5.48 Sundarakanda - Ashtachatvarimsha Sargah

ॐ

5.48 ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ - ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍षੋਧਿਪਤਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਹਨੂਮਤਾਕ੍षੇ ਨਿਹਤੇ ਕੁਮਾਰੇ ।

ਮਨਸ੍ਸਮਾਧਾਯ ਸਦੇਵਕਲ੍ਪਂ ਸਮਾਦਿਦੇਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਂ ਸਰੋषਃ ॥ 1 ॥

ਤ੍ਵਮਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਵਰਿष੍ਠਸ੍ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਸ਼ੋਕਦਾਤਾ ।

ਸੁਰੇषੁ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਚ ਦृष੍ਟਕਰ੍ਮਾ ਪਿਤਾਮਹਾਰਾਧਨਸਞ੍ਚਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਃ ॥ 2 ॥

ਤਵਾਸ੍ਤ੍ਰਬਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਸੁਰਾਃ ਸਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ ।

ਨ ਸ਼ੇਕੁਸ੍ਸਮਰੇ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 3 ॥

ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸਂਯੁਗੇਨ ਗਤਸ਼੍ਰਮਃ ।

ਭੁਜਵੀਰ੍ਯਾਭਿਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਪਸਾ ਚਾਭਿਰਕ੍षਿਤਃ ॥ 4 ॥

ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਮਤਿਸਤ੍ਤਮਃ ।

ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਸ਼ਕ੍ਯਂ ਸਮਰੇषੁ ਕਰ੍ਮਣਾ ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਕਾਰ੍ਯਂ ਮਤਿਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਣੇ ।

ਨ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇषੁ ਵੈ ਨ ਵੇਦ ਯਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਰਬਲਂ ਬਲਂ ਚ ਤੇ ॥ 5 ॥

ਮਮਾਨੁਰੂਪਂ ਤਪਸੋ ਬਲਂ ਚ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਬਲਂ ਚ ਸਂਯੁਗੇ ।

ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਰਣਾਵਮਰ੍ਦੇ ਮਨਸ਼੍ਸ਼੍ਰਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਮ੍ ॥ 6 ॥

ਨਿਹਤਾਃ ਕਿਙ੍ਕਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਜਮ੍ਬੁਮਾਲੀ ਚ ਰਾਕ੍षਸਃ ।

ਅਮਾਤ੍ਯਪੁਤ੍ਰਾ ਵੀਰਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਸੇਨਾਗ੍ਰਯਾਯਿਨਃ ॥ 7 ॥

ਬਲਾਨਿ ਸੁਸਮृਦ੍ਧਾਨਿ ਸਾਸ਼੍ਵਨਾਗਰਥਾਨਿ ਚ ।

ਸਹੋਦਰਸ੍ਤੇ ਦਯਿਤਃ ਕੁਮਾਰੋऽਕ੍षਸ਼੍ਚ ਸੂਦਿਤਃ ॥ 8 ॥

ਨ ਹਿ ਤੇष੍ਵੇਵ ਮੇ ਸਾਰੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯਰਿਨਿषੂਦਨ ।

ਇਦਂ ਹਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਤਿਮਨ੍ਮਹਦ੍ਬਲਂ ਕਪੇਃ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮਂ ਚ ।

ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਸਾਰਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵੇਗਂ ਸ੍ਵਬਲਾਨੁਰੂਪਮ੍ ॥ 9 ॥

ਬਲਾਵਮਰ੍ਥਸ੍ਤਯਿ ਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟੇ ਯਥਾ ਗਤੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ਤ੍ਰੌ ।

ਤਥਾ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯਾਤ੍ਮਬਲਂ ਪਰਂ ਚ ਸਮਾਰਭਸ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਵਰਿष੍ਠ ॥ 10 ॥

ਨ ਵੀਰਸੇਨਾ ਗਣਸ਼ੋਚ੍ਯਵਨ੍ਤਿ ਨ ਵਜ੍ਰਮਾਦਾਯ ਵਿਸ਼ਾਲਸਾਰਮ੍ ।

ਨ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗਤੇਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਃ ਕਰਣੇਨ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ ॥ 11 ॥

ਤਮੇਵਮਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸਾਮ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਸਮਾਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ।

ਸ੍ਮਰਂਸ਼੍ਚ ਦਿਵ੍ਯਂ ਧਨੁषੋऽਸ੍ਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯਂ ਵ੍ਰਜਾਕ੍षਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਰਭਸ੍ਵ ॥ 12 ॥

ਨ ਖਲ੍ਵਿਯਂ ਮਤਿਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇषਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।

ਇਯਂ ਚ ਰਾਜਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਮਤਿਰ੍ਮਤਾ ॥ 13 ॥

ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਵੈਸ਼ਾਰਦ੍ਯਮਰਿਨ੍ਦਮ ।

ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਕਾਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਜਯੋ ਰਣੇ ॥ 14 ॥

ਤਤਃ ਪਿਤੁਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਦਕ੍षਸੁਤਪ੍ਰਭਾਵਃ ।

ਚਕਾਰ ਭਰ੍ਤਾਰਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਰਣਾਯ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਬੁਦ੍ਧਿਃ ॥ 15 ॥

ਤਤਸ੍ਤੈ ਸ੍ਸ੍ਵਗਣੈਰਿष੍ਟੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਿਤਃ ।

ਯੁਦ੍ਧੋਦ੍ਧਤਃ ਕृਤੋਤ੍ਸਾਹਸ੍ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ॥ 16 ॥

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍षੋ ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਤੇਸ੍ਸੁਤਃ ।

ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਪਰ੍ਵਸੁ ॥ 17 ॥

ਸ ਪਕ੍षਿਰਾਜੋਪਮਤੁਲ੍ਯਵੇਗੈ ।

ਰ੍ਵ੍ਯਾਲੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਿਤਤੀਕ੍ष੍ਣਦਮ੍ष੍ਟ੍ਰੈਃ ।

ਰਥਂ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮਸਮ੍ਗਵੇਗਮ੍ ।

ਸਮਾਰੁਰੋਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦਿਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਃ ॥ 18 ॥

ਸ ਰਥੀ ਧਨ੍ਵਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੋਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ।

ਰਥੇਨਾਭਿਯਯੌ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਹਨੁਮਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸੋऽਭਵਤ੍ ॥ 19 ॥

ਸ ਤਸ੍ਯ ਰਥਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਜ੍ਯਾਸ੍ਵਨਂ ਕਾਰ੍ਮੁਕਸ੍ਯ ਚ ।

ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਹਰਿਵੀਰੋऽਸੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਤਰੋऽਭਵਤ੍ ॥ 20 ॥

ਸੁਮਹਚ੍ਚਾਪਮਾਦਾਯ ਸ਼ਿਤਸ਼ਲ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਾਯਕਾਨ੍ ।

ਹਨੁਮਨ੍ਤਮਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਜਗਾਮ ਰਣਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 21 ॥

ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਤਃ ਸਂਯਤਿ ਜਾਤਹਰ੍षੇ ਰਣਾਯ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਚਾਪਪਾਣੌ ।

ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕਲੁषਾ ਬਭੂਵੁ ਰ੍ਮृਗਾਸ਼੍ਚ ਰੌਦ੍ਰਾ ਬਹੁਧਾ ਵਿਨੇਦੁਃ ॥ 22 ॥

ਸਮਾਗਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਨਾਗਯਕ੍षਾ ਮਹਰ੍षਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਚਰਾਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ।

ਨਭਸ੍ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਚ ਪਕ੍षਿਸਙ੍ਘਾ ਵਿਨੇਦੁਰੁਚ੍ਚੈਃ ਪਰਮਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਃ ॥ 23 ॥

ਆਯਾਨ੍ਤਂ ਸਰਥਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੂਰ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਂ ਕਪਿਃ ।

ਵਿਨਨਾਦ ਮਹਾਨਾਦਂ ਵ੍ਯਵਰ੍ਧਤ ਚ ਵੇਗਵਾਨ੍ ॥ 24 ॥

ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤੁ ਰਥਂ ਦਿਵ੍ਯਮਾਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਮੁਕਃ ।

ਧਨੁਰ੍ਵਿष੍ਫਾਰਯਾਮਾਸ ਤਟਿਦੂਰ੍ਜਿਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 25 ॥

ਤਤਸ੍ਸਮੇਤਾਵਤਿਤੀਕ੍ष੍ਣਵੇਗੌ ਮਹਾਬਲੌ ਤੌ ਰਣਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਙ੍ਕੌ ।

ਕਪਿਸ਼੍ਚ ਰਕ੍षੋਧਿਪਤੇਸ੍ਤਨੂਜਃ ਸੁਰਾਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਵਿਵ ਬਦ੍ਧਵੈਰੌ ॥ 26 ॥

ਸ ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਮਹਾਰਥਸ੍ਯ ਧਨੁष੍ਮਤਃ ਸਂਯਤਿ ਸਮ੍ਮਤਸ੍ਯ ।

ਸ਼ਰਪ੍ਰਵੇਗਂ ਵ੍ਯਹਨਤ੍ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧ ਸ਼੍ਚਚਾਰ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪਿਤੁਰਪ੍ਰਮੇਯਃ ॥ 27 ॥

ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਰਾਨਾਯਤਤੀਕ੍ष੍ਣਸ਼ਲ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਪਤ੍ਰਿਣਃ ਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਪੁਙ੍ਖਾਨ੍ ।

ਮੁਮੋਚ ਵੀਰਃ ਪਰਵੀਰਹਨ੍ਤਾ ਸੁਸਨ੍ਨਤਾਨ੍ ਵਜ੍ਰਨਿਪਾਤਵੇਗਾਨ੍ ॥ 28 ॥

ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਂ ਚ ਮृਦਙ੍ਗਭੇਰੀਪਟਹਸ੍ਵਨਂ ਚ ।

ਵਿਕृष੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਚ ਕਾਰ੍ਮੁਕਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਘੋषਂ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਪਾਤ ॥ 29 ॥

ਸ਼ਰਾਣਾਮਨ੍ਤਰੇष੍ਵਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਮਹਾਕਪਿਃ ।

ਹਰਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਿਲਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯ ਮੋਘਯਨ੍ਲਕ੍ष੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍ ॥ 30 ॥

ਸ਼ਰਾਣਾਮਗ੍ਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਤ ।

ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਹਨੁਮਾਨੁਤ੍ਪਪਾਤਾਨਿਲਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 31 ॥

ਤਾਵੁਭੌ ਵੇਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਰਣਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ਾਰਦੌ ।

ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਨੋਗ੍ਰਾਹਿ ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਯੁਦ੍ਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 32 ॥

ਹਨੁਮਤੋ ਵੇਦ ਨ ਰਾਕ੍षਸੋऽਨ੍ਤਰਂ ਨ ਮਾਰੁਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋऽਨ੍ਤਰਮ੍ ।

ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਿषਹੌ ਬਭੂਵਤੁਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਤੌ ਦੇਵਸਮਾਨਵਿਕ੍ਰਮੌ ॥ 33 ॥

ਤਤਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ष੍ਯੇ ਸ ਵਿਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੇष੍ਵਮੋਘੇषੁ ਚ ਸਮ੍ਪਤਤ੍ਸੁ ।

ਜਗਾਮ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਮਹਤੀਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਸਂਯੋਗਸਮਾਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ॥ 34 ॥

ਤਤੋ ਮਤਿਂ ਰਾਕ੍षਸਰਾਜਸੂਨੁ ਸ਼੍ਚਕਾਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਰਿਵੀਰਮੁਖ੍ਯੇ ।

ਅਵਧ੍ਯਤਾਂ ਤਸ੍ਯ ਕਪੇਸ੍ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਕਥਂ ਨਿਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮ੍ ॥ 35 ॥

ਤਤਃ ਪੈਤਾਮਹਂ ਵੀਰਃ ਸੋऽਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ।

ਸਨ੍ਦਧੇ ਸੁਮਹਤ੍ਤੇਜਾਃ ਤਂ ਹਰਿਪ੍ਰਵਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 36 ॥

ਅਵਧ੍ਯੋऽਯਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਮਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਸ੍ਤ੍ਰਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ ।

ਨਿਜਗ੍ਰਾਹ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ ॥ 37 ॥

ਤੇਨ ਬਦ੍ਧਸ੍ਤਤੋऽਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਰਾਕ੍षਸੇਨ ਸ ਵਾਨਰਃ ।

ਅਭਵਨ੍ਨਿਰ੍ਵਿਚੇष੍ਟਸ਼੍ਚ ਪਪਾਤ ਸ ਮਹੀਤਲੇ ॥ 38 ॥

ਤਤੋऽਥ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਭੋਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਿਗਤਾਤ੍ਮਵੇਗਃ ।

ਪਿਤਾਮਹਾਨੁਗ੍ਰਹਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰਃ ॥ 39 ॥

ਤਤ ਸ੍ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਬੁਵੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ।

ਹਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਰਦਾਨਂ ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ ॥ 40 ॥

ਨ ਮੇऽਸ੍ਤ੍ਰਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਵਿਮੋਕ੍षਣੇ ਲੋਕਗੁਰੋਃ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ।

ਇਤ੍ਯੇਵ ਮਤ੍ਵਾ ਵਿਹਿਤੋऽਸ੍ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੋ ਮਯਾਤ੍ਮਯੋਨੇਰਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਃ ॥ 41 ॥

ਸ ਵੀਰ੍ਯਮਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਪਿਰ੍ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਾਨੁਗ੍ਰਹਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ।

ਵਿਮੋਕ੍षਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਪਰਿਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪਿਤਾਮਹਾਜ੍ਞਾਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਮ ॥ 42 ॥

ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਪਿ ਹਿ ਬਦ੍ਧਸ੍ਯ ਭਯਂ ਮਮ ਨ ਜਾਯਤੇ ।

ਪਿਤਾਮਹਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਰਕ੍षਿਤਸ੍ਯਾਨਿਲੇਨ ਚ ॥ 43 ॥

ਗ੍ਰਹਣੇ ਚਾਪਿ ਰਕ੍षੋਭਿਰ੍ਮਹਨ੍ਮੇ ਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।

ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਂਵਾਦਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੁ ਮਾਂ ਪਰੇ ॥ 44 ॥

ਸ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਃ ਪਰਵੀਰਹਨ੍ਤਾ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯਕਾਰੀ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਚੇष੍ਟਃ ।

ਪਰੈਃ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਾਭਿਗਤੈਰ੍ਨਿਗृਹ੍ਯ ਨਨਾਦ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਃ ॥ 45 ॥

ਤਤਸ੍ਤਂ ਰਾਕ੍षਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਿਚੇष੍ਟਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ ।

ਬਬਨ੍ਧੁਸ਼੍ਸ਼ਣਵਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਮਚੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸਂਹਤੈਃ ॥ 46 ॥

ਸ ਰੋਚਯਾਮਾਸ ਪਰੈਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧਨਂ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵੀਰੈਰਭਿਨਿਗ੍ਰਹਂ ਚ ।

ਕੌਤੂਹਲਾਨ੍ਮਾਂ ਯਦਿ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਃ ॥ 47 ॥

ਸ ਬਦ੍ਧਸ੍ਤੇਨ ਵਲ੍ਕੇਨ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।

ਅਸ੍ਤ੍ਰਬਨ੍ਧਃ ਸ ਚਾਨ੍ਯਂ ਹਿ ਨ ਬਨ੍ਧਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 48 ॥

ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤੁ ਦ੍ਰੁਮਚੀਰਬਦ੍ਧਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਵੀਰਃ ਕਪਿਸਤ੍ਤਮਂ ਤਮ੍ ।

ਵਿਮੁਕ੍ਤਮਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਜਗਾਮ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਬਦ੍ਧੋ ਹ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇऽਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ॥ 49 ॥

ਅਹੋ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ਕਂ ਨ ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਗਤਿਰ੍ਵਿਮृष੍ਟਾ ।

ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਿਹਤੇऽਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸਂਸ਼ਯਿਤਾ ਸ੍ਸ੍ਮਸਰ੍ਵੇ ॥ 50 ॥

ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਵਬੁਧ੍ਯਤ ।

ਕृष੍ਯਮਾਣਸ੍ਤੁ ਰਕ੍षੋਭਿ ਸ੍ਤੌਸ਼੍ਚ ਬਨ੍ਧੈਰ੍ਨਿਪੀਡਿਤਃ ॥ 51 ॥

ਹਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰੂਰੈ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ਕਾष੍ਠਮੁष੍ਟਿਭਿਃ ।

ਸਮੀਪਂ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृष੍ਯਤ ਸ ਵਾਨਰਃ ॥ 52 ॥

ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਮਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਬਦ੍ਧਂ ਦ੍ਰੁਮਚੀਰਸੂਤ੍ਰੈਃ ।

ਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਬਲਂ ਤਂ ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰਂ ਸਗਣਾਯ ਰਾਜ੍ਞੇ ॥ 53 ॥

ਤਂ ਮਤ੍ਤਮਿਵ ਮਾਤਙ੍ਗਂ ਬਦ੍ਧਂ ਕਪਿਵਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।

ਰਾਕ੍षਸਾ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਰਾਵਣਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍ ॥ 54 ॥

ਕੋऽਯਂ ਕਸ੍ਯ ਕੁਤੋਵਾਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੋ ਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ ।

ਇਤਿ ਰਾਕ੍षਸਵੀਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਕਥਾਃ ॥ 55 ॥

ਹਨ੍ਯਤਾਂ ਦਹ੍ਯਤਾਂ ਵਾਪਿ ਭਕ੍ष੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਚਾਪਰੇ ।

ਰਾਕ੍षਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 56 ॥

ਅਤੀਤ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਸਹਸਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍षੋਧਿਪਪਾਦਮੂਲੇ ।

ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਰਿਚਾਰਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਗृਹਂ ਮਹਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਂ ਚ ॥ 57 ॥

ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਵਣਃ ਕਪਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।

ਰਕ੍षੋਭਿਰ੍ਵਿਕृਤਾਕਾਰੈਃ ਕृष੍ਯਮਾਣਮਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 58 ॥

ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਤਿਂ ਚਾਪਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਪਿਸਤ੍ਤਮਃ ।

ਤੇਜੋਬਲਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਤਪਨ੍ਤਮਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ॥ 59 ॥

ਸਰੋषਸਮ੍ਵਰ੍ਤਿਤਤਾਮ੍ਰਦृष੍ਟਿਰ੍ਦਸ਼ਾਨਨਸ੍ਤਂ ਕਪਿਮਨ੍ਵਵੇਕ੍ष੍ਯ ।

ਅਥੋਪਵਿष੍ਟਾਨ੍ ਕੁਲਸ਼ੀਲਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਸਮਾਦਿਸ਼ਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ ॥ 60 ॥

ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਤੈਸ੍ਸ ਕਪਿਰ੍ਵਿਪृष੍ਟਃ ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਰ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਮੂਲਮਾਦੌ ।

ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਦੂਤਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦਹਮਾਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ॥ 61 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

tatastu rakṣodhipatirmahātmā hanūmatākṣe nihate kumāre |

manassamādhāya sadevakalpaṃ samādideśendrajitaṃ saroṣaḥ || 1 ||

tvamastravicchastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śokadātā |

sureṣu sendreṣu ca dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañcitāstraḥ || 2 ||

tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ |

na śekussamare sthātuṃ sureśvarasamāśritāḥ || 3 ||

na kaścittriṣu lokeṣu saṃyugena gataśramaḥ |

bhujavīryābhiguptaśca tapasā cābhirakṣitaḥ || 4 ||

deśakālavibhāgajñastvameva matisattamaḥ |

na te'styaśakyaṃ samareṣu karmaṇā na te'styakāryaṃ matipūrvamantraṇe |

na so'sti kaścittriṣu saṅgraheṣu vai na veda yaste'strabalaṃ balaṃ ca te || 5 ||

mamānurūpaṃ tapaso balaṃ ca te parākramaścāstrabalaṃ ca saṃyuge |

na tvāṃ samāsādya raṇāvamarde manaśśramaṃ gacchati niścitārtham || 6 ||

nihatāḥ kiṅkarāssarve jambumālī ca rākṣasaḥ |

amātyaputrā vīrāśca pañca senāgrayāyinaḥ || 7 ||

balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni ca |

sahodaraste dayitaḥ kumāro'kṣaśca sūditaḥ || 8 ||

na hi teṣveva me sāro yastvayyariniṣūdana |

idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapeḥ prabhāvaṃ ca parākramaṃ ca |

tvamātmanaścāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vegaṃ svabalānurūpam || 9 ||

balāvamarthastayi sannikṛṣṭe yathā gate śāmyati śāntaśatrau |

tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ ca samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha || 10 ||

na vīrasenā gaṇaśocyavanti na vajramādāya viśālasāram |

na mārutasyāsya gateḥ pramāṇaṃ na cāgnikalpaḥ karaṇena hantum || 11 ||

tamevamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā |

smaraṃśca divyaṃ dhanuṣo'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva || 12 ||

na khalviyaṃ matiśśreṣṭhā yattvāṃ sampreṣayāmyaham |

iyaṃ ca rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā || 13 ||

nānāśastreṣu saṅgrāme vaiśāradyamarindama |

avaśyameva boddhavyaṃ kāmyaśca vijayo raṇe || 14 ||

tataḥ pitustadvacanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ |

cakāra bhartāramadīnasattvo raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ || 15 ||

tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ |

yuddhoddhataḥ kṛtotsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata || 16 ||

śrīmānpadmapalāśākṣo rākṣasādhipatessutaḥ |

nirjagāma mahātejāssamudra iva parvasu || 17 ||

sa pakṣirājopamatulyavegai |

rvyālaiścaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ |

rathaṃ samāyuktamasamgavegam |

samārurohendrajidindrakalpaḥ || 18 ||

sa rathī dhanvināṃ śreṣṭhaḥ śastrajñostravidāṃ varaḥ |

rathenābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra so'bhavat || 19 ||

sa tasya rathanirghoṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya ca |

niśamya harivīro'sau samprahṛṣṭataro'bhavat || 20 ||

sumahaccāpamādāya śitaśalyāṃśca sāyakān |

hanumantamabhipretya jagāma raṇapaṇḍitaḥ || 21 ||

tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣe raṇāya nirgacchati cāpapāṇau |

diśaśca sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāśca raudrā bahudhā vineduḥ || 22 ||

samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaścakracarāśca siddhāḥ |

nabhassamāvṛtya ca pakṣisaṅghā vineduruccaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ || 23 ||

āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ |

vinanāda mahānādaṃ vyavardhata ca vegavān || 24 ||

indrajittu rathaṃ divyamāsthitaścitrakārmukaḥ |

dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam || 25 ||

tatassametāvatitīkṣṇavegau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau |

kapiśca rakṣodhipatestanūjaḥ surāsurendrāviva baddhavairau || 26 ||

sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya |

śarapravegaṃ vyahanatpravṛddha ścacāra mārge pituraprameyaḥ || 27 ||

tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhān |

mumoca vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavegān || 28 ||

tatastu tatsyandananissvanaṃ ca mṛdaṅgabherīpaṭahasvanaṃ ca |

vikṛṣyamāṇasya ca kārmukasya niśamya ghoṣaṃ punarutpapāta || 29 ||

śarāṇāmantareṣvāśu vyavartata mahākapiḥ |

haristasyābhilakṣyasya moghayanlakṣyasaṅgraham || 30 ||

śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata |

prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ || 31 ||

tāvubhau vegasampannau raṇakarmaviśāradau |

sarvabhūtamanogrāhi cakraturyuddhamuttamam || 32 ||

hanumato veda na rākṣaso'ntaraṃ na mārutistasya mahātmano'ntaram |

parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ sametya tau devasamānavikramau || 33 ||

tatastu lakṣye sa vihanyamāne śareṣvamogheṣu ca sampatatsu |

jagāma cintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyogasamāhitātmā || 34 ||

tato matiṃ rākṣasarājasūnu ścakāra tasmin harivīramukhye |

avadhyatāṃ tasya kapessamīkṣya kathaṃ nigacchediti nigrahārtham || 35 ||

tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ so'stramastravidāṃ varaḥ |

sandadhe sumahattejāḥ taṃ haripravaraṃ prati || 36 ||

avadhyo'yamiti jñātvā tamastreṇāstratattvavit |

nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit || 37 ||

tena baddhastato'streṇa rākṣasena sa vānaraḥ |

abhavannirviceṣṭaśca papāta sa mahītale || 38 ||

tato'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhoḥ prabhāvādvigatātmavegaḥ |

pitāmahānugrahamātmanaśca vicintayāmāsa haripravīraḥ || 39 ||

tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam |

hanumāṃścintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt || 40 ||

na me'strabandhasya ca śaktirasti vimokṣaṇe lokaguroḥ prabhāvāt |

ityeva matvā vihito'strabandho mayātmayoneranuvartitavyaḥ || 41 ||

sa vīryamastrasya kapirvicārya pitāmahānugrahamātmanaśca |

vimokṣaśaktiṃ paricintayitvā pitāmahājñāmanuvartate sma || 42 ||

astreṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyate |

pitāmahamahendrābhyāṃ rakṣitasyānilena ca || 43 ||

grahaṇe cāpi rakṣobhirmahanme guṇadarśanam |

rākṣasendreṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ pare || 44 ||

sa niścitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttaceṣṭaḥ |

paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ || 45 ||

tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirviceṣṭamarindamam |

babandhuśśaṇavalkaiśca drumacīraiśca saṃhataiḥ || 46 ||

sa rocayāmāsa paraiśca bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ ca |

kautūhalānmāṃ yadi rākṣasendro draṣṭuṃ vyavasyediti niścitārthaḥ || 47 ||

sa baddhastena valkena vimukto'streṇa vīryavān |

astrabandhaḥ sa cānyaṃ hi na bandhamanuvartate || 48 ||

athendrajittu drumacīrabaddhaṃ vicārya vīraḥ kapisattamaṃ tam |

vimuktamastreṇa jagāma cintāṃ nānyena baddho hyanuvartate'stram || 49 ||

aho mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā |

punaśca mantre vihate'stramanyatpravartate saṃśayitā ssmasarve || 50 ||

astreṇa hanumānmukto nātmānamavabudhyata |

kṛṣyamāṇastu rakṣobhi stauśca bandhairnipīḍitaḥ || 51 ||

hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |

samīpaṃ rākṣasendrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ || 52 ||

athendrajittaṃ prasamīkṣya muktamastreṇa baddhaṃ drumacīrasūtraiḥ |

nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñe || 53 ||

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarottamam |

rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan || 54 ||

ko'yaṃ kasya kutovātra kiṃ kāryaṃ ko vyapāśrayaḥ |

iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñire kathāḥ || 55 ||

hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti cāpare |

rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan || 56 ||

atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipapādamūle |

dadarśa rājñaḥ paricāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ ca || 57 ||

sa dadarśa mahātejā rāvaṇaḥ kapisattamam |

rakṣobhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ || 58 ||

rākṣasādhipatiṃ cāpi dadarśa kapisattamaḥ |

tejobalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram || 59 ||

saroṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavekṣya |

athopaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān || 60 ||

yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya ca mūlamādau |

nivedayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgato'smi || 61 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||