📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.69 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਏਕੋਨਸਪ੍ਤਤਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
3.69 Aranyakanda - Ekonasaptatitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਕृਤ੍ਵੈਵਮੁਦਕਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਅਵੇਕ੍षਨ੍ਤੌ ਵਨੇ ਸੀਤਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ 1 ॥
ਤੌ ਦਿਸ਼ਂ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰਚਾਪਾਸਿਧਾਰਿਣੌ ।
ਅਵਿਪ੍ਰਹਤਮੈਕ੍ष੍ਵਾਕੌ ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਤੁਃ ॥ 2 ॥
ਗੁਲ੍ਮੈਰ੍ਵृਕ੍षੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਰ੍ਲਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।
ਆਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦੁਰ੍ਗਂ ਗਹਨਂ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 3 ॥
ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤੁ ਵੇਗੇਨ ਵ੍ਯਾਲਸਿਂਹਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।
ਸੁਭੀਮਂ ਤਨ੍ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਵ੍ਯਤਿਯਾਤੌ ਮਹਾਬਲੌ ॥ 4 ॥
ਤਤਃ ਪਰਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨਾਤਤ੍ਰਿਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਗਮ੍ਯ ਰਾਘਵੌ ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਰਣ੍ਯਂ ਵਿਵਿਸ਼ਤੁਰ੍ਗਹਨਂ ਤੌ ਮਹੌਜਸੌ ॥ 5 ॥
ਨਾਨਾਮੇਘਘਨਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਿਵ ਸਰ੍ਵਤਃ ।
ਨਾਨਾਪਕ੍षਿਗਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਾਨਾਵ੍ਯਾਲਮृਗੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ 6 ॥
ਦਿਦृਕ੍षਮਾਣੌ ਵੈਦੇਹੀਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਤੌ ਵਿਚਿਕ੍ਯਤੁਃ ।
ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੌ ਸੀਤਾਹਰਣਕਰ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥ 7 ॥
ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਤੌ ਗਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਤਦਾ ।
ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਰਣ੍ਯਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਤਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰਮਮਨ੍ਤਰਾ ॥ 8 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਤਦ੍ਵਨਂ ਘੋਰਂ ਬਹੁਭੀਮਮृਗਦ੍ਵਿਜਮ੍ ।
ਨਨਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗਹਨਪਾਦਪਮ੍ ॥ 9 ॥
ਦਦृਸ਼ਾਤੇ ਤੁ ਤੌ ਤਤ੍ਰ ਦਰੀਂ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜੌ ।
ਪਾਤਾਲਸਮਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਤਮਸਾ ਨਿਤ੍ਯਸਂਵृਤਾਮ੍ ॥ 10 ॥
ਆਸਾਦ੍ਯ ਤੌ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਦਰ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਵਿਦੂਰਤਃ ।
ਦਦृਸ਼ਾਤੇ ਮਹਾਰੂਪਾਂ ਰਾਕ੍षਸੀਂ ਵਿਕृਤਾਨਨਾਮ੍ ॥ 11 ॥
ਭਯਦਾਮਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਬੀਭਤ੍ਸਾਂ ਰੌਦ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ ।
ਲਮ੍ਬੋਦਰੀਂ ਤੀਕ੍ष੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਾਂ ਕਰਾਲੀਂ ਪਰੁषਤ੍ਵਚਮ੍ ॥ 12 ॥
ਭਕ੍षਯਨ੍ਤੀਂ ਮृਗਾਨ੍ਭੀਮਾਨ੍ਵਿਕਟਾਂ ਮੁਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧਜਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰੈਕ੍षੇਤਾਂ ਤੌ ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 13 ॥
ਸਾ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੌ ਵੀਰੌ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਭ੍ਰਾਤੁਰਗ੍ਰਤਃ ।
ਏਹਿ ਰਂਸ੍ਯਾਵਹੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਲਮ੍ਬਤ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 14 ॥
ਉਵਾਚ ਚੈਨਂ ਵਚਨਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮੁਪਗੂਹ੍ਯ ਸਾ ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਯੋਮੁਖੀ ਨਾਮ ਲਬ੍ਧਾ ਤੇ ਤ੍ਵਮਸਿ ਪ੍ਰਿਯਃ ॥ 15 ॥
ਨਾਥ ਪਰ੍ਵਤਕੂਟੇषੁ ਨਦੀਨਾਂ ਪੁਲਿਨੇषੁ ਚ ।
ਆਯੁਸ਼੍ਸ਼ੇषਮਿਮਂ ਵੀਰ ਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਸਹ ਰਂਸ੍ਯਸੇ ॥ 16 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕੁਪਿਤਃ ਖਡ੍ਗਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਸ੍ਤਨਂ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਚਕਰ੍ਤਾਰਿਸੂਦਨਃ ॥ 17 ॥
ਕਰ੍ਣਨਾਸੇ ਨਿਕृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਸ੍ਵਰਂ ਸਾ ਵਿਨਦ੍ਯ ਚ ।
ਯਥਾਗਤਂ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰਾਵ ਰਾਕ੍षਸੀ ਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ॥ 18 ॥
ਤਸ੍ਯਾਂ ਗਤਾਯਾਂ ਗਹਨਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤੌ ਵਨਮੋਜਸਾ ।
ਆਸੇਦਤੁਰਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 19 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ॥ 20 ॥
ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਚ ਦृਢਂ ਬਾਹੁਰੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਿਵ ਮੇ ਮਨਃ ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਿष੍ਟਾਨਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯੁਪਲਕ੍षਯੇ ॥ 21 ॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਜ੍ਜੀਭਵਾਰ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਹਿਤਮ੍ ।
ਮਮੈਵ ਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ॥ 22 ॥
ਏष ਵਞ੍ਚੁਲਕੋ ਨਾਮ ਪਕ੍षੀ ਪਰਮਦਾਰੁਣਃ ।
ਆਵਯੋਰ੍ਵਿਜਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ਂਸਨ੍ਨਿਵ ਵਿਨਰ੍ਦਤਿ ॥ 23 ॥
ਤਯੋਰਨ੍ਵੇषਤੋਰੇਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਨਮੋਜਸਾ ।
ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਵਿਪੁਲਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨ੍ਨਿਵ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ॥ 24 ॥
ਸਂਵੇष੍ਟਿਤਮਿਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗਗਨਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ ।
ਵਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਭੂਦ੍ਦਿਵਮਾਪੂਰਯਨ੍ਨਿਵ ॥ 25 ॥
ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਾਙ੍ਕ੍षਮਾਣਸ੍ਤੁ ਰਾਮਃ ਕਕ੍षੇ ਸਹਾਨੁਜਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੁਮਹਾਕਾਯਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਵਿਪੁਲੋਦਰਮ੍ ॥ 26 ॥
ਆਸੇਦਤੁਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਾਵੁਭੌ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਵਿਵृਦ੍ਧਮਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਕਬਨ੍ਧਮੁਦਰੇ ਮੁਖਮ੍ ॥ 27 ॥
ਰੋਮਭਿਰ੍ਨਿਚਿਤੈਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣੈਰ੍ਮਹਾਗਿਰਿਮਿਵੋਛ੍ਰਿਤਮ੍ ।
ਨੀਲਮੇਘਨਿਭਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਨਿਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 28 ॥
ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਨਿਕਾਸ਼ੇਨ ਲਲਾਟਸ੍ਥੇਨ ਦੀਪ੍ਯਤਾ ।
ਮਹਾਪਕ੍ष੍ਮੇਣ ਪਿਙ੍ਗੇਨ ਵਿਪੁਲੇਨਾਯਤੇਨ ਚ ॥ 29 ॥
ਏਕੇਨੋਰਸਿ ਘੋਰੇਣ ਨਯਨੇਨਾਸ਼ੁਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ ।
ਮਹਾਦਂष੍ਟ੍ਰੋਪਪਨ੍ਨਂ ਤਲ੍ਲੇਲਿਹਾਨਂ ਮਹਾਮੁਖਮ੍ ॥ 30 ॥
ਭਕ੍षਯਨ੍ਤਂ ਮਹਾਘੋਰਾਨृਕ੍षਸਿਂਹਮृਗਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ ।
ਘੋਰੌ ਭੁਜੌ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਮੁਭੌ ਯੋਜਨਮਾਯਤੌ ॥ 31 ॥
ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਗृਹ੍ਯऋਕ੍षਾਨ੍ਪਕ੍षਿਗਣਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍ ।
ਆਕਰ੍षਨ੍ਤਂ ਵਿਕਰ੍षਨ੍ਤਮਨੇਕਾਨ੍ਮृਗਯੂਥਪਾਨ੍ ॥ 32 ॥
ਸ੍ਥਿਤਮਾਵृਤ੍ਯ ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਤਯੋਰ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੋਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਯੋਃ ।
ਅਥ ਤੌ ਸਮਭਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ਤੁਃ ॥ 33 ॥
ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਦਾਰੁਣਂ ਭੀਮਂ ਕਬਨ੍ਧਂ ਭੁਜਸਂਵृਮ੍ ।
ਕਬਨ੍ਧਮਿਵ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਤਿਘੋਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 34 ॥
ਸ ਮਹਾਬਾਹੁਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਵਿਪੁਲੌ ਭੁਜੌ ।
ਜਗ੍ਰਾਹ ਸਹਿਤਾਵੇਵ ਰਾਘਵੌ ਪੀਡਯਨ੍ਬਲਾਤ੍ ॥ 35 ॥
ਖਡ੍ਗਿਨੌ ਦृਢਧਨ੍ਵਾਨੌ ਤਿਗ੍ਮਤੇਜੋਵਪੁਰ੍ਧਰੌ ।
ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਵਿਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕृष੍ਯਮਾਣੌ ਮਹਾਬਲੌ ॥ 36 ॥
ਤਤ੍ਰ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਸ਼ੂਰਸ੍ਤੁ ਰਾਘਵੋ ਨੈਵ ਵਿਵ੍ਯਥੇ ।
ਬਾਲ੍ਯਾਦਨਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਤਿਵਿਵ੍ਯਥੇ ॥ 37 ॥
ਉਵਾਚ ਸ ਵਿषਣ੍ਣਸ੍ਸਨ੍ਰਾਘਵਂ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ।
ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਵੀਰ ਵਿਵਸ਼ਂ ਰਾਕ੍षਸਸ੍ਯ ਵਸ਼ਂ ਗਤਮ੍ ॥ 38 ॥
ਮਯੈਕੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰਿਮੁਞ੍ਚਸ੍ਵ ਰਾਘਵ ।
ਮਾਂ ਹਿ ਭੂਤਬਲਿਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਸ੍ਵ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 39 ॥
ਅਧਿਗਨ੍ਤਾਸਿ ਵੈਦੇਹੀਮਚਿਰੇਣੇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਚ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹੀਂ ਮਹੀਮ੍ ॥ 40 ॥
ਤਤ੍ਰ ਮਾਂ ਰਾਮ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥਸ੍ਸ੍ਮਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 41 ॥
ਮਾ ਸ੍ਮ ਤ੍ਰਾਸਂ ਕृਥਾ ਵੀਰ ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਾਦृਗ੍ਵਿषੀਦਤਿ ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਰੂਰੋ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 42 ॥
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਘਨਨਿਰ੍ਘੋषਃ ਕਬਨ੍ਧੋ ਦਾਨਵੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਕੌ ਯੁਵਾਂ ਵृषਭਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਮਹਾਖਡ੍ਗਧਨੁਰ੍ਧਰੌ ॥ 43 ॥
ਘੋਰਂ ਦੇਸ਼ਮਿਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਮਮ ਭਕ੍षਾਵੁਪਸ੍ਥਿਤੌ ।
ਵਦਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਹ ਵਾਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚਾਗਤੌ ਯੁਵਾਮ੍ ॥ 44 ॥
ਇਮਂ ਦੇਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕ੍षੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯੇਹ ਤਿष੍ਠਤਃ ।
ਸਬਾਣਚਾਪਖਡ੍ਗੌ ਚ ਤੀਕ੍ष੍ਣਸ਼ृਙ੍ਗਾਵਿਵਰ੍षਭੌ ॥ 45 ॥
ਮਮਾਸ੍ਯਮਨੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਂ ਪੁਨਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 46 ॥
ਉਵਾਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਮੋ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ ।
ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦਾਰੁਣਂ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 47 ॥
ਵ੍ਯਸਨਂ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਾਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ ।
ਕਾਲਸ੍ਯ ਸੁਮਹਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 48 ॥
ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਮਾਂ ਚ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਵ੍ਯਸਨੈਃ ਪਸ਼੍ਯ ਮੋਹਿਤੌ ।
ਨਾਤਿਭਾਰੋਸ੍ਤਿ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 49 ॥
ਸ਼ੂਰਾਸ਼੍ਚ ਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਰਣਾਜਿਰੇ ।
ਕਾਲਾਭਿਪਨ੍ਨਾਸ੍ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵਾਲੁਕਸੇਤਵਃ ॥ 50 ॥
ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਾਣੋ ਦृਢਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾ ਦਾਸ਼ਰਥਿਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਅਵੇਕ੍ष੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮੁਦਗ੍ਰਪੌਰੁषਂ ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਤਦਾ ਸ੍ਵਾਂ ਮਤਿਮਾਤ੍ਮਨਾऽਕਰੋਤ੍ ॥ 51 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonasaptatitamassargaḥ |
kṛtvaivamudakaṃ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau |
avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmaturdiśam || 1 ||
tau diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau |
aviprahatamaikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ || 2 ||
gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca praveṣṭitam |
āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam || 3 ||
vyatikramya tu vegena vyālasiṃhaniṣevitam |
subhīmaṃ tanmahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau || 4 ||
tataḥ paraṃ janasthānātatrikrośaṃ gamya rāghavau |
krauñcāraṇyaṃ viviśaturgahanaṃ tau mahaujasau || 5 ||
nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭamiva sarvataḥ |
nānāpakṣigaṇairyuktaṃ nānāvyālamṛgairyutam || 6 ||
didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tadvanaṃ tau vicikyatuḥ |
tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau || 7 ||
tataḥ pūrveṇa tau gatvā trikrośaṃ bhrātarau tadā |
krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā || 8 ||
dṛṣṭvā tu tadvanaṃ ghoraṃ bahubhīmamṛgadvijam |
nanāsattvasamākīrṇaṃ sarvaṃ gahanapādapam || 9 ||
dadṛśāte tu tau tatra darīṃ daśarathātmajau |
pātālasamagambhīrāṃ tamasā nityasaṃvṛtām || 10 ||
āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ |
dadṛśāte mahārūpāṃ rākṣasīṃ vikṛtānanām || 11 ||
bhayadāmalpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |
lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam || 12 ||
bhakṣayantīṃ mṛgānbhīmānvikaṭāṃ muktamūrdhajām |
praikṣetāṃ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
sā samāsādya tau vīrau vrajantaṃ bhrāturagrataḥ |
ehi raṃsyāvahetyuktvā samālambata lakṣmaṇam || 14 ||
uvāca cainaṃ vacanaṃ saumitrimupagūhya sā |
ahaṃ tvayomukhī nāma labdhā te tvamasi priyaḥ || 15 ||
nātha parvatakūṭeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca |
āyuśśeṣamimaṃ vīra tvaṃ mayā saha raṃsyase || 16 ||
evamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ |
karṇanāsāstanaṃ tasyā nicakartārisūdanaḥ || 17 ||
karṇanāse nikṛtte tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā || 18 ||
tasyāṃ gatāyāṃ gahanaṃ vrajantau vanamojasā |
āsedaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 19 ||
lakṣmaṇastu mahātejāssattvavān śīlavān śuciḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam || 20 ||
spandate ca dṛḍhaṃ bāhurudvignamiva me manaḥ |
prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣaye || 21 ||
tasmātsajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam |
mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṃsanti sambhramam || 22 ||
eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ |
āvayorvijayaṃ yuddhe śaṃsanniva vinardati || 23 ||
tayoranveṣatorevaṃ sarvaṃ tadvanamojasā |
sañjajñe vipulaḥ śabdo prabhañjanniva tadvanam || 24 ||
saṃveṣṭitamivātyarthaṃ gaganaṃ mātariśvanā |
vanasya tasya śabdo'bhūddivamāpūrayanniva || 25 ||
taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ |
dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram || 26 ||
āsedatustatastatra tāvubhau pramukhe sthitam |
vivṛddhamaśirogrīvaṃ kabandhamudare mukham || 27 ||
romabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivochritam |
nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitanisvanam || 28 ||
agnijvālānikāśena lalāṭasthena dīpyatā |
mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca || 29 ||
ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā |
mahādaṃṣṭropapannaṃ tallelihānaṃ mahāmukham || 30 ||
bhakṣayantaṃ mahāghorānṛkṣasiṃhamṛgadvipān |
ghorau bhujau vikurvāṇamubhau yojanamāyatau || 31 ||
karābhyāṃ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān |
ākarṣantaṃ vikarṣantamanekānmṛgayūthapān || 32 ||
sthitamāvṛtya panthānaṃ tayorbhrātroḥ prapannayoḥ |
atha tau samabhikramya krośamātre dadarśatuḥ || 33 ||
mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛm |
kabandhamiva saṃsthānādatighorapradarśanam || 34 ||
sa mahābāhuratyarthaṃ prasārya vipulau bhujau |
jagrāha sahitāveva rāghavau pīḍayanbalāt || 35 ||
khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejovapurdharau |
bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau || 36 ||
tatra dhairyeṇa śūrastu rāghavo naiva vivyathe |
bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathe || 37 ||
uvāca sa viṣaṇṇassanrāghavaṃ rāghavānujaḥ |
paśya māṃ vīra vivaśaṃ rākṣasasya vaśaṃ gatam || 38 ||
mayaikena viniryuktaḥ parimuñcasva rāghava |
māṃ hi bhūtabaliṃ datvā palāyasva yathāsukham || 39 ||
adhigantāsi vaidehīmacireṇeti me matiḥ |
pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṃ mahīm || 40 ||
tatra māṃ rāma rājyasthassmartumarhasi sarvadā |
lakṣmaṇenaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt || 41 ||
mā sma trāsaṃ kṛthā vīra na hi tvādṛgviṣīdati |
etasminnantare krūro bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 42 ||
papraccha ghananirghoṣaḥ kabandho dānavottamaḥ |
kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau || 43 ||
ghoraṃ deśamimaṃ prāptau mama bhakṣāvupasthitau |
vadataṃ kāryamiha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām || 44 ||
imaṃ deśamanuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ |
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau || 45 ||
mamāsyamanusamprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ || 46 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā |
kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikramaḥ || 47 ||
vyasanaṃ jīvitāntāya prāptamaprāpya tāṃ priyām |
kālasya sumahadvīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 48 ||
tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau |
nātibhārosti kālasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 49 ||
śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire |
kālābhipannāssīdanti yathā vālukasetavaḥ || 50 ||
iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān |
avekṣya saumitrimudagrapauruṣaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matimātmanā'karot || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever