śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidehī rāmalakṣmaṇau |
uccaissvareṇa cukrośa pragṛhya sumahājābhujau || 1 ||
eṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ |
rakṣasā raudrarūpeṇa hriyate sahalakṣmaṇaḥ || 2 ||
māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā |
māṃ harotsṛja kākutsthau namaste rākṣasottama || 3 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā vaidehyā rāmalakṣmaṇau |
vegaṃ pracakraturvīrau vadhe tasya durātmanaḥ || 4 ||
tasya raudrasya saumitriḥ savyaṃ bāhuṃ babhañja ha |
rāmastu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ || 5 ||
sa bhagnabāhussavigno nipapātāśu rākṣasaḥ |
dharaṇyāṃ meghasaṅkāśo vajrabhinna ivācalaḥ || 6 ||
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam |
udyamyodyamya cāpyenaṃ sthaṇḍile niṣpipeṣatuḥ || 7 ||
sa viddho bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṃ ca parikṣataḥ |
niṣpiṣṭo bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ || 8 ||
taṃ prekṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamacalopamam |
bhayeṣvabhayadaśśrīmānidaṃ vacanamabravīt || 9 ||
tapasā puruṣavyāghra rākṣaso'yaṃ na śakyate |
śastreṇa yudhi nirjetuṃ rākṣasaṃ nikhanāvahe || 10 ||
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa |
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudravarcasaḥ || 11 ||
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 12 ||
tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ rākṣasaḥ praśritaṃ vacaḥ |
idaṃ provāca kākutthsaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham || 13 ||
hato'smi puruṣavyāghra śakratulyabalena vai |
mayā tu pūrvaṃ tvaṃ mohānna jñātaḥ puruṣarṣabha || 14 ||
kausalyāsuprajā rāma tātastvaṃ vidito mayā |
vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ || 15 ||
abhiśāpādahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum |
tumbururnāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena ha || 16 ||
prasādyamānaśca mayā so'bravīnmāṃ mahāyaśāḥ |
yadā dāśarathī rāmastvāṃ vadhiṣyati saṃyuge |
tadā prakṛtimāpanno bhavānsvargaṃ gamiṣyati || 17 ||
anupasthīyamāno māṃ sa kruddho vyājahāra ha |
iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktamuvāca ha || 18 ||
tava prasādānmukto'hamihaśāpātsudāruṇāt |
bhuvanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vo'stu parantapa || 19 ||
ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān || 20 ||
adhyardhayojane tāta maharṣissūryasannibhaḥ |
taṃ kṣipramadhigaccha tvaṃ sa te śreyo'bhidhāsyati || 21 ||
avaṭe cāpi māṃ rāma prakṣipya kuśalī vraja |
rakṣasāṃ gatasattvānāmeṣa dharmassasanātanaḥ |
avaṭe ye nidhīyante teṣāṃ lokāssanātanāḥ || 22 ||
evamuktvā tu kākutthsaṃ virādhaśśarapīḍitaḥ |
babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ || 23 ||
tacchrutvā rāghavo vākyaṃ lakṣmaṇaṃ vyādideśa ha |
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa || 24 ||
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudakarmaṇaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 25 ||
tataḥ khanitramādāya lakṣmaṇaśśvabhramuttamam |
akhanatpārśvatastasya virādhasya mahātmanaḥ || 26 ||
taṃ muktakaṇṭhannikṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam |
virādhaṃ prākṣipacchvabhre nadantaṃ bhairavasvanam || 27 ||
tamāhave dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau |
mudānvitau cikṣipaturbhayāvahaṃ nadantamutkṣipya bile tu rākṣasam || 28 ||
avadhyatāṃ prekṣya mahāsurasya tau śitena śastreṇa tadā nararṣabhau |
samarthya cātyarthaviśāradāvubhau bile virādhasya vadhaṃ pracakratuḥ || 29 ||
svayaṃ virādhena hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmeṇa yathārthamīpsitaḥ |
niveditaḥ kānanacāriṇā svayaṃ na me vadhaḥ śastrakṛto bhavediti || 30 ||
tadeva rāmeṇa niśamya bhāṣitaṃ kṛtā matistasya bilapraveśane |
bilaṃ ca rāmeṇātibalena rakṣasā praveśyamānena vanaṃ vināditam || 31 ||
prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradare nihatya tau |
nanandaturvītabhayau mahāvane śilābhirantardadhatuśca rākṣasam || 32 ||
tatastu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm |
vijahratu stau muditau mahāvane divi sthitau candradivākarāviva || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturthassargaḥ ||