📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.61 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਏਕषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
3.61 Aranyakanda - Ekashashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਰਹਿਤਾਂ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਂ ਚ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾਨ੍ਯਾਸਨਾਨਿ ਚ ॥ 1 ॥
ਅਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਵੈਦੇਹੀਂ ਸਨ੍ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰੁਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਰੁਚਿਰੌ ਭੁਜੌ ॥ 2 ॥
ਕ੍ਵ ਨੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਵੈਦੇਹੀ ਕਂ ਵਾ ਦੇਸ਼ਮਿਤੋ ਗਤਾ ।
ਕੇਨਾਹृਤਾ ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਭਕ੍षਿਤਾ ਕੇਨ ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ॥ 3 ॥
ਵृਕ੍षੇਣਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਯਦਿ ਮਾਂ ਸੀਤੇ ਹਸਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਅਲਂ ਤੇ ਹਸਿਤੇਨਾਦ੍ਯ ਮਾਂ ਭਜਸ੍ਵ ਸੁਦੁਃਖਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਯੈਸ੍ਸਹ ਕ੍ਰੀਡਸੇ ਸੀਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੈਰ੍ਮृਗਪੋਤਕੈਃ ।
ਏਤੇ ਹੀਨਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸੌਮ੍ਯੇ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਾਵਿਲੇਕ੍षਣਾਃ ॥ 5 ॥
ਸੀਤਯਾ ਰਹਿਤੋऽਹਂ ਵੈ ਨ ਹਿ ਜੀਵਾਮਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਮृਤਂ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਹਤਾ ਸੀਤਾਹਰਣਜੇਨ ਮਾਮ੍ ॥ 6 ॥
ਪਰਲੋਕੇ ਮਹਾਰਾਜੋ ਨੂਨਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਤਿ ਮੇ ਪਿਤਾ ।
ਕਥਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਮਯਾ ਤ੍ਵਮਭਿਯੋਜਿਤਃ ॥ 7 ॥
ਅਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਾਲਂ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਿਹਾਗਤਃ ।
ਕਾਮਵृਤ੍ਤਮਨਾਰ੍ਯਂ ਮਾਂ ਮृषਾਵਾਦਿਨਮੇਵ ਚ ॥ 8 ॥
ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਮਿਤਿ ਪਰੇ ਲੋਕੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ष੍ਯਤਿ ਮੇ ਪਿਤਾ ।
ਵਿਵਸ਼ਂ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਦੀਨਂ ਭਗ੍ਨਮਨੋਰਥਮ੍ ॥ 9 ॥
ਮਾਮਿਹੋਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕਰੁਣਂ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਨਰਮਿਵਾਨृਜੁਮ੍ ।
ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਸਿ ਵਰਾਰੋਹੇ ਮਾਂ ਨੋਤ੍ਸृਜ ਸੁਮਧ੍ਯਮੇ ॥ 10 ॥
ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਰਹਿਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਮੋਕ੍ष੍ਯੇ ਜੀਵਿਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਇਤੀਵ ਵਿਲਪਨ੍ਰਾਮਸ੍ਸੀਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਃ ॥ 11 ॥
ਨ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੁਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਰਾਘਵੋ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਅਨਾਸਾਦਯਮਾਨਂ ਤਂ ਸੀਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 12 ॥
ਪਙ੍ਕਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਪੁਲਂ ਸੀਦਨ੍ਤਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਰਾਮਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਵਾਚ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 13 ॥
ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕੁਰੁ ਯਤ੍ਨਂ ਮਯਾ ਸਹ ।
ਇਦਂ ਚ ਹਿ ਵਨਂ ਸ਼ੂਰ ਬਹੁਕਨ੍ਦਰਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਿਯਕਾਨਨਸਞ੍ਚਾਰਾ ਵਨੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾ ਚ ਮੈਥਿਲੀ ।
ਸਾ ਵਨਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਲਿਨੀਂ ਵਾ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਸਰਿਤਂ ਵਾਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮੀਨਵਞ੍ਜੁਲਸੇਵਿਤਾਮ੍ ।
ਸ੍ਨਾਤੁਕਾਮਾ ਨਿਲੀਨਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਾਸਕਾਮਾ ਵਨੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 16 ॥
ਵਿਤ੍ਰਾਸਯਿਤੁਕਾਮਾ ਵਾ ਲੀਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਨਨੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਜਿਜ੍ਞਾਸਮਾਨਾ ਵੈਦੇਹੀ ਤ੍ਵਾਂ ਮਾਂ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ॥ 17 ॥
ਤਸ੍ਯਾਹ੍ਯਨ੍ਵੇषਣੇ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਵ ਯਤਾਵਹੇ ।
ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਚਿਨੁਵੋ ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥ 18 ॥
ਮਨ੍ਯਸੇ ਯਦਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਾ ਸ੍ਮ ਸ਼ੋਕੇ ਮਨਃ ਕृਥਾਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੌਹਾਰ੍ਦਾਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ 19 ॥
ਸਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਰਾਮੋ ਵਿਚੇਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।
ਤੌ ਵਨਾਨਿ ਗਿਰੀਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰਿਤਸ਼੍ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ॥ 20 ॥
ਨਿਖਿਲੇਨ ਵਿਚਿਨ੍ਵਾਨੌ ਸੀਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜੌ ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸਾਨੂਨਿ ਗੁਹਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਰਾਣਿ ਚ ॥ 21 ॥
ਨਿਖਿਲੇਨ ਵਿਚਿਨ੍ਵਾਨੌ ਨੈਵ ਤਾਮਭਿਜਗ੍ਮਤੁਃ ।
ਵਿਚਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਸ਼ੈਲਂ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵਿਤ੍ ॥ 22 ॥
ਨੇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਵੈਦੇਹੀਂ ਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ।
ਤਤੋ ਦੁਃਖਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 23 ॥
ਵਿਚਰਨ੍ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਮੈਥਿਲੀਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਬਲਿਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਹੀਮਿਮਾਮ੍ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੌਹਾਰ੍ਦਾਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸ ਰਾਘਵਃ ॥ 25 ॥
ਉਵਾਚ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਦੁਃਖਾਭਿਹਤਚੇਤਨਃ ।
ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਵਿਚਿਤਂ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਫੁਲ੍ਲਪਙ੍ਕਜਾਃ ॥ 26 ॥
ਗਿਰਿਸ਼੍ਚਾਯਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਬਹੁਕਨ੍ਦਰਨਿਰ੍ਝਰਃ ।
ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਗਰੀਯਸੀਮ੍ ॥ 27 ॥
ਏਵਂ ਸ ਵਿਲਪਨ੍ਰਾਮਸ੍ਸੀਤਾਹਰਣਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ।
ਦੀਨਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਵਿਹ੍ਵਲੋऽਭਵਤ੍ ॥ 28 ॥
ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਹ੍ਯਵਸਨ੍ਨਾਙ੍ਗੋ ਗਤਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਚੇਤਨਃ ।
ਨਿषਸਾਦਾਤੁਰੋ ਦੀਨੋ ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਸ਼ੀਤਮਾਯਤਮ੍ ॥ 29 ॥
ਬਹੁਲਂ ਸ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।
ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ਵਿਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਃ ॥ 30 ॥
ਤਂ ਤਤਸ੍ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਿਯਬਾਨ੍ਧਵਃ ।
ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥ 31 ॥
ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋष੍ਠਪੁਟਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮ੍ ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰੋਸ਼ਤ੍ਸ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ 32 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
dṛṣṭvāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ |
rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastānyāsanāni ca || 1 ||
adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ sannirīkṣya ca sarvaśaḥ |
uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau || 2 ||
kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśamito gatā |
kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā || 3 ||
vṛkṣeṇācchādya yadi māṃ sīte hasitumicchasi |
alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam || 4 ||
yaissaha krīḍase sīte viśvastairmṛgapotakaiḥ |
ete hīnāstvayā saumye dhyāyantyasrāvilekṣaṇāḥ || 5 ||
sītayā rahito'haṃ vai na hi jīvāmi lakṣmaṇa |
mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām || 6 ||
paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā |
kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvamabhiyojitaḥ || 7 ||
apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśamihāgataḥ |
kāmavṛttamanāryaṃ māṃ mṛṣāvādinameva ca || 8 ||
dhiktvāmiti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā |
vivaśaṃ śokasantaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham || 9 ||
māmihotsṛjya karuṇaṃ kīrtirnaramivānṛjum |
kva gacchasi varārohe māṃ notsṛja sumadhyame || 10 ||
tvayā virahitaścāhaṃ mokṣye jīvitamātmanaḥ |
itīva vilapanrāmassītādarśanalālasaḥ || 11 ||
na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām |
anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam || 12 ||
paṅkamāsādya vipulaṃ sīdantamiva kuñjaram |
lakṣmaṇo rāmamatyarthamuvāca hitakāmyayā || 13 ||
mā viṣādaṃ mahābāho kuru yatnaṃ mayā saha |
idaṃ ca hi vanaṃ śūra bahukandaraśobhitam || 14 ||
priyakānanasañcārā vanonmattā ca maithilī |
sā vanaṃ vā praviṣṭā syānnalinīṃ vā supuṣpitām || 15 ||
saritaṃ vāpi samprāptā mīnavañjulasevitām |
snātukāmā nilīnā syāddhāsakāmā vane kvacit || 16 ||
vitrāsayitukāmā vā līnā syātkānane kvacit |
jijñāsamānā vaidehī tvāṃ māṃ ca puruṣarṣabha || 17 ||
tasyāhyanveṣaṇe śrīman kṣiprameva yatāvahe |
vanaṃ sarvaṃ vicinuvo yatra sā janakātmajā || 18 ||
manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ |
evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena samāhitaḥ || 19 ||
saha saumitriṇā rāmo vicetumupacakrame |
tau vanāni girīṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca || 20 ||
nikhilena vicinvānau sītāṃ daśarathātmajau |
tasya śailasya sānūni guhāśca śikharāṇi ca || 21 ||
nikhilena vicinvānau naiva tāmabhijagmatuḥ |
vicitya sarvataśśailaṃ rāmo lakṣmaṇamabravit || 22 ||
neha paśyāmi saumitre vaidehīṃ parvate śubhām |
tato duḥkhābhisantapto lakṣmaṇo vākyamabravīt || 23 ||
vicarandaṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam |
prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām || 24 ||
yathā viṣṇurmahābāhurbaliṃ baddhvā mahīmimām |
evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena sa rāghavaḥ || 25 ||
uvāca dīnayā vācā duḥkhābhihatacetanaḥ |
vanaṃ sarvaṃ suvicitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ || 26 ||
giriścāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ |
na hi paśyāmi vaidehīṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm || 27 ||
evaṃ sa vilapanrāmassītāharaṇakarśitaḥ |
dīnaśśokasamāviṣṭo muhūrtaṃ vihvalo'bhavat || 28 ||
santapto hyavasannāṅgo gatabuddhirvicetanaḥ |
niṣasādāturo dīno niśśvasyāśītamāyatam || 29 ||
bahulaṃ sa tu niśśvasya rāmo rājīvalocanaḥ |
hā priyeti vicukrośa bahuśo bāṣpagadgadaḥ || 30 ||
taṃ tatassāntvayāmāsa lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ |
bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaṃ praśritāñjaliḥ || 31 ||
anādṛtya tu tadvākyaṃ lakṣmaṇoṣṭhapuṭāccyutam |
apaśyaṃstāṃ priyāṃ sītāṃ prākrośatsa punaḥ punaḥ || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever