6.130 Yuddhakanda - Trimshadadhikashatatama Sargah

ॐ

6.130 ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤੁਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮ੍ਭਰਤਸ੍ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ।

ਹृष੍ਟਮਾਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮ੍ਪਰਵੀਰਹਾ ॥ 1 ॥

ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿਚੈਤ੍ਯਾਨਿਨਗਰਸ੍ਯ ਚ ।

ਸੁਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਰੈਰਰ੍ਚਨ੍ਤੁ ਸ਼ੁਚਯੋ ਨਰਾਃ ॥ 2 ॥

ਸੂਤਾਸ੍ਸ੍ਤੁਤਿਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇਵੈਤਾਲਿਕਾਸ੍ਤਥਾ ।

ਸਰ੍ਵੇਵਾਦਿਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲਾਗਣਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵਸਙ੍ਘਸ਼ਃ ॥ 3 ॥

ਰਾਜਦਾਰਾਸ੍ਤਥਾਮਾਤ੍ਯਾਸ੍ਸੈਨ੍ਯਾਸ੍ਸੇਨਾਙ੍ਗਨਾਗਣਾਃ ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚਸਰਾਜਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰੇਣਿਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਗਣਾਃ ॥ 4 ॥

ਅਭਿਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤੁਰਾਮਸ੍ਯਦ੍ਰष੍ਟੁਂਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਮ੍ਮੁਖਮ੍ ।

ਭਰਤਸ੍ਯਵਚ੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃਪਰਵੀਰਹਾ ॥ 5 ॥

ਵਿष੍ਟੀਰਨੇਕਸਾਹਸ੍ਰੀਸ਼੍ਚੋਦਯਾਮਾਨਭਾਗਸ਼ਃ ।

ਸਮੀਕੁਰੁਤਨਿਮ੍ਨਾਨਿਵਿषਮਾਨਿਸਮਾਨਿ ਚ ॥ 6 ॥

ਸ੍ਥਾਨਾਨਿਤੁਨਿਰਸ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਾਦਿਤਃਪਰਮ੍ ।

ਸਿਞ੍ਚਸ੍ਤੁਪृਥਿਵੀਙ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂਹਿਵਸ਼ੀਤੇਵਵਾਰਿਣਾ ॥ 7 ॥

ਤਤੋऽਭ੍ਯਵਕਿਰਨ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇਲਾਜੈਃਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚਸਰ੍ਵਤਃ ।

ਸੁਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਪਤਾਕਾਸ੍ਤੁਰਥ੍ਯਾਃਪੁਰਵਰੋਤ੍ਤਮੇਃ ॥ 8 ॥

ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤੁ ਚ ਵੇਸ਼੍ਮਾਨਿਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯੋਦਯਨਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।

ਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਮੁਕ੍ਤਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚਸੁਗਨ੍ਧੈਃ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਕੈਃ ॥ 9 ॥

ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਮਸਮ੍ਬਾਧਙ੍ਕਿਰਨ੍ਤੁਸ਼ਤਸ਼ੋਨਰਾਃ ।

ਤਸ੍ਤਚ੍ਛਾਸਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 10 ॥

ਧृष੍ਟਿਰ੍ਜਯਨ੍ਤੋਵਿਜਯਸ੍ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ ।

ਅਸ਼ੋਕੋਮਨ੍ਤ੍ਰਪਾਲਸ਼੍ਚਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪਿਨਿਰ੍ਯਯੁਃ ॥ 11 ॥

ਮਤ੍ਤੈਰ੍ਨਾਗਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚਸਧ੍ਵਜੈਸ੍ਸੁਵਿਭੂषਿਤੈਃ ।

ਅਪਰੇਹੇਮਕਕ੍षਾਭਿਸ੍ਸਗਜਾਭਿਃਕਰੇਣੁਭਿਃ ॥ 12 ॥

ਨਿਰ੍ਯਯੁਸ੍ਤੁਰਰਥੈਸ਼੍ਚਸੁਮਹਾਰਥਾਃ ।

ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯृष੍ਟਿਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨਾਂਸਧ੍ਵਜਾਨਾਮ੍ਪਤਾਕਿਨਾਮ੍ ॥ 13 ॥

ਤੁਰਗਾਣਾਂਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚਮੁਖ੍ਯੈਰ੍ਮੁਖ੍ਯਤਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ।

ਪਦਾਤੀਨਾਂਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚਵੀਰਾਃਪਰਿਵृਤਾਯਯੁਃ ॥ 14 ॥

ਤਤੋਯਾਨਾਨ੍ਯੁਪਾਰੂਢਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।

ਕੌਸਲ੍ਯਾਮ੍ਪ੍ਰਮੁਖੇਕृਤ੍ਵਾਸੁਮਿਤ੍ਰਾਞ੍ਚਾਪਿਨਿਰ੍ਯਯੁਃ ॥ 15 ॥

ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਸਹਿਤਾਃਸਰ੍ਵਾਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਮੁਪਾਗਮਨ੍ ।

ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਮੁਖ੍ਯੈਰ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰੇਣੀਮੁਖ੍ਯੈਸ੍ਸਨੈਗਮੈਃ ॥ 16 ॥

ਮਾਲ੍ਯਮੋਦਕਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਭਰਤੋਵृਤਃ ।

ਸ਼ਙ੍ਖਭੇਰੀਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚਵਨ੍ਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਭਿਵਨਨ੍ਦਿਤਃ ॥ 17 ॥

ਆਰ੍ਯਪਾਦੌਗृਹੀਤ੍ਵਾਤੌਸ਼ਿਰਸਾਧਰ੍ਮਕੋਵਿਦਃ ।

ਪਾਣ੍ਡੁਰਞ੍ਛਤ੍ਰਮਾਦਾਯਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲ੍ਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 18 ॥

ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਵਾਲਵ੍ਯਜਨੇਰਾਜਾਰ੍ਹੇਹੇਮਭੂषਿਤੇ ।

ਉਪਵਾਸਕृਸ਼ੋਦੀਨਸ਼੍ਚੀਰਕृष੍ਣਾਜਿਨਾਮ੍ਬਰਃ ॥ 19 ॥

ਭ੍ਰਾਤੁਰਾਗਮਨਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂਹਰ੍षਮਾਗਤਃ ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦ੍ਯਯੌਤਦਾਰਾਮਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਸਚਿਵੈਸ੍ਸਹ ॥ 20 ॥

ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਙ੍ਖੁਰਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚਰਥਨੇਮਿਸ੍ਵਨੇਨ ਚ ।

ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਾਦੇਨਸਞ੍ਚਚਾਲੇਵਮੇਦਿਨੀ ॥ 21 ॥

ਕृਤ੍ਸ੍ਨਨ੍ਤੁਨਗਰਨ੍ਤਤ੍ਤੁਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।

ਸਮੀਕ੍ष੍ਯਭਰਤੋਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚਪਵਨਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 22 ॥

ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਖਲੁਕਾਪੇਯੀਸੇਵ੍ਯਤੇਚਕਚਿਤ੍ਤਤਾ ।

ਨ ਹਿਪਸ਼੍ਯਾਮਿਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂਰਾਮਮਾਰ੍ਯਮ੍ਪਰਨ੍ਤਪਮ੍ ॥ 23 ॥

ਅਥੈਵਮੁਕ੍ਤੇਵਚਨੇਹਨੂਮਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।

ਅਰ੍ਥ੍ਯਂਵਿਜ੍ਞਾਪਯਨ੍ਨੇਵਭਰਤਂਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 24 ॥

ਸਦਾਫਲਾਨ੍ਕੁਸੁਮਿਤਾਨ੍ਵृਕ੍षਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਧੁਸ੍ਰਵਾਨ੍ ।

ਭਰਦ੍ਵਾਜਪ੍ਰਸਾਦੇਨਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਾਨ੍ ॥ 25 ॥

ਤਸ੍ਯਚੈषਵਰੋਦਤ੍ਤੋਵਾਸਵੇਨਪਰਨ੍ਤਪ ।

ਸਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯਤਵਾਤਿਥ੍ਯਙ੍ਕृਤਂਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 26 ॥

ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨ੍ਸ਼੍ਰੂਯਤੇਭੀਮਃਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਨਾਂਵਨੌਕਸਾਮ੍ ।

ਮਨ੍ਯੇਵਾਨਰਸੇਨਾਸਾਨਦੀਨ੍ਤਰਤਿਗੋਮਤੀਮ੍ ॥ 27 ॥

ਰਜੋਵਰ੍षਂਸਮੁਦ੍ਭੂਤਮ੍ਪਸ਼੍ਯਸਾਲਵਨਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ।

ਮਨ੍ਯੇਸਾਲਵਨਂਰਮ੍ਯਂਲੋਪਯਨ੍ਤਿਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 28 ॥

ਤਦੇਤਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇਦੂਰਾਦ੍ਵਿਮਾਨਞ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।

ਵਿਮਾਨਮ੍ਪੁष੍ਪਕਨ੍ਦਿਵ੍ਯਮ੍ਮਨਸਾਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ ॥ 29 ॥

ਰਾਵਣਮ੍ਬਾਨ੍ਧਵੈਃਸਾਰ੍ਥਂਹਤ੍ਵਾਲਬ੍ਧਮ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।

ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂਵਿਮਾਨਂਰਾਮਵਾਹਨਮ੍ ॥ 30 ॥

ਧਨਦਸ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦੇਨਦਿਵ੍ਯਮੇਤਨ੍ਮਨੋਜਵਮ੍ ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭ੍ਰਾਤਰੌਵੀਰੌਵੈਦੇਹ੍ਯਾਸਹਰਾਘਵੌ ॥ 31 ॥

ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਮਹਾਤੇਜਾਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਚਵਿਭੀषਣਃ ।

ਏਤੋਹਰ੍षਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋਨਿਃਸ੍ਵਨੋਦਿਵਮਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ ॥ 32 ॥

ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਯੁਵਵृਦ੍ਧਾਨਾਂਰਾਮੋऽਯਮਿਤਿਕੀਰ੍ਤਿਤੇ ।

ਰਥਕੁਞ੍ਜਰਵਾਜਿਭ੍ਯਸ੍ਤੇऽਵਤੀਰ੍ਯਮਹੀਙ੍ਗਤਾਃ ॥ 33 ॥

ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਂਵਿਮਾਨਸ੍ਥਨ੍ਨਰਾਸ੍ਸੋਮਮਿਵਾਮ੍ਬਰੇ ।

ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਲਿਰ੍ਭਰਤੋਭੂਤ੍ਵਾਪ੍ਰਸृष੍ਟੋਰਾਘਵੋਨ੍ਮੁਖਃ ॥ 34 ॥

ਸ੍ਵਾਗਤੇਨਯਥਾਰ੍ਹੇਣਤਤੋਰਾਮਮਪੂਜਯਤ੍ ।

ਮਨਸਾਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਸृष੍ਟੇਵਿਮਾਨੇਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ॥ 35 ॥

ਰਰਾਜਪृਥੁਦੀਰ੍ਘਾਕ੍षੋਵਜ੍ਰਪਾਣਿਰਿਵਾਪਰਃ ।

ਤਤੋਵਿਮਾਨਾਗ੍ਰਗਤਮ੍ਭਰਤੋਭ੍ਰਾਤਰਨ੍ਤਦਾ ॥ 36 ॥

ਵਵਨ੍ਦੇਪ੍ਰਣਤੋਰਾਮਮ੍ਮੇਰੁਸ੍ਥਮਿਵਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ।

ਤਤੋਰਾਮਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਨ੍ਤਦ੍ਵਿਮਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 37 ॥

ਹਂਸਯੁਕ੍ਤਮ੍ਮਹਾਵੇਗਨ੍ਨਿਪਪਾਤਮਹੀਤਲੇ ।

ਆਪਿਤੋਵਿਮਾਨਨ੍ਤਦ੍ਭਰਤਸ੍ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 38 ॥

ਰਾਮਮਾਸਾਦ੍ਯਮੁਦਿਤਃਪੁਨਰੇਵਾਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ।

ਤਂਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ਼੍ਚਿਰਸ੍ਯਾਕ੍षਿਰਥਙ੍ਗਤਮ੍ ॥ 39 ॥

ਅਙ੍ਕੇਭਰਤਮਾਰੋਪ੍ਯਮੁਦਿਤਃਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ ।

ਤਤੋਲਕ੍ष੍ਮਣਮਾਸਾਦ੍ਯਵੈਦੇਹੀਂ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ॥ 40 ॥

ਅਥਾਭ੍ਯਵਾਦਯਪ੍ਰਤੀਤੋਭਰਤੋਨਾਮਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।

ਸੁਗ੍ਰੀਵਙ੍ਕੇਕਯੀਪੁਤ੍ਰੋਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਮਥਾਙ੍ਗਦਮ੍ ॥ 41 ॥

ਮੈਨ੍ਦਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਦਨ੍ਨੀਲਮृषਭਮ੍ਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ ।

ਸੁषੇਣਂ ਚ ਨਲਞ੍ਚੈਵਗਵਾਕ੍षਙ੍ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮ੍ ॥ 42 ॥

ਸ਼ਰਭਮ੍ਪਨਸਞ੍ਚੈਵਪਰਿਤਃਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ ।

ਤੇਕृਤ੍ਵਾਮਾਨੁषਂਰੂਪਂਵਾਨਰਾਃਕਾਮਰੂਪਿਣਃ ॥ 43 ॥

ਕੁਸ਼ਲਮ੍ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਂਸ੍ਤੇਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਭਰਤਨ੍ਤਦਾ ।

ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਂਵਾਨਰਰ੍षਭਮ੍ ॥ 44 ॥

ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯਮਹਾਤੇਜਾਭਰਤੋਧਰ੍ਮਿਣਾਂਵਰਃ ।

ਤ੍ਵਮ੍ਸ੍ਮਾਕਞ੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂਵੈਭ੍ਰਾਤਾਸੁਗ੍ਰੀਵਪਞ੍ਚਮਃ ॥ 45 ॥

ਸੌਹਾਰ੍ਦਾਜ੍ਜਾਯਤੇਮਿਤ੍ਰਮਪਕਾਰੋऽਰਿਲਕ੍षਣਮ੍ ।

ਵਿਭੀषਣਂ ਚ ਭਰਤਃਸਾਨ੍ਤ੍ਵਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 46 ॥

ਦਿष੍ਟ੍ਯਾਤ੍ਵਯਾਸਹਾਯੇਨਕृਤਙ੍ਕਰ੍ਮਸੁਦੁष੍ਕਰਮ੍ ।

ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚਤਦਾਰਾਮਮਭਿਵਾਦ੍ਯਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 47 ॥

ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚਰਣੌਵੀਰੋਵਿਨਯਾਦਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ।

ਰਾਮੋਮਾਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯਵਿਵਰ੍ਣਾਂਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ॥ 48 ॥

ਜਗ੍ਰਾਹਪ੍ਰਣਤਃਪਾਦੌਮਨੋਮਾਤੁਃਪ੍ਰਹਰ੍षਯਨ੍ ।

ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਕੈਕੇਯੀਂ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ॥ 49 ॥

ਸ ਮਾਤ੍ਰੂਸ਼੍ਚਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵਾਪੁਰੋਹਿਤਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।

ਸ੍ਵਾਗਤਨ੍ਤੇਮਹਾਬਾਹੋਕੌਸਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਾ ॥ 50 ॥

ਇਤਿਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯਃਸਰ੍ਵੇਨਾਗਰਾਰਾਮਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।

ਤਾਨ੍ਯਞ੍ਜਲਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿਪ੍ਰਗृਹੀਤਾਨਿਨਾਗਰੈਃ ॥ 51 ॥

ਵ੍ਯਾਕੋਚਾਨੀਵਪਦ੍ਮਾਨਿਦਦਰ੍ਸ਼ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ।

ਪਾਦੁਕੇਤੇਤੁਰਾਮਸ੍ਯਗृਹੀਤ੍ਵਾਭਰਤਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 52 ॥

ਚਰਣਾਭ੍ਯਾਨ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਯੋਜਯਾਮਾਸਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ।

ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚਤਦਾਰਾਮਮ੍ਭਰਤਃ ਸ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥ 53 ॥

ਏਤਤ੍ਤੇਸਕਲਂਰਾਜ੍ਯਨ੍ਨ੍ਯਾਸਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਤਿਤਮ੍ਮਯਾ ।

ਅਦ੍ਯਜਨ੍ਮਕृਤਾਰ੍ਥਮ੍ਮੇਸਮ੍ਵृਤ੍ਤਸ਼੍ਚਮਨੋਰਥਃ ॥ 54 ॥

ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮਿਰਾਜਾਨਮਯੋਧ੍ਯਾਮ੍ਪੁਨਰਾਗਤਮ੍ ।

ਅਵੇਕ੍षਤਾਮ੍ਭਵਾਨ੍ਸ਼ੋਕਙ੍ਕੋष੍ਠਾਗਾਰਙ੍ਗृਹਮ੍ਬਲਮ੍ ॥ 55 ॥

ਭਵਤਸ੍ਤੇਜਸਾਸਰ੍ਵਙ੍ਕृਤਨ੍ਦਸ਼ਗੁਣਮ੍ਮਯਾ ।

ਤਥਾਬ੍ਰੁਵਾਣਮ੍ਭਰਤਨ੍ਦृष੍ਟਵਾਤਮ੍ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਮ੍ ॥ 56 ॥

ਮੁਮੁਚੁਰ੍ਵਾਨਰਾਬਾष੍ਪਂਰਾਕ੍षਸਸ਼੍ਚਵਿਭੀषਣਃ ।

ਤਤਃਪ੍ਰਹਰ੍षਾਦ੍ਭਰਤਮਙ੍ਗਮਾਰੋਪ੍ਯਰਾਘਵਃ ॥ 57 ॥

ਯਯੌਤੇਨਵਿਮਾਨੇਨਸਸੈਨ੍ਯੋਭਰਤਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।

ਭਰਤਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸਾਦ੍ਯਸਸੈਨ੍ਯੋਰਾਘਵਸ੍ਤਦਾ ॥ 58 ॥

ਅਵਤੀਰ੍ਯਵਿਮਾਨਾਗ੍ਰਾਦਵਤਸ੍ਥੇਮਹੀਤਲੇ ।

ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤੁਤਦਾਰਾਮਸ੍ਤਦ੍ਵਿਮਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 59 ॥

ਵਹਵੈਸ਼੍ਰਵਣਨ੍ਦੇਵਮਨੁਜਾਨਾਮਿਗਮ੍ਯਤਾਮ੍ ।

ਤਤੋਰਾਮਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਨ੍ਤਦ੍ਵਿਮਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 60 ॥

ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ਦਿਸ਼ਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਜਗਾਮਧਨਦਾਲਯਮ੍ ।

ਵਿਮਾਨਮ੍ਪੁष੍ਪਕਨ੍ਦਿਵ੍ਯਂਸਮ੍ਗृਹੀਤਨ੍ਤੁਰਕ੍षਸਾ ॥ 61 ॥

ਅਗਮਦ੍ਧਨਦਂਵੇਗਾਦ੍ਰਾਮਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਚੋਦਿਤਮ੍ ।

ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਸਮਸ੍ਯਰਾਘਵੋਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਰੈਵਾਮਰਾਧਿਪਃ ।

ਨਿਪੀਡ੍ਯਪਾਦੌਪृਥਗਾਨਨੇਸ਼ੁਭੇਸਹੈਵਤੇਨੋਪਵਿਵੇਸ਼ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 62 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha triṃśadadhikaśatatamassargaḥ |

śrutvātuparamānandambharatassatyavikramaḥ |

hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||

daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca |

sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||

sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā |

sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||

rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ |

brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||

abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhammukham |

bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||

viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |

samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||

sthānānitunirasyantānnandigrāmāditaḥparam |

siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||

tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |

sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||

śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanamprati |

sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||

rājamārgamasambādhaṅkirantuśataśonarāḥ |

tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||

dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ |

aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||

mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ |

aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||

niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |

śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||

turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ |

padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||

tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ |

kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||

kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |

dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||

mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ |

śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||

āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ |

pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||

śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite |

upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||

bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ |

pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||

aśvānāṅkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca |

śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||

kṛtsnantunagarantattunandigrāmamupāgamat |

samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||

kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā |

na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||

athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt |

arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||

sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān |

bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||

tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa |

sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||

nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām |

manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||

rajovarṣaṃsamudbhūtampaśyasālavanamprati |

manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||

tadetaddṛśyatedūrādvimānañcandrasannibham |

vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||

rāvaṇambāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhammahātmanā |

taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||

dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |

etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||

sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||

strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |

rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||

dadṛśustaṃvimānasthannarāssomamivāmbare |

prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||

svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |

manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||

rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |

tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||

vavandepraṇatorāmammerusthamivabhāskaram |

tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||

haṃsayuktammahāvegannipapātamahītale |

āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||

rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |

taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||

aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |

tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||

athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |

sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||

maindaṃ ca dvividannīlamṛṣabhampariṣasvaje |

suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||

śarabhampanasañcaivaparitaḥpariṣasvaje |

tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||

kuśalamparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharatantadā |

athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||

pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |

tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||

sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |

vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||

diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṅkarmasuduṣkaram |

śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||

sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |

rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||

jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |

abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||

sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |

svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||

itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |

tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||

vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |

pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||

caraṇābhyānnarendrasyayojayāmāsadharmavit |

abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||

etattesakalaṃrājyannyāsanniryātitammayā |

adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||

yattvāmpaśyāmirājānamayodhyāmpunarāgatam |

avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||

bhavatastejasāsarvaṅkṛtandaśaguṇammayā |

tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||

mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||

yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |

bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||

avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |

abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||

vahavaiśravaṇandevamanujānāmigamyatām |

tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||

uttarāndiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |

vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||

agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |

purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |

nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||