📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.27 ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡ - ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
4.27 Kishkindhakanda - Saptavimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਭਿषਿਕ੍ਤੇ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਵਾਨਰੇ ਗੁਹਾਮ੍ ।
ਆਜਗਾਮ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਂ ਗਿਰਿਮ੍ ॥ 1 ॥
ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮृਗਸਙ੍ਘੁष੍ਟਂ ਸਿਂਹੈਰ੍ਭੀਮਰਵੈਰ੍ਵृਤਮ੍ ।
ਨਾਨਾਗੁਲ੍ਮਲਤਾਗੂਢਂ ਬਹੁਪਾਦਪਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ ॥ 2 ॥
ऋਕ੍षਵਾਨਰਗੋਪੁਚ੍ਛੈਰ੍ਮਾਰ੍ਜਾਰੈਸ਼੍ਚ ਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।
ਮੇਘਰਾਸ਼ਿਨਿਭਂ ਸ਼ੈਲਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ॥ 3 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰੇ ਮਹਤੀਮਾਯਤਾਂ ਗੁਹਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਗृਹ੍ਣਤ ਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਰਾਮਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ ॥ 4 ॥
ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਸਮਯਂ ਰਾਮਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਹਾਨਘਃ ।
ਕਾਲਯੁਕ੍ਤਂ ਮਹਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 5 ॥
ਵਿਨੀਤਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਲਕ੍ष੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ।
ਇਯਂ ਗਿਰਿਗੁਹਾ ਰਮ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਯੁਕ੍ਤਮਾਰੁਤਾ ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਵਰ੍षਰਾਤ੍ਰਮਰਿਨ੍ਦਮ ॥ 6 ॥
ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਮਿਦਂ ਰਮ੍ਯਮੁਨ੍ਨਤਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜ ॥ 7 ॥
ਸ਼੍ਵੇਤਾਭਿਃ ਕृष੍ਣਤਾਮ੍ਰਾਭਿਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਭਿਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।
ਨਾਨਾਧਾਤੁਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਦਰੀਨਿਰ੍ਝਰਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵृਕ੍षषਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਚਾਰੁਚਿਤ੍ਰਲਤਾਯੁਤਮ੍ ।
ਨਾਨਾਵਿਹਗਸਙ੍ਘੁष੍ਟਂ ਮਯੂਰਰਵਨਾਦਿਤਮ੍ ॥ 9 ॥
ਮਾਲਤੀਕੁਨ੍ਦਗੁਲ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰੈਸ਼੍ਸ਼ਿਰੀषਕੈਃ ।
ਕਦਮ੍ਬਾਰ੍ਜੁਨਸਰ੍ਜੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਇਯਂ ਚ ਨਲਿਨੀ ਰਮ੍ਯਾ ਫੁਲ੍ਲਪਙ੍ਕਜਮਣ੍ਡਿਤਾ ।
ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਗੁਹਾਯਾਨੌ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ ॥ 11 ॥
ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣੇ ਦੇਸ਼ੇ ਗੁਹਾ ਸਾਧੁ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।
ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚੈਵੋਨ੍ਨਤਾ ਸੌਮ੍ਯ ਨਿਵਾਤੇਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 12 ॥
ਗੁਹਾਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸ਼ਿਲਾ ਸਮਤਲਾ ਸ਼ੁਭਾ ।
ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਾ ਚੈਵਾਯਤਾ ਚੈਵ ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਚਯੋਪਮਾ ॥ 13 ॥
ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਮਿਦਂ ਤਾਤ ਪਸ਼੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰਤਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਚਯਾਕਾਰਮਮ੍ਭੋਧਰਮਿਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 14 ॥
ਦਕ੍षਿਣਸ੍ਯਾਮਪਿ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਿਵਾਪਰਮ੍ ।
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਾਚੀਨਵਾਹਿਨੀਂ ਚੈਵ ਨਦੀਂ ਭृਸ਼ਮਕਰ੍ਦਮਾਮ੍ ।
ਗੁਹਾਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਰਿਕੂਟੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀਮਿਵ ॥ 16 ॥
ਚਨ੍ਦਨੈਸ੍ਤਿਲਕੈਸ੍ਤਾਲੈਸ੍ਤਮਾਲੈਰਤਿਮੁਕ੍ਤਕੈਃ ।
ਪਦ੍ਮਕੈਃ ਸਰਲੈਸ਼੍ਚੈਵ ਅਸ਼ੋਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਵਾਨੀਰੈਸ੍ਤਿਮਿਸ਼ੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਕੁਲੈਃ ਕੇਤਕੈਰ੍ਧਵੈਃ ।
ਹਿਨ੍ਤਾਲੈਸ੍ਤਿਨਿਸ਼ੈਰ੍ਨੀਪੈਰ੍ਵੇਤ੍ਰਕੈਃ ਕृਤਮਾਲਕੈਃ ॥ 18 ॥
ਤੀਰਜੈਸ਼੍ਸ਼ੋਭਿਤਾ ਭਾਤਿ ਨਾਨਾਰੂਪੈ ਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ ।
ਵਸਨਾਭਰਣੋਪੇਤਾ ਪ੍ਰਮਦੇਵਾਭ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਾ ॥ 19 ॥
ਸ਼ਤਸ਼ਃ ਪਕ੍षਿਸਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਨਾਦੈਰ੍ਵਿਨਾਦਿਤਾ ।
ਏਕੈਕਮਨੁਰਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਰਵਾਕੈਰਲਙ੍ਕृਤਾ ॥ 20 ॥
ਪੁਲਿਨੈਰਤਿਰਮ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਹਂਸਸਾਰਸਸੇਵਿਤੈਃ ।
ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਤੀਵਭਾਤ੍ਯੇषਾ ਨਾਰੀ ਸਰ੍ਵਵਿਭੂषਿਤਾ ॥ 21 ॥
ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨੀਲੋਤ੍ਪਲੈਸ਼੍ਛਨ੍ਨਾ ਭਾਤਿ ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲੈਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਕ੍ਵਚਿਦਾਭਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਦਿਵ੍ਯੈਃ ਕੁਮੁਦਕੁਟ੍ਮਲੈਃ ॥ 22 ॥
ਪਾਰਿਪ੍ਲਵਸ਼ਤੈਰ੍ਜੁष੍ਟਾ ਬਰ੍ਹਿਕ੍ਰੌਞ੍ਚਵਿਨਾਦਿਤਾ ।
ਰਮਣੀਯਾ ਨਦੀ ਸੌਮ੍ਯ ਮੁਨਿਸਙ੍ਘੈਰ੍ਨਿषੇਵਿਤਾ ॥ 23 ॥
ਪਸ਼੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਵृਕ੍षਾਣਾਂ ਪਙ੍ਕ੍ਤੀਸ੍ਸੁਰਚਿਤਾ ਇਵ ।
ਕਕੁਭਾਨਾਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਨਸੇਵੋਦਿਤਾਸ੍ਸਮਮ੍ ॥ 24 ॥
ਅਹੋ ਸੁਰਮਣੀਯੋऽਯਂ ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿषੂਦਨ ।
ਦृਢਂ ਰਂਸ੍ਯਾਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਾਧ੍ਵਤ੍ਰ ਨਿਵਸਾਵਹੈ ॥ 25 ॥
ਇਤਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਸਾ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਰਕਾਨਨਾ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਪੁਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ ॥ 26 ॥
ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषਸ਼੍ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਜਯਤਾਂ ਵਰ ।
ਨਰ੍ਦਤਾਂ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਮृਦਙ੍ਗਾਡਮ੍ਬਰੈ ਸ੍ਸਹ ॥ 27 ॥
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਕਪਿਵਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਹृਦ੍ਵृਤਃ ।
ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਨ੍ਦਤਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 28 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਘਵਸ੍ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਬਹੁਦृਸ਼੍ਯਦਰੀਕੁਞ੍ਜੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੇ ਗਿਰੌ ॥ 29 ॥
ਸੁਸੁਖੇऽਪਿ ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਿ ਧਰਣੀਧਰੇ ।
ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਰਤਿਰਲ੍ਪਾਪਿਨਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ 30 ॥
ਹृਤਾਂ ਹਿ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮਰਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਗਰੀਯਸੀਮ੍ ।
ਉਦਯਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 31 ॥
ਆਵਿਵੇਸ਼ ਨ ਤਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਸ਼ਯਨਂ ਗਤਮ੍ ।
ਤਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਸ਼ੋਕੇਨ ਬਾष੍ਪੋਪਹਤਚੇਤਸਮ੍ ॥ 32 ॥
ਤਂ ਸ਼ੋਚਮਾਨਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਮ੍ ।
ਤੁਲ੍ਯਦੁਃਖੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਨੁਨਯਨ੍ਵਚਃ ॥ 33 ॥
ਅਲਂ ਵੀਰ ਵ੍ਯਥਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਸ਼ੋਚਤੋ ਵ੍ਯਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾ ਵਿਦਿਤਂ ਹਿ ਤੇ ॥ 34 ॥
ਭਵਾਨ੍ਕ੍ਰਿਯਾਪਰੋ ਲੋਕੇ ਭਵਾਨ੍ ਦੇਵਪਰਾਯਣਃ ।
ਆਸ੍ਤਿਕੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਸਾਯੀ ਚ ਰਾਘਵ ॥ 35 ॥
ਨ ਹ੍ਯਵ੍ਯਵਸਿਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਸਮਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਂ ਰਣੇ ਹਨ੍ਤੁਂ ਵਿਕ੍ਰਮੈਰ੍ਜਿਹ੍ਮਕਾਰਿਣਮ੍ ॥ 36 ॥
ਸਮੁਨ੍ਮੂਲਯ ਸ਼ੋਕਂ ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸਾਯਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਕੁਰੁ ।
ਤਤਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰਂ ਤਂ ਨਿਰ੍ਮੂਲਂ ਕੁਰੁ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 37 ॥
ਪृਥਿਵੀਮਪਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਸਾਗਰਵਨਾਚਲਾਮ੍ ।
ਪਰਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਿਮਙ੍ਗਪੁਨ ਰਾਵਣਮ੍ ॥ 38 ॥
ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍षਸ੍ਵ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਕਾਲੋऽਯਮਾਗਤਃ ।
ਤਤਸ੍ਸਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਸਗਣਂ ਰਾਵਣਂ ਤ੍ਵਂ ਵਧਿष੍ਯਸਿ ॥ 39 ॥
ਅਹਂ ਤੁ ਖਲੁ ਤੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਯੇ ।
ਦੀਪ੍ਸੈਰਾਹੁਤਿਭਿਃ ਕਾਲੇ ਭਸ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਨਮਿਵਾਨਲਮ੍ ॥ 40 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਹਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।
ਰਾਘਵਸ੍ਸੁਹृਦਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 41 ॥
ਵਾਚ੍ਯਂ ਯਦਨੁਰਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਚ ਹਿਤੇਨ ਚ ।
ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤਦੁਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਤ੍ਵਯਾ ॥ 42 ॥
ਏष ਸ਼ੋਕਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਵਸਾਦਕਃ ।
ਵਿਕ੍ਰਮੇष੍ਵਪ੍ਰਤਿਹਤਂ ਤੇਜਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 43 ॥
ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍षਿष੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਚਨੇ ਤਵ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ॥ 44 ॥
ਉਪਕਾਰੇਣ ਵੀਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੇਣ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ।
ਅਕृਤਜ੍ਞੋऽਪ੍ਰਤਿਕृਤੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਂ ਮਨਃ ॥ 45 ॥
ਅਥੈਵ ਮੁਕ੍ਤਃਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮਂ ਸ੍ਵਭਿਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 46 ॥
ਯਥੋਕ੍ਤਮੇਤਤ੍ਤਵ ਸਰ੍ਵਮੀਪ੍ਸਿਤਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਚਿਰਾਦ੍ਧਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਸ਼ਰਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍षਃ ਕ੍षਮਤਾਮਿਮਂ ਭਵਾਨ੍ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤਂ ਰਿਪੁਨਿਗ੍ਰਹੇ ਧृਤਃ ॥ 47 ॥
ਨਿਯਮ੍ਯ ਕੋਪਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ਰਤ੍ ਕ੍षਮਸ੍ਵ ਮਾਸਾਂ ਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਮਯਾ ਸਹ ।
ਵਸਾਚਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਗਰਾਜਸੇਵਿਤੇ ਸਂਵਰ੍ਧਯਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਧੇ ਸਮੁਦ੍ਯਮਮ੍ ॥ 48 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptaviṃśassargaḥ |
abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām |
ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim || 1 ||
śārdūlamṛgasaṅghuṣṭaṃ siṃhairbhīmaravairvṛtam |
nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṅkulam || 2 ||
ṛkṣavānaragopucchairmārjāraiśca niṣevitam |
megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśayam || 3 ||
tasya śailasya śikhare mahatīmāyatāṃ guhām |
pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmassaumitriṇā saha || 4 ||
kṛtvā ca samayaṃ rāmassugrīveṇa sahānaghaḥ |
kālayuktaṃ mahadvākyamuvāca raghunandanaḥ || 5 ||
vinītaṃ bhrātaraṃ bhrātā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam |
iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |
asyāṃ vatsyāma saumitre varṣarātramarindama || 6 ||
giriśṛṅgamidaṃ ramyamunnataṃ pārthivātmaja || 7 ||
śvetābhiḥ kṛṣṇatāmrābhiśśilābhirupaśobhitam |
nānādhātusamākīrṇaṃ darīnirjharaśobhitam || 8 ||
vividhairvṛkṣaṣaṇḍaiśca cārucitralatāyutam |
nānāvihagasaṅghuṣṭaṃ mayūraravanāditam || 9 ||
mālatīkundagulmaiśca sindhuvāraiśśirīṣakaiḥ |
kadambārjunasarjaiśca puṣpitairupaśobhitam || 10 ||
iyaṃ ca nalinī ramyā phullapaṅkajamaṇḍitā |
nātidūre guhāyānau bhaviṣyati nṛpātmaja || 11 ||
prāgudakpravaṇe deśe guhā sādhu bhaviṣyati |
paścāccaivonnatā saumya nivāteyaṃ bhaviṣyati || 12 ||
guhādvāre ca saumitre śilā samatalā śubhā |
ślakṣṇā caivāyatā caiva bhinnāñjanacayopamā || 13 ||
giriśṛṅgamidaṃ tāta paśya cottarataḥ śubham |
bhinnāñjanacayākāramambhodharamivotthitam || 14 ||
dakṣiṇasyāmapi diśi sthitaṃ śvetamivāparam |
kailāsaśikharaprakhyaṃ nānādhātuvibhūṣitam || 15 ||
prācīnavāhinīṃ caiva nadīṃ bhṛśamakardamām |
guhāyāḥ pūrvataḥ paśya trikūṭe jāhnavīmiva || 16 ||
candanaistilakaistālaistamālairatimuktakaiḥ |
padmakaiḥ saralaiścaiva aśokaiścaiva śobhitām || 17 ||
vānīraistimiśaiścaiva vakulaiḥ ketakairdhavaiḥ |
hintālaistiniśairnīpairvetrakaiḥ kṛtamālakaiḥ || 18 ||
tīrajaiśśobhitā bhāti nānārūpai statastataḥ |
vasanābharaṇopetā pramadevābhyalaṅkṛtā || 19 ||
śataśaḥ pakṣisaṅghaiśca nānānādairvināditā |
ekaikamanuraktaiśca cakravākairalaṅkṛtā || 20 ||
pulinairatiramyaiśca haṃsasārasasevitaiḥ |
prahasantīvabhātyeṣā nārī sarvavibhūṣitā || 21 ||
kvacinnīlotpalaiśchannā bhāti raktotpalaiḥ kvacit |
kvacidābhāti śuklaiśca divyaiḥ kumudakuṭmalaiḥ || 22 ||
pāriplavaśatairjuṣṭā barhikrauñcavināditā |
ramaṇīyā nadī saumya munisaṅghairniṣevitā || 23 ||
paśya candanavṛkṣāṇāṃ paṅktīssuracitā iva |
kakubhānāṃ ca dṛśyante manasevoditāssamam || 24 ||
aho suramaṇīyo'yaṃ deśaśśatruniṣūdana |
dṛḍhaṃ raṃsyāva saumitre sādhvatra nivasāvahai || 25 ||
itaśca nātidūre sā kiṣkindhā citrakānanā |
sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja || 26 ||
gītavāditranirghoṣaśśrūyate jayatāṃ vara |
nardatāṃ vānarāṇāṃ ca mṛdaṅgāḍambarai ssaha || 27 ||
labdhvā bhāryāṃ kapivaraḥ prāpya rājyaṃ suhṛdvṛtaḥ |
dhruvaṃ nandati sugrīvassamprāpya mahatīṃ śriyam || 28 ||
ityuktvā nyavasattatra rāghavassahalakṣmaṇaḥ |
bahudṛśyadarīkuñje tasminprasravaṇe girau || 29 ||
susukhe'pi bahudravye tasminhi dharaṇīdhare |
vasatastasya rāmasya ratiralpāpinā bhavet || 30 ||
hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo'pi garīyasīm |
udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ || 31 ||
āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam |
tatsamutthena śokena bāṣpopahatacetasam || 32 ||
taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam |
tulyaduḥkho'bravīdbhrātā lakṣmaṇo'nunayanvacaḥ || 33 ||
alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitumarhasi |
śocato vyavasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te || 34 ||
bhavānkriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ |
āstiko dharmaśīlaśca vyavasāyī ca rāghava || 35 ||
na hyavyavasitaśśatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ |
samarthastvaṃ raṇe hantuṃ vikramairjihmakāriṇam || 36 ||
samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru |
tatassaparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasam || 37 ||
pṛthivīmapi kākutstha sasāgaravanācalām |
parivartayituṃ śaktaḥ kimaṅgapuna rāvaṇam || 38 ||
śaratkālaṃ pratīkṣasva prāvṛṭkālo'yamāgataḥ |
tatassarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi || 39 ||
ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye |
dīpsairāhutibhiḥ kāle bhasmacchannamivānalam || 40 ||
lakṣmaṇasya tu tadvākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham |
rāghavassuhṛdaṃ snigdhamidaṃ vacanamabravīt || 41 ||
vācyaṃ yadanuraktena snigdhena ca hitena ca |
satyavikramayuktena taduktaṃ lakṣmaṇa tvayā || 42 ||
eṣa śokaḥ parityaktassarvakāryāvasādakaḥ |
vikrameṣvapratihataṃ tejaḥ protsāhayāmyaham || 43 ||
śaratkālaṃ pratīkṣiṣye sthito'smi vacane tava |
sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādamanupālayan || 44 ||
upakāreṇa vīrastu pratīkāreṇa yujyate |
akṛtajño'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ || 45 ||
athaiva muktaḥpraṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam |
uvāca rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham || 46 ||
yathoktametattava sarvamīpsitaṃ narendra kartā na cirāddharīśvaraḥ |
śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ || 47 ||
niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃ ścaturo mayā saha |
vasācale'sminmṛgarājasevite saṃvardhayan śatruvadhe samudyamam || 48 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever