5.38 Sundarakanda - Ashtatrimsha Sargah

ॐ

5.38 ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ - ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਤਤਸ੍ਸ ਕਪਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸ੍ਤੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਤੋषਿਤਃ ।

ਸੀਤਾਮੁਵਾਚ ਤਚ੍ਛृਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ॥ 1 ॥

ਯੁਕ੍ਤਰੂਪਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵਿ ਭਾषਿਤਂ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ।

ਸਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਵੀਨਾਂ ਵਿਨਯਸ੍ਯ ਚ ॥ 2 ॥

ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਨ ਤੁ ਸਮਰ੍ਥਂ ਹਿ ਸਾਗਰਂ ਵ੍ਯਤਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍ ।

ਮਾਮਧਿष੍ਠਾਯ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮਾਯਤਮ੍ ॥ 3 ॥

ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਕਾਰਣਂ ਯਚ੍ਚ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤੇ ।

ਰਾਮਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਰ੍ਹਾਮਿ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਿਤਿ ਜਾਨਕਿ ॥ 4 ॥

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਦृਸ਼ਂ ਦੇਵਿ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।

ਕਾ ਹ੍ਯਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵਾਮृਤੇ ਦੇਵਿ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਚਨਮੀਦृਸ਼ਮ੍ ॥ 5 ॥

ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇषਤਃ ।

ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵਿ ਭਾषਿਤਂ ਮਮ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ॥ 6 ॥

ਕਾਰਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਦੇਵਿ ਰਾਮਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍षਯਾ ।

ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਨਮਨਸਾ ਮਯੈਤਤ੍ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥

ਲਙ੍ਕਾਯਾ ਦੁष੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ਦੁਸ੍ਤਰਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹੋਦਧੇਃ ।

ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਮਯੈਤਤ੍ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ ॥ 8 ॥

ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸਮਾਨੇਤੁਮਦ੍ਯੈਵ ਰਘੁਬਨ੍ਧੁਨਾ ।

ਗੁਰੁਸ੍ਨੇਹੇਨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਨਾਨ੍ਯਥੈਤਦੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ 9 ॥

ਯਦਿ ਨੋਤ੍ਸਹਸੇ ਯਾਤੁਂ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਥਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ।

ਅਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਰਾਘਵੋ ਹਿ ਯਤ੍ ॥ 10 ॥

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਹਨੁਮਤਾ ਸੀਤਾ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮਾ ।

ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਮਨ੍ਦਂ ਬਾष੍ਪਪ੍ਰਗ੍ਰਥਿਤਾਕ੍षਰਮ੍ ॥ 11 ॥

ਇਦਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਬ੍ਰੂਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।

ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਪੁਰਾ ॥ 12 ॥

ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮੂਲਫਲੋਦਕੇ ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨ੍ਯਾ ਵਿਦੂਰਤਃ ॥ 13 ॥

ਤਸ੍ਯੋਪਵਨषਣ੍ਡੇषੁ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਸੁਗਨ੍ਧਿषੁ ।

ਵਿਹृਤ੍ਯ ਸਲਿਲੇ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾ ਮਮਾਙ੍ਕੇ ਸਮੁਪਾਵਿਸ਼ਮਃ ॥ 14 ॥

ਤਤੋ ਮਾਂਸਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਯਸਃ ਪਰ੍ਯਤੁਣ੍ਡਯਤ੍ ।

ਤਮਹਂ ਲੋष੍ਟਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਵਾਰਯਾਮਿਸ੍ਮ ਵਾਯਸਮ੍ ॥ 15 ॥

ਦਾਰਯਨ੍ਸ ਚ ਮਾਂ ਕਾਕਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਲੀਯਤੇ ।

ਨ ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਰਮਨ੍ਮਾਂਸਾਦ੍ਭਕ੍षਾਰ੍ਥਿ ਬਲਿਭੋਜਨਃ ॥ 16 ॥

ਉਤ੍ਕਰ੍षਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਚ ਰਸ਼ਨਾਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਮਯਿ ਪਕ੍षਿਣਿ ।

ਸ੍ਰਸ੍ਯਮਾਨੇ ਚ ਵਸਨੇ ਤਤੋ ਦृष੍ਟਾ ਤ੍ਵਯਾ ਹ੍ਯਹਮ੍ ॥ 17 ॥

ਤ੍ਵਯਾऽਪਹਸਿਤਾ ਚਾਹਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਸਂਲਜ੍ਜਿਤਾ ਤਦਾ ।

ਭਕ੍षਗृਧ੍ਨੇਨ ਕਾਕੇਨ ਦਾਰਿਤਾ ਤ੍ਵਾਮੁਪਾਗਤਾ ॥ 18 ॥

ਆਸੀਨਸ੍ਯ ਚ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਸਙ੍ਗਮਾਵਿਸ਼ਮ੍ ।

ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੀ ਚ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨ ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਾ ॥ 19 ॥

ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਮੁਖੀ ਮਨ੍ਦਂ ਚਕ੍षੁषੀ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਤੀ ।

ਲਕ੍षਿਤਾऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥ ਵਾਯਸੇਨ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤਾ ॥ 20 ॥

ਪਰਿਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਚ ਰਾਘਵਾਙ੍ਕੇऽਪ੍ਯਹਂ ਚਿਰਮ੍ ।

ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਮਾਙ੍ਕੇ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ॥ 21 ॥

ਸ ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਰੇਵਾਥ ਵਾਯਸਸ੍ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।

ਤਤਸ੍ਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਂ ਮਾਂ ਰਾਮਸ੍ਯਾਙ੍ਕਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ॥ 22 ॥

ਵਾਯਸਸ੍ਸਹਸਾਗਮ੍ਯ ਵਿਦਦਾਰ ਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰੇ ।

ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਥੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਵਿਦਦਾਰ ਸ ਮਾਂ ਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 23 ॥

ਤਤਸ੍ਸਮੁਕ੍षਿਤੋ ਰਾਮੋ ਮੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ।

ਵਾਯਸੇਨ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਬਲਵਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਯਾ ॥ 24 ॥

ਸ ਮਯਾ ਬੋਧਿਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸੁਖਸੁਪ੍ਤਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ।

ਸ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਵਿਤੁਨ੍ਨਾਂ ਸ੍ਤਨਯੋਸ੍ਤਦਾ ॥ 25 ॥

ਆਸ਼ੀਵਿष ਇਵ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਵਸਨ੍ਵਾਕ੍ਯਮਭਾषਤ ।

ਕੇਨ ਤੇ ਨਾਗਨਾਸੋਰੁ ਵਿਕ੍षਤਂ ਵੈ ਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 26 ॥

ਕਃ ਕ੍ਰੀਡਤਿ ਸਰੋषੇਣ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਭੋਗਿਨਾ ।

ਵੀਕ੍षਮਾਣਸ੍ਤਤਸ੍ਤਂ ਵੈ ਵਾਯਸਂ ਸਮੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 27 ॥

ਨਖੈਸ੍ਸਰੁਧਿਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰ੍ਮਾਮੇਵਾਭਿਮੁਖਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।

ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਃ ਕਿਲ ਸ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਯਸਃ ਪਤਤਾਂ ਵਰਃ ॥ 28 ॥

ਧਰਾਨ੍ਤਰਗਤਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਵਨਸ੍ਯ ਗਤੌ ਸਮਃ ।

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕੋਪਸਂਵਰ੍ਤਿਤੇਕ੍षਣਃ ॥ 29 ॥

ਵਾਯਸੇ ਕृਤਵਾਨ੍ਕ੍ਰੂਰਾਂ ਮਤਿਂ ਮਤਿਮਤਾਂ ਵਰਃ ।

ਸ ਦਰ੍ਭਂ ਸਂਸ੍ਤਰਾਦ੍ਗृਹ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯੋਜਯਤ੍ ॥ 30 ॥

ਸ ਦੀਪ੍ਤ ਇਵ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰ੍ਜਜ੍ਵਾਲਾਭਿਮੁਖੋ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ।

ਸ ਤਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਂ ਚਿਕ੍षੇਪ ਦਰ੍ਭਂ ਤਂ ਵਾਯਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 31 ॥

ਤਤਸ੍ਤਂ ਵਾਯਸਂ ਦਰ੍ਭਸ੍ਸੋਮ੍ਬਰੇऽਨੁਜਗਾਮ ਹ ।

ਅਨੁਸृष੍ਟਸ੍ਤਦਾ ਕਾਕੋ ਜਗਾਮ ਵਿਵਿਧਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 32 ॥

ਲੋਕਕਾਮ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵੈ ਵਿਚਚਾਰ ਹ ।

ਸ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਸੁਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ॥ 33 ॥

ਤ੍ਰੀਨ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸਮ੍ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ ।

ਸ ਤਂ ਨਿਪਤਿਤਂ ਭੂਮੌ ਸ਼ਰਣ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਰਣਾਗਤਮ੍ ॥ 34 ॥

ਵਧਾਰ੍ਹਮਪਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਕृਪਯਾ ਪਰ੍ਯਪਾਲਯਤ੍ ।

ਪਰਿਦ੍ਯੂਨਂ ਵਿषਣ੍ਣਂ ਚ ਸ ਤਮਾਯਾਨ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 35 ॥

ਮੋਘਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ।

ਹਿਨਸ੍ਤੁ ਦਕ੍षਿਣਾਕ੍षਿ ਤ੍ਵਚ੍ਛਰ ਇਤ੍ਯਥ ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 36 ॥

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਕ੍षਿ ਕਾਕਸ੍ਯ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਸ ਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਦਕ੍षਿਣਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਃ ॥ 37 ॥

ਸ ਰਾਮਾਯ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੇ ਦਸ਼ਰਥਾਯ ਚ ।

ਵਿਸृष੍ਟਸ੍ਤੇਨ ਵੀਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ ਸ੍ਵਮਾਲਯਮ੍ ॥ 38 ॥

ਮਤ੍ਕृਤੇ ਕਾਕਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ ।

ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋ ਮਾਂ ਹਰੇਤ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਕ੍षਮਸੇ ਤਂ ਮਹੀਪਤੇ ॥ 39 ॥

ਸ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹਃ ਕृਪਾਂ ਮਯਿ ਨਰਰ੍षਭ ।

ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥਵਤੀ ਨਾਥ ਹ੍ਯਨਾਥਾ ਇਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 40 ॥

ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਵਤ੍ਤ੍ਤ ਐਵ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।

ਜਾਨਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਮਹੋਤ੍ਸਾਹਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ 41 ॥

ਅਪਾਰਪਾਰਮਕ੍षੋਭ੍ਯਂ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਗਰੋਪਮਮ੍ ।

ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਯਾ ਧਰਣ੍ਯਾ ਵਾਸਵੋਪਮਮ੍ ॥ 42 ॥

ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਸਤ੍ਯਵਾਨ੍ਬਲਵਾਨਪਿ ।

ਕਿਮਰ੍ਥਮਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰਕ੍षਸ੍ਸੁ ਨ ਯੋਜਯਸਿ ਰਾਘਵ ॥ 43 ॥

ਨ ਨਾਗਾ ਨਾऽਪਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨਾਸੁਰਾ ਨ ਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ ।

ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਮਰੇ ਵੇਗਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਮਾਧਿਤੁਮ੍ ॥ 44 ॥

ਤਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਮਯਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ।

ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨ ਸ਼ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਃ ਕ੍षਯਂ ਨਯਤਿ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ॥ 45 ॥

ਭ੍ਰਾਤੁਰਾਦੇਸ਼ਮਾਦਾਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਵਾ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ।

ਕਸ੍ਯ ਹੇਤੋਰ੍ਨ ਮਾਂ ਵੀਰਃ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤਿ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 46 ॥

ਯਦਿ ਤੌ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਸਮਤੇਜਸੌ ।

ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षੌ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਮਾਮੁਪੇਕ੍षਤਃ ॥ 47 ॥

ਮਮੈਵ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਹਦਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।

ਸਮਰ੍ਥਾਵਪਿ ਤੌ ਯਨ੍ਮਾਂ ਨਾਵੇਕ੍षੇਤੇ ਪਰਨ੍ਤਪੌ ॥ 48 ॥

ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਂ ਸਾਸ਼੍ਰੁਭਾषਿਤਮ੍ ।

ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 49 ॥

ਤ੍ਵਚ੍ਛੋਕਵਿਮੁਖੋ ਰਾਮੋ ਦੇਵਿ ਸਤ੍ਯੇਨ ਤੇ ਸ਼ਪੇ ।

ਰਾਮੇ ਦੁਃਖਾਭਿਪਨ੍ਨੇ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ ॥ 50 ॥

ਕਥਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵਤੀ ਦृष੍ਟਾ ਨ ਕਾਲਃ ਪਰਿਦੇਵਿਤੁਮ੍ ।

ਇਮਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ॥ 51 ॥

ਤਾਵੁਭੌ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਮਹਾਬਲੌ ।

ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਕृਤੋਤ੍ਸਾਹੌ ਲਙ੍ਕਾਂ ਭਸ੍ਮੀਕਰਿष੍ਯਤਃ ॥ 52 ॥

ਹਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਮਰੇ ਕ੍ਰੂਰਂ ਰਾਵਣਂ ਸਹਬਾਨ੍ਧਵਮ੍ ।

ਰਾਘਵਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षਿ ਨੇष੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਾਂ ਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 53 ॥

ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਦ੍ਰਾਘਵੋ ਵਾਚ੍ਯੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ ।

ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਪਿ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਹਰਯੋऽਪਿ ਸਮਾਗਤਾਃ ॥ 54 ॥

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸੀਤਾ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮਾ ।

ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਮ੍ ॥ 55 ॥

ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਲੋਕਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸੁषੁਵੇ ਯਂ ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ।

ਤਂ ਮਮਾਰ੍ਥੇ ਸੁਖਂ ਪृਚ੍ਛ ਸ਼ਿਰਸਾ ਚਾਭਿਵਾਦਯ ॥ 56 ॥

ਸ੍ਰਜਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਃ ।

ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ 57 ॥

ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਚੈਵ ਸਮ੍ਮਾਨ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਚ ।

ਅਨੁਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੋ ਰਾਮਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਯੇਨ ਸੁਪ੍ਰਜਾਃ ॥ 58 ॥

ਆਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।

ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਪਾਲਯਨ੍ਵਨੇ ॥ 59 ॥

ਸਿਂਹਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਮਨਸ੍ਵੀ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।

ਪਿਤृਵਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਮੇ ਮਾਤृਵਨ੍ਮਾਂ ਸਮਾਚਰਨ੍ ॥ 60 ॥

ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਂ ਤਦਾ ਵੀਰੋ ਨ ਤੁ ਮਾਂ ਵੇਦ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।

ਵृਦ੍ਧੋਪਸੇਵੀ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਨ ਬਹੁਭਾषਿਤਾ ॥ 61 ॥

ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸਦृਸ਼ਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਸ੍ਯ ਮੇ ।

ਮਮਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 62 ॥

ਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ਧੁਰਿ ਯਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਾਮੁਦ੍ਵਹਤਿ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।

ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵੋ ਨੈਵ ਵृਤ੍ਤਮਾਰ੍ਯਮਨੁਸ੍ਮਰੇਤ੍ ॥ 63 ॥

ਸ ਮਮਾਰ੍ਥਾਯ ਕੁਸ਼ਲਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ।

ਮृਦੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਦਕ੍षਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਰਾਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 64 ॥

ਯਥਾ ਹਿ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦੁਃਖਕ੍षਯਕਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।

ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਯੋਗੇ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ॥ 65 ॥

ਰਾਘਵਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਮਾਰਮ੍ਭਾਨ੍ਮਯਿ ਯਤ੍ਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।

ਇਦਂ ਬ੍ਰੂਯਾਸ਼੍ਚ ਮੇ ਨਾਥਂ ਸ਼ੂਰਂ ਰਾਮਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ 66 ॥

ਜੀਵਿਤਂ ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਮਾਸਂ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜ ।

ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਜੀਵੇਯਂ ਸਤ੍ਯੇਨਾਹਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥ 67 ॥

ਰਾਵਣੇਨੋਪਰੁਦ੍ਧਾਂ ਮਾਂ ਨਿਕृਤ੍ਯ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾ ।

ਤ੍ਰਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਵੀਰ ਤ੍ਵਂ ਪਾਤਾਲਾਦਿਵ ਕੌਸ਼ਿਕੀਮ੍ ॥ 68 ॥

ਤਤੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਤਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਚੂਡਾਮਣਿਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।

ਪ੍ਰਦੇਯੋ ਰਾਘਵਾਯੇਤਿ ਸੀਤਾ ਹਨੁਮਤੇ ਦਦੌ ॥ 69 ॥

ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਤਤੋ ਵੀਰੋ ਮਣਿਰਤ੍ਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।

ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਯੋਜਯਾਮਾਸ ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਭਵਦ੍ਭੁਜਃ ॥ 70 ॥

ਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਕਪਿਵਰਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ।

ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਤਃ ਪਾਰ੍ਵ੍ਸ਼ਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 71 ॥

ਹਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੀਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਜੇਨ ਸਃ ।

ਹृਦਯੇਨ ਗਤੋ ਰਾਮਂ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਤੁ ਵਿष੍ਠਿਤਃ ॥ 72 ॥

ਮਣਿਵਰਮੁਪਗृਹ੍ਯ ਤਂ ਮਹਾਰ੍ਹਂ ਜਨਕਨृਪਾਤ੍ਮਜਯਾ ਧृਤਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ।

ਗਿਰਿਰਿਵ ਪਵਨਾਵਧੂਤਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਖਿਤਮਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਙ੍ਕ੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਪੇਦੇ ॥ 73 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

tatassa kapiśārdūlastena vākyena toṣitaḥ |

sītāmuvāca tacchṛtvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 1 ||

yuktarūpaṃ tvayā devi bhāṣitaṃ śubhadarśane |

sadṛśaṃ strīsvabhāvasya sādhvīnāṃ vinayasya ca || 2 ||

strītvaṃ na tu samarthaṃ hi sāgaraṃ vyativartitum |

māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṃ śatayojanamāyatam || 3 ||

dvitīyaṃ kāraṇaṃ yacca bravīṣi vinayānvite |

rāmādanyasya nārhāmi saṃsparśamiti jānaki || 4 ||

etatte sadṛśaṃ devi patnyāstasya mahātmanaḥ |

kā hyanyā tvāmṛte devi brūyādvacanamīdṛśam || 5 ||

śroṣyate caiva kākutsthaḥ sarvaṃ niravaśeṣataḥ |

ceṣṭitaṃ yattvayā devi bhāṣitaṃ mama cāgrataḥ || 6 ||

kāraṇairbahubhirdevi rāmapriyacikīrṣayā |

snehapraskannamanasā mayaitatsamudīritam || 7 ||

laṅkāyā duṣpraveśatvāddustaratvānmahodadheḥ |

sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam || 8 ||

icchāmi tvāṃ samānetumadyaiva raghubandhunā |

gurusnehena bhaktyā ca nānyathaitadudāhṛtam || 9 ||

yadi notsahase yātuṃ mayā sārthamanindite |

abhijñānaṃ prayaccha tvaṃ jānīyādrāghavo hi yat || 10 ||

evamuktā hanumatā sītā surasutopamā |

uvāca vacanaṃ mandaṃ bāṣpapragrathitākṣaram || 11 ||

idaṃ śreṣṭhamabhijñānaṃ brūyāstvaṃ tu mama priyam |

śailasya citrakūṭasya pāde pūrvottare purā || 12 ||

tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalodake |

tasminsiddhāśrame deśe mandākinyā vidūrataḥ || 13 ||

tasyopavanaṣaṇḍeṣu nānāpuṣpasugandhiṣu |

vihṛtya salile klinnā mamāṅke samupāviśamaḥ || 14 ||

tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat |

tamahaṃ loṣṭamudyamya vārayāmisma vāyasam || 15 ||

dārayansa ca māṃ kākastattraiva parilīyate |

na cāpyupāramanmāṃsādbhakṣārthi balibhojanaḥ || 16 ||

utkarṣantyāṃ ca raśanāṃ kruddhāyāṃ mayi pakṣiṇi |

srasyamāne ca vasane tato dṛṣṭā tvayā hyaham || 17 ||

tvayā'pahasitā cāhaṃ kruddhā saṃlajjitā tadā |

bhakṣagṛdhnena kākena dāritā tvāmupāgatā || 18 ||

āsīnasya ca te śrāntā punarutsaṅgamāviśam |

krudhyantī ca prahṛṣṭena tvayā'haṃ parisāntvitā || 19 ||

bāṣpapūrṇamukhī mandaṃ cakṣuṣī parimārjatī |

lakṣitā'haṃ tvayā nātha vāyasena prakopitā || 20 ||

pariśramātprasuptā ca rāghavāṅke'pyahaṃ ciram |

paryāyeṇa prasuptaśca mamāṅke bharatāgrajaḥ || 21 ||

sa tatra punarevātha vāyasassamupāgamat |

tatassuptaprabuddhāṃ māṃ rāmasyāṅkātsamutthitām || 22 ||

vāyasassahasāgamya vidadāra stanāntare |

punaḥ punarathotpatya vidadāra sa māṃ bhṛśam || 23 ||

tatassamukṣito rāmo muktaiśśoṇitabindubhiḥ |

vāyasena tatastena balavatkliśyamānayā || 24 ||

sa mayā bodhitaśśrīmānsukhasuptaḥ parantapaḥ |

sa māṃ dṛṣṭvā mahābāhurvitunnāṃ stanayostadā || 25 ||

āśīviṣa iva kruddhaśvasanvākyamabhāṣata |

kena te nāganāsoru vikṣataṃ vai stanāntaram || 26 ||

kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā |

vīkṣamāṇastatastaṃ vai vāyasaṃ samudaikṣata || 27 ||

nakhaissarudhiraistīkṣṇairmāmevābhimukhaṃ sthitam |

puttraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ || 28 ||

dharāntaragataśśīghraṃ pavanasya gatau samaḥ |

tatastasminmahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 29 ||

vāyase kṛtavānkrūrāṃ matiṃ matimatāṃ varaḥ |

sa darbhaṃ saṃstarādgṛhya brāhmeṇāstreṇa yojayat || 30 ||

sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukho dvijam |

sa taṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati || 31 ||

tatastaṃ vāyasaṃ darbhassombare'nujagāma ha |

anusṛṣṭastadā kāko jagāma vividhāṃ gatim || 32 ||

lokakāma imaṃ lokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha |

sa pitrā ca parityaktassuraiśca samaharṣibhiḥ || 33 ||

trīnlokānsamparikramya tameva śaraṇaṃ gataḥ |

sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaśśaraṇāgatam || 34 ||

vadhārhamapi kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |

paridyūnaṃ viṣaṇṇaṃ ca sa tamāyāntamabravīt || 35 ||

moghaṃ kartuṃ na śakyaṃ tu brāhmamastraṃ taducyatām |

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha so'bravīt || 36 ||

tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |

dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 37 ||

sa rāmāya namaskṛtya rājñe daśarathāya ca |

visṛṣṭastena vīreṇa pratipede svamālayam || 38 ||

matkṛte kākamātre tu brahmāstraṃ samudīritam |

kasmādyo māṃ harettvattaḥ kṣamase taṃ mahīpate || 39 ||

sa kuruṣva mahotsāhaḥ kṛpāṃ mayi nararṣabha |

tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dṛśyate || 40 ||

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmastavattta aiva mayā śrutaḥ |

jānāmi tvāṃ mahāvīryaṃ mahotsāhaṃ mahābalam || 41 ||

apārapāramakṣobhyaṃ gāmbhīryātsāgaropamam |

bhartāraṃ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavopamam || 42 ||

evamastravidāṃ śreṣṭhassatyavānbalavānapi |

kimarthamastraṃ rakṣassu na yojayasi rāghava || 43 ||

na nāgā nā'pi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |

rāmasya samare vegaṃ śaktāḥ pratisamādhitum || 44 ||

tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ |

kimarthaṃ na śaraistīkṣṇaiḥ kṣayaṃ nayati rākṣasān || 45 ||

bhrāturādeśamādāya lakṣmaṇo vā parantapaḥ |

kasya hetorna māṃ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ || 46 ||

yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau |

surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṃ māmupekṣataḥ || 47 ||

mamaiva duṣkṛtaṃ kiñcinmahadasti na saṃśayaḥ |

samarthāvapi tau yanmāṃ nāvekṣete parantapau || 48 ||

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |

athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 49 ||

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

rāme duḥkhābhipanne ca lakṣmaṇaḥ paritapyate || 50 ||

kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ paridevitum |

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāṃ drakṣyasyantamanindite || 51 ||

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau |

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 52 ||

hattvā ca samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

rāghavastvāṃ viśālākṣi neṣyati svāṃ purīṃ prati || 53 ||

brūhi yadrāghavo vācyo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

sugrīvo vāpi tejasvī harayo'pi samāgatāḥ || 54 ||

ityuktavati tasmiṃstu sītā surasutopamā |

uvāca śokasantaptā hanumantaṃ plavaṅgamam || 55 ||

kausalyā lokabhartāraṃ suṣuve yaṃ manasvinī |

taṃ mamārthe sukhaṃ pṛccha śirasā cābhivādaya || 56 ||

srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ |

aiśvaryaṃ ca viśālāyāṃ pṛthivyāmapi durlabham || 57 ||

pitaraṃ mātaraṃ caiva sammānyābhiprasādya ca |

anupravrajito rāmaṃ sumitrā yena suprajāḥ || 58 ||

ānukūlyena dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam |

anugacchati kākutsthaṃ bhrātaraṃ pālayanvane || 59 ||

siṃhaskandho mahābāhurmanasvī priyadarśinaḥ |

pitṛvadvartate rāme mātṛvanmāṃ samācaran || 60 ||

hriyamāṇāṃ tadā vīro na tu māṃ veda lakṣmaṇaḥ |

vṛddhopasevī lakṣmīvān śakto na bahubhāṣitā || 61 ||

rājaputraḥ priyaḥ śreṣṭhaḥ sadṛśaḥ śvaśurasya me |

mamaḥ priyataro nityaṃ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ || 62 ||

niyukto dhuri yasyāṃ tu tāmudvahati vīryavān |

yaṃ dṛṣṭvā rāghavo naiva vṛttamāryamanusmaret || 63 ||

sa mamārthāya kuśalaṃ vaktavyo vacanānmama |

mṛdurnityaṃ śucirdakṣaḥ priyo rāmasya lakṣmaṇaḥ || 64 ||

yathā hi vānaraśreṣṭha duḥkhakṣayakaro bhavet |

tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattamaḥ || 65 ||

rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparo bhavet |

idaṃ brūyāśca me nāthaṃ śūraṃ rāmaṃ punaḥ punaḥ || 66 ||

jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja |

ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ satyenāhaṃ bravīmi te || 67 ||

rāvaṇenoparuddhāṃ māṃ nikṛtya pāpakarmaṇā |

trātumarhasi vīra tvaṃ pātālādiva kauśikīm || 68 ||

tato vastragataṃ muktvā divyaṃ cūḍāmaṇiṃ śubham |

pradeyo rāghavāyeti sītā hanumate dadau || 69 ||

pratigṛhya tato vīro maṇiratnamanuttamam |

aṅgulyā yojayāmāsa na hyasya prābhavadbhujaḥ || 70 ||

maṇiratnaṃ kapivaraḥ pratigṛhyābhivādya ca |

sītāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā praṇataḥ pārvśataḥ sthitaḥ || 71 ||

harṣeṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajena saḥ |

hṛdayena gato rāmaṃ śarīreṇa tu viṣṭhitaḥ || 72 ||

maṇivaramupagṛhya taṃ mahārhaṃ janakanṛpātmajayā dhṛtaṃ prabhāvāt |

giririva pavanāvadhūtamuktaḥ sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṃ prapede || 73 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||