ ॥ 61 ॥

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇਤਸ੍ਯਾਮਾਤ੍ਯਃਸ਼ੀਲਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ ।

ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਨਾਮਮੇਧਾਵੀਰਾਵਣਂਰਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ 62 ॥

ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣਃਸਚਿਵੈਰਿਦਂਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।

ਕਥਨ੍ਨਾਮਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਸਾਕ੍षਦ੍ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਨੁਜ ॥ 63 ॥

ਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿਵੈਦੇਹੀਙ੍ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਧਰ੍ਮਮਪਾਸ੍ਯ ਚ ।

ਵੇਦਵਿਦ੍ਯਾਵ੍ਰਤਸ੍ਨਾਤਃਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਸ੍ਤਥਾ ॥ 64 ॥

ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਧਂਵੀਰਮਨ੍ਯਸੇਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰ ।

ਮੈਥਿਲੀਂਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍षਸ੍ਵਪਾਰ੍ਥਿਵ ॥ 65 ॥

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਸਹਾਸ੍ਮਾਭਿਰਾਹੇਵਕ੍ਰੋਧਮੁਤ੍ਸृਜ ।

ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤ੍ਵਮਦ੍ਯੈਵਕृष੍ਣਪਕ੍षਚਤੁਰ੍ਧਸ਼ੀਮ੍ ॥ 66 ॥

ਕृਤ੍ਵਾਨਿਰ੍ਯਾਹ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂਵਿਜਯਾਯਬਲੈਰ੍ਵृਤਃ ।

ਸ਼ੂਰਃਧੀਮਾਨ੍ ਰਥੀਖਡਗੀਰਥਪ੍ਰਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 67 ॥

ਹਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ਰਥਿਂਰਾਮਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।

ਸ ਤਦ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਸੁਹृਦਾਨਿਵੇਦਿਤਂਵਚਃਸੁਧਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਰਾਵਣਃ ।

ਗृਹਞ੍ਜਗਾਮਥਤਤਸ਼੍ਚਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਪੁਨਃਸਭਾਂ ਚ ਪ੍ਰਯਯੌਸੁਹृਦ੍ਵृਤਃ ॥ 68 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha trinavatitamassargaḥ |

tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |

ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||

yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |

vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||

śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |

lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||

gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |

sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||

ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |

upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||

putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |

hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||

jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |

nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||

mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |

adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||

yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |

eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||

yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |

adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||

hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |

adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||

ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |

adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||

kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |

yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||

mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |

mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||

pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |

sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||

mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |

evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||

āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |

prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||

dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |

lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||

yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |

kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||

utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |

sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||

samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |

tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||

rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |

ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||

babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |

tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||

dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |

dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||

yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |

kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||

tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |

tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||

vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |

tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||

abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |

mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||

teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |

tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||

nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |

kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||

devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |

tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||

pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |

ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||

devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |

adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||

rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |

sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||

samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |

pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||

dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |

māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||

kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |

tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||

vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |

ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||

utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |

niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||

rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |

saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||

vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |

ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||

adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |

lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||

bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |

triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||

vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |

teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||

abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |

vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||

abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |

maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||

dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |

tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||

nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |

sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||

yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |

vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||

bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |

bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||

so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |

krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||

athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |

mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||

bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |

bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||

ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |

athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||

vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |

hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||

yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |

nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||

manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |

ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||

sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |

dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||

nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |

agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||

dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |

yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||

ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |

rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||

etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |

supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||

nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |

kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||

hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |

vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||

striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |

maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||

tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |

abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||

kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |

śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||

hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |

sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |

gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||