📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.25 ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡ - ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
4.25 Kishkindhakanda - Panchavimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਚੈਵ ਤਾਰਾਂ ਚ ਸਾਙ੍ਗਦਂ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਸਮਾਨਸ਼ੋਕਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸ੍ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਨ ਸ਼ੋਕਪਰਿਤਾਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਮृਤਃ ।
ਯਦਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਮਾਧਾਤੁਮਰ੍ਹਥ ॥ 2 ॥
ਲੋਕਵृਤ੍ਤਮਨੁष੍ਠੇਯਂ ਕृਤਂ ਵੋ ਬਾष੍ਪਮੋਕ੍षਣਮ੍ ।
ਨ ਕਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਕ੍ਯਮੁਪਾਸਿਤੁਮ੍ ॥ 3 ॥
ਨਿਯਤਿਃ ਕਾਰਣਂ ਲੋਕੇ ਨਿਯਤਿਃ ਕਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍ ।
ਨਿਯਤਿਸ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਯੋਗੇष੍ਵਿਹ ਕਾਰਣਮ੍ ॥ 4 ॥
ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਿਯੋਗੇ ਚਾਪਿਨੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਃ ਪਰਾਯਣਮ੍ ॥ 5 ॥
ਨ ਕਾਲਃ ਕਾਲਮਤ੍ਯੇਤਿ ਨ ਕਾਲਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ ।
ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਚ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 6 ॥
ਨ ਕਾਲਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵਂ ਨ ਹੇਤੁਰ੍ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਨ ਮਿਤ੍ਰਜ੍ਞਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰਣਂ ਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਸ਼ਃ ॥ 7 ॥
ਕਿਂ ਤੁ ਕਾਲਪਰੀਣਾਮੋ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਸ੍ਸਾਧੁ ਪਸ਼੍ਯਤਾ ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਲਕ੍ਰਮਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 8 ॥
ਇਤਸ੍ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਾਲੀ ਗਤਃਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਮ੍ ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮ ਸਂਯੋਗੈਃ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 9 ॥
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਸਂਯੋਗਾਜ੍ਜਿਤਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪਰਿਗृਹੀਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਨਪਰਿਰਕ੍षਤਾ ॥ 10 ॥
ਏषਾ ਵੈ ਨਿਯਤਿਸ਼੍ਸ਼ੇष੍ਠਾ ਯਾਂ ਗਤੋ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਤਦਲਂ ਪਰਿਤਾਪੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 11 ॥
ਵਚਨਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਅਵਦਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਗਤਚੇਤਸਮ੍ ॥ 12 ॥
ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਤਾਰਾਙ੍ਗਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤੋ ਵਾਲਿਨੋ ਦਹਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 13 ॥
ਸਮਾਜ੍ਞਾਪਯ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਸ਼ੁष੍ਕਾਨਿ ਚ ਬਹੂਨਿ ਚ ।
ਚਨ੍ਦਨਾਦੀਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਵਾਲਿਸਂਸ੍ਕਾਰਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 14 ॥
ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਮਙ੍ਗਦਂ ਦੀਨਚੇਤਸਮ੍ ।
ਮਾ ਭੂਰ੍ਬਾਲਿਸ਼ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਦਧੀਨਮਿਦਂ ਪੁਰਮ੍ ॥ 15 ॥
ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਤ੍ਵਾਨਯੇਨ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।
ਘृਤਂ ਤੈਲਮਥੋ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਯਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 16 ॥
ਤ੍ਵਂ ਤਾਰ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਦਾਯਾਗਚ੍ਛ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ ।
ਤ੍ਵਰਾ ਗੁਣਵਤੀ ਯੁਕ੍ਤਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 17 ॥
ਸਜ੍ਜੀਭਵਨ੍ਤੁ ਪ੍ਲਵਗਾਸ਼੍ਸ਼ਿਬਿਕਾਵਾਹਨੋਚਿਤਾਃ ।
ਸਮਰ੍ਥਾ ਬਲਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਹਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾਲਿਨਮ੍ ॥ 18 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਤਸੌ ਭ੍ਰਾਤृਸਮੀਪਸ੍ਥੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ॥ 19 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਰਸ੍ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਗੁਹਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਸਕ੍ਤਮਾਨਸਃ ॥ 20 ॥
ਆਦਾਯ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਤਾਰਸ੍ਸ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਪਤਤ੍ਪੁਨਃ ।
ਵਾਨਰੈਰੁਹ੍ਯਮਾਨਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ੂਰੈਰੁਦ੍ਵਹਨੋਚਿਤੈਃ ॥ 21 ॥
ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਭਦ੍ਰਾਸਨਯੁਤਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੋਪਮਾਮ੍ ।
ਪਕ੍षਿਕਰ੍ਮਭਿਰਾਚਿਤ੍ਰਾਂ ਦ੍ਰੁਮਕਰ੍ਮਵਿਭੂषਿਤਾਮ੍ ॥ 22 ॥
ਆਚਿਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਪਤ੍ਤੀਭਿ ਸ੍ਸੁਨਿਵਿष੍ਟਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਵਿਮਾਨਮਿਵ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਜਾਲਵਾਤਾਯਨਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸੁਨਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਚ ਸੁਕृਤਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਦਾਰੁਪਰ੍ਵਤਕੋਪੇਤਾਂ ਚਾਰੁਕਰ੍ਮਪਰਿष੍ਕृਤਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਵਰਾਭਰਣਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ।
ਗੁਹਾਗਹਨਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਭੂषਿਤਾਮ੍ ॥ 25 ॥
ਪੁष੍ਪੌਘੈਸ੍ਸਮਭਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਪਦ੍ਮਮਾਲਾਭਿਰੇਵ ਚ ।
ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਾਭਿਰ੍ਭ੍ਰਾਜਮਾਨਾਭਿਰਾਵृਤਾਮ੍ ॥ 26 ॥
ਈਦृਸ਼ੀਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਵਿਨੀਯਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ ॥ 27 ॥
ਤਤੋ ਵਾਲਿਨਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਤਦਾ ।
ਆਰੋਪਯਤ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਨਙ੍ਗਦੇਨ ਸਹੈਵ ਤੁ ॥ 28 ॥
ਆਰੋਪ੍ਯ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਚੈਵ ਵਾਲਿਨਂ ਗਤਜੀਵਿਤਮ੍ ।
ਅਲਙ੍ਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਿਤਮ੍ ॥ 29 ॥
ਆਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਨੁਰੂਪਤਃ ॥ 30 ॥
ਵਿਸ਼੍ਰਾਣਯਨ੍ਤੋ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਬਹੂਨ੍ਯਪਿ ।
ਅਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਲਵਗਾ ਯਾਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 31 ॥
ਰਾਜ੍ਞਾਮृਦ੍ਦਿਵਿਸ਼ੇषਾ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੁਵਿ ਯਾਦृਸ਼ਾਃ ।
ਤਾਦृਸ਼ੈਰਿਹ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਵਾਨਰਾ ਭਰ੍ਤृਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥ 32 ॥
ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਾਲਿਨਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ।
ਅਙ੍ਗਦਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯਾऽਸ਼ੁ ਤਾਰਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਦਾ ॥ 33 ॥
ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਯੁਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਨਰਾ ਹਤਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਨਰ੍ਯੋਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ ॥ 34 ॥
ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁ ਰ੍ਵੀਰ ਵੀਰੇਤਿ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਯਃ ।
ਤਾਰਾਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਨਰ੍ਯੋ ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ।
ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ਹਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਰੁਣਸ੍ਵਨਾਃ ॥ 35 ॥
ਤਾਸਾਂ ਰੁਦਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਨਰੀਣਾਂ ਵਨਾਨ੍ਤਰੇ ।
ਵਨਾਨਿ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਵ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ 36 ॥
ਪੁਲਿਨੇ ਗਿਰਿਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ ਜਲਸਂਵृਤੇ ॥ 37 ॥
ਚਿਤਾਂ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਸੁਬਹਵੋ ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ।
ਅਵਰੋਪ੍ਯ ਤਤਸ੍ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਚ੍ਛਿਬਿਕਾਂ ਵਾਹਨੋਚਿਤਾਃ ।
ਤਸ੍ਥੁਰੇਕਾਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 38 ॥
ਤਤਸ੍ਤਾਰਾ ਪਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾਤਲਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ ॥ 39 ॥
ਆਰੋਪ੍ਯਾਙ੍ਕੇ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ ।
ਹਾ ਵਾਨਰ ਮਹਾਰਾਜ ਹਾ ਨਾਥ ਮਮ ਵਤ੍ਸਲ ॥ 40 ॥
ਹਾ ਮਹਾਰ੍ਹ ਮਹਾਬਾਹੋ ਹਾ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਮ੍ ।
ਜਨਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਸੀਮਂ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਛੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤਮ੍ ॥ 41 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਿਵ ਤੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਗਤਾਸੋਰਪਿ ਮਾਨਦ ਆਸ੍ਤਾਰ੍ਕਸਮਵਰ੍ਣਂ ਚ ਲਕ੍ष੍ਯਤੇ ਜੀਵਤੋ ਯਥਾ ॥ 42 ॥
ਏष ਤ੍ਵਾਂ ਰਾਮਰੂਪੇਣ ਕਾਲਃ ਕਰ੍षਤਿ ਵਾਨਰ ।
ਯੇਨ ਸ੍ਮ ਵਿਧਵਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਃ ਕृਤਾ ਏਕੇषੁਣਾ ਵਨੇ ॥ 43 ॥
ਇਮਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਨਰ੍ਯੋਵਲ੍ਲਭਾਸ੍ਸਦਾ ।
ਪਾਦੈਰ੍ਵਿਕृष੍ਟ ਮਧ੍ਵਾਨਮਾਗਤਾਃ ਕਿਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਸੇ ॥ 44 ॥
ਤਵੇष੍ਟਾ ਨਨੁ ਨਾਮੈਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਃ ।
ਇਦਾਨੀਂ ਨੇਕ੍षਸੇ ਕਸ੍ਤਾਤ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ 45 ॥
ਏਤੇ ਹਿ ਸਚਿਵਾ ਰਾਜਂ ਸ੍ਤਾਰਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਵ ।
ਪੁਰਵਾਸੀ ਜਨਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯਾਸਤੇऽਨਘ ॥ 46 ॥
ਵਿਸਰ੍ਜਯੈਤਾਨ੍ ਪ੍ਲਵਗਾਨ੍ਯਥੋਚਿਤਮਰਿਨ੍ਦਮ ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਮਹੇ ਸਰ੍ਵਾ ਵਨੇषੁ ਮਦਨੋਤ੍ਕਟਾਃ ॥ 47 ॥
ਏਵਂ ਵਿਲਪਤੀਂ ਤਾਰਾਂ ਪਤਿਸ਼ੋਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਮ੍ ।
ਉਤ੍ਥਾਪਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਤਦਾ ਵਾਨਰ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 48 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਤਤਸ੍ਸਾਰ੍ਧਮ੍ਮਙ੍ਗਦਃ ਪਿਤਰਂ ਰੁਦਨ੍ ।
ਚਿਤਾਮਾਰੋਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ੋਕੇਨਾਭਿਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 49 ॥
ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਪਸਵ੍ਯਂ ਚਕਾਰ ਹ ।
ਪਿਤਰਂ ਦੀਰ੍ਘਮਧ੍ਵਾਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 50 ॥
ਸਂਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਾਲਿਨਂ ਤੇ ਤੁ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਆਜਗ੍ਮੁਰੁਦਕਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨਦੀਂ ਸ਼ੁਭਜਲਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ॥ 51 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਹਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਙ੍ਗਦਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਤਾਰਾਸਹਿਤਾਸ੍ਸਿषਿਚੁਰ੍ਵਾਲਿਨੇ ਜਲਮ੍ ॥ 52 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣੇਵ ਦੀਨੇਨ ਦੀਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸਮਾਨਸ਼ੋਕਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ ॥ 53 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਂ ਵਾਲਿਨਮਗ੍ਰ੍ਯਪੌਰੁषਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਵਰੇषੁਣਾ ਹਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਮੌਜਸਂ ਤਦਾ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਮਮੁਪੇਯਿਵਾਨ੍ਹਰਿਃ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
sugrīvaṃ caiva tārāṃ ca sāṅgadaṃ sahalakṣmaṇaḥ |
samānaśokaḥ kākutstha ssāntvayannidamabravīt || 1 ||
na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ |
yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha || 2 ||
lokavṛttamanuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam |
na kālāduttaraṃ kiñcitkarma śakyamupāsitum || 3 ||
niyatiḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam |
niyatissarvabhūtānāṃ niyogeṣviha kāraṇam || 4 ||
na kartā kasyacitkaścinniyoge cāpineśvaraḥ |
svabhāve vartate lokastasya kālaḥ parāyaṇam || 5 ||
na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate |
svabhāvaṃ ca samāsādya na kaścidativartate || 6 ||
na kālasyāsti bandhutvaṃ na heturna parākramaḥ |
na mitrajñātisambandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ || 7 ||
kiṃ tu kālaparīṇāmo draṣṭavyassādhu paśyatā |
dharmaścārthaśca kāmaśca kālakramasamāhitāḥ || 8 ||
itassvāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥprāptaḥ kriyāphalam |
dharmārthakāma saṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvaraḥ || 9 ||
svadharmasya ca saṃyogājjitastena mahātmanā |
svargaḥ parigṛhītaśca prāṇānaparirakṣatā || 10 ||
eṣā vai niyatiśśeṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ |
tadalaṃ paritāpena prāptakālamupāsyatām || 11 ||
vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasam || 12 ||
kuru tvamasya sugrīva pretakāryamanantaram |
tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati || 13 ||
samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāni ca bahūni ca |
candanādīni divyāni vālisaṃskārakāraṇāt || 14 ||
samāśvāsaya cainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnacetasam |
mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram || 15 ||
aṅgadastvānayenmālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca |
ghṛtaṃ tailamatho gandhānyaccātra samanantaram || 16 ||
tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgaccha sambhramāt |
tvarā guṇavatī yuktā hyasminkāle viśeṣataḥ || 17 ||
sajjībhavantu plavagāśśibikāvāhanocitāḥ |
samarthā balinaścaiva nirhariṣyanti vālinam || 18 ||
evamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ |
tasau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 19 ||
lakṣmaṇasya vacaśśrutvā tārassambhrāntamānasaḥ |
praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ || 20 ||
ādāya śibikāṃ tārassa tu paryāpatatpunaḥ |
vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanocitaiḥ || 21 ||
divyāṃ bhadrāsanayutāṃ śibikāṃ syandanopamām |
pakṣikarmabhirācitrāṃ drumakarmavibhūṣitām || 22 ||
ācitāṃ citrapattībhi ssuniviṣṭāṃ samantataḥ |
vimānamiva siddhānāṃ jālavātāyanānvitām || 23 ||
suniyuktāṃ viśālāṃ ca sukṛtāṃ viśvakarmaṇā |
dāruparvatakopetāṃ cārukarmapariṣkṛtām || 24 ||
varābharaṇahāraiśca citramālyopaśobhitām |
guhāgahanasañchannāṃ raktacandanabhūṣitām || 25 ||
puṣpaughaissamabhicchannāṃ padmamālābhireva ca |
taruṇādityavarṇābhirbhrājamānābhirāvṛtām || 26 ||
īdṛśīṃ śibikāṃ dṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt |
kṣipraṃ vinīyatāṃ vālī pretakāryaṃ vidhīyatām || 27 ||
tato vālinamudyamya sugrīvaśśibikāṃ tadā |
āropayata vikrośannaṅgadena sahaiva tu || 28 ||
āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam |
alaṅkāraiśca vividhairmālyairvastraiśca bhūṣitam || 29 ||
ājñāpayattadā rājā sugrīva plavageśvaraḥ |
aurdhvadaihikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ || 30 ||
viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūnyapi |
agrataḥ plavagā yāntu śibikā samanantaram || 31 ||
rājñāmṛddiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ |
tādṛśairiha kurvantu vānarā bhartṛsatkriyām || 32 ||
tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadaihikam |
aṅgadaṃ parigṛhyā'śu tāraprabhṛtayastadā || 33 ||
krośantaḥ prayayussarve vānarā hatabāndhavāḥ |
tataḥ praṇihitāḥ sarvā vānaryosya vaśānugāḥ || 34 ||
cukruśu rvīra vīreti bhūyaḥ krośanti tāḥ strīyaḥ |
tārāprabhṛtayassarvā vānaryo hariyūthapāḥ |
anujagmurhi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ || 35 ||
tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare |
vanāni girayaścaiva vikrośantīva sarvataḥ || 36 ||
puline girinadyāstu vivikte jalasaṃvṛte || 37 ||
citāṃ cakrussubahavo vānarāśśokakarśitāḥ |
avaropya tatasskandhācchibikāṃ vāhanocitāḥ |
tasthurekāntamāśritya sarve śokasamanvitāḥ || 38 ||
tatastārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam || 39 ||
āropyāṅke śirastasya vilalāpa suduḥkhitā |
hā vānara mahārāja hā nātha mama vatsala || 40 ||
hā mahārha mahābāho hā mama priya paśya mām |
janaṃ na paśyasīmaṃ tvaṃ kasmācchokābhipīḍitam || 41 ||
prahṛṣṭamiva te vaktraṃ gatāsorapi mānada āstārkasamavarṇaṃ ca lakṣyate jīvato yathā || 42 ||
eṣa tvāṃ rāmarūpeṇa kālaḥ karṣati vānara |
yena sma vidhavāssarvāḥ kṛtā ekeṣuṇā vane || 43 ||
imāstāstava rājendra vānaryovallabhāssadā |
pādairvikṛṣṭa madhvānamāgatāḥ kiṃ na budhyase || 44 ||
taveṣṭā nanu nāmaitā bhāryāścandranibhānanāḥ |
idānīṃ nekṣase kastātsugrīvaṃ plavageśvaram || 45 ||
ete hi sacivā rājaṃ stāraprabhṛtayastava |
puravāsī janaścāyaṃ parivāryāsate'nagha || 46 ||
visarjayaitān plavagānyathocitamarindama |
tataḥ krīḍāmahe sarvā vaneṣu madanotkaṭāḥ || 47 ||
evaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśokapariplutām |
utthāpayanti sma tadā vānaryaśśokakarśitāḥ || 48 ||
sugrīveṇa tatassārdhammaṅgadaḥ pitaraṃ rudan |
citāmāropayāmāsa śokenābhihatendriyaḥ || 49 ||
tato'gniṃ vidhivaddattvā so'pasavyaṃ cakāra ha |
pitaraṃ dīrghamadhvānaṃ prasthitaṃ vyākulendriyaḥ || 50 ||
saṃskṛtya vālinaṃ te tu vidhipūrvaṃ plavaṅgamāḥ |
ājagmurudakaṃ kartuṃ nadīṃ śubhajalāṃ śivām || 51 ||
tataste sahitāstatra hyaṅgadaṃ sthāpya cāgrataḥ |
sugrīvatārāsahitāssiṣicurvāline jalam || 52 ||
sugrīveṇeva dīnena dīno bhūtvā mahābalaḥ |
samānaśokaḥ kākutsthaḥ pretakāryāṇyakārayat || 53 ||
tatastu taṃ vālinamagryapauruṣaṃ prakāśamikṣvākuvareṣuṇā hatam |
pradīpya dīptāgnisamaujasaṃ tadā salakṣmaṇaṃ rāmamupeyivānhariḥ || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever