📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.97 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.97 Ayodhyakanda - Saptanavatitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸੁਸਂਰਬ੍ਧਂ ਤੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਮ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵ੍ਯਾਥ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਕਿਮਤ੍ਰ ਧਨੁषਾ ਕਾਰ੍ਯਮਸਿਨਾ ਵਾ ਸਚਰ੍ਮਣਾ ।
ਮਹੇष੍ਵਾਸੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇ ਭਰਤੇ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤੇ ॥ 2 ॥
ਪਿਤੁਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਹਤ੍ਵਾ ਭਰਤਮਾਗਤਮ੍ ।
ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸਾਪਵਾਦੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 3 ॥
ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਵਾ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾ ਕ੍षਯੇ ਭਵੇਤ੍ ।
ਨਾਹਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀਯਾਂ ਭਕ੍षਾਨ੍ਵਿषਕृਤਾਨਿਵ ॥ 4 ॥
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਪਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਤਾਮਰ੍ਥੇ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ृਣੋਮਿ ਤੇ ॥ 5 ॥
ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੂਣਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਚਾਪਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਰਾਜ੍ਯਮਪ੍ਯਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਯੇਨਾऽਯੁਧਮਾਲਭੇ ॥ 6 ॥
ਨੇਯਂ ਮਮ ਮਹੀ ਸੌਮ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਸਾਗਰਾਮ੍ਬਰਾ ।
ਨ ਹੀਚ੍ਛੇਯਮਧਰ੍ਮੇਣ ਸ਼ਕ੍ਰਤ੍ਵਮਪਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 7 ॥
ਯਦ੍ਵਿਨਾ ਭਰਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚਾਪਿ ਮਾਨਦ ।
ਭਵੇਨ੍ਮਮ ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ਕੁਰੁਤਾਂ ਸ਼ਿਖੀ ॥ 8 ॥
ਮਨ੍ਯੇऽਹਮਾਗਤੋऽਯੋਧ੍ਯਾਂ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਪ੍ਰਿਯਤਰਃ ਕੁਲਧਰ੍ਮਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ ॥ 9 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਂ ਮਾਂ ਹਿ ਜਟਾਵਲ੍ਕਲਧਾਰਿਣਮ੍ ।
ਜਾਨਕ੍ਯਾਸਹਿਤਂ ਵੀਰ ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ॥ 10 ॥
ਸ੍ਨੇਹੇਨਾऽਕ੍ਰਾਨ੍ਤਹृਦਯ ਸ਼੍ਸ਼ੋਕੇਨਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਹ੍ਯੇष ਭਰਤੋ ਨਾਨ੍ਯਥਾऽਗਤਃ ॥ 11 ॥
ਅਮ੍ਬਾਂ ਚ ਕੈਕਯੀਂ ਰੁष੍ਯ ਪਰੁषਂ ਚਾਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦਨ੍ ।
ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਰ੍ਨਾਜ੍ਯਂ ਮੇ ਦਾਤੁਮਾਗਤਃ ॥ 12 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਯਦੇषੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ਭਰਤੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ।
ਅਸ੍ਮਾਸੁ ਮਨਸਾऽਪ੍ਯੇष ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ 13 ॥
ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਭਰਤੇਨ ਕਦਾ ਨੁ ਕਿਮ੍ ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਵਾ ਭਯਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਭਰਤਂ ਯੋऽਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਕਸੇ ॥ 14 ॥
ਨ ਹਿ ਤੇ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਵਾਚ੍ਯੋ ਭਰਤੋ ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚਃ ।
ਅਹਂ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯਮੁਕ੍ਤ ਸ੍ਸ੍ਯਾਂ ਭਰਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਕृਤੇ ॥ 15 ॥
ਕਥਂ ਨੁ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਯੁਃ ਕਸ੍ਯਾਂ ਚਿਦਾਪਦਿ ।
ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 16 ॥
ਯਦਿ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਸ੍ਤ੍ਵਮਿਮਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਭਾषਸੇ ।
ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਉਚ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਭਰਤੋ ਮਯਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਤਦ੍ਵਚਃ ।
ਰਾਜ੍ਯਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤਿ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਵਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 18 ॥
ਤਥੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਤਸ੍ਯ ਹਿਤੇ ਰਤਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ੇਵ ਸ੍ਵਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਲਜ੍ਜਯਾ ॥ 19 ॥
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰੀਲਿਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।
ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਯਾਤਃ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 20 ॥
ਵ੍ਰੀਲਿਤਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।
ਏष ਮਨ੍ਯੇ ਮਹਾਬਾਹੁਰਿਹਾਸ੍ਮਾਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤਃ ॥ 21 ॥
ਅਥਵਾ ਨੌ ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨ ਸ੍ਸੁਖੋਚਿਤੌ ।
ਵਨਵਾਸਮਨੁਧ੍ਯਾਯ ਗृਹਾਯ ਪ੍ਰਤਿਨੇष੍ਯਤਿ ॥ 22 ॥
ਇਮਾਂ ਵਾਪ੍ਯੇष ਵੈਦੇਹੀਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਖਸੇਵਿਨੀਮ੍ ।
ਪਿਤਾ ਮੇ ਰਾਘਵ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਨਾਦਾਦਾਯ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 23 ॥
ਏਤੌ ਤੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਗੋਤ੍ਰਵਨ੍ਤੌ ਮਨੋਰਮੌ ।
ਵਾਯੁਵੇਗਸਮੌ ਵੀਰ ਜਵਨੌ ਤੁਰਗੋਤ੍ਤਮੌ ॥ 24 ॥
ਸ ਏष ਸੁਮਹਾਕਾਯਃ ਕਮ੍ਪਤੇ ਵਾਹਿਨੀਮੁਖੇ ।
ਨਾਗਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਞ੍ਜਯੋ ਨਾਮ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਾਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ॥ 25 ॥
ਨ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰਂ ਲੋਕਸਤ੍ਕृਤਮ੍ । ਪਿਤੁਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਂਸ਼ਯੋ ਭਵਤੀਹ ਮੇ ॥ 26 ॥
ਵृਕ੍षਾਗ੍ਰਾਦਵਰੋਹ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਮਦ੍ਵਚਃ ।
ਇਤੀਵ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਤਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 27 ॥
ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਤੁ ਸਾਲਾਗ੍ਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੌ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ॥ 28 ॥
ਭਰਤੇਨਾਪਿ ਸਨ੍ਦਿष੍ਟਾ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦੋ ਨ ਭਵੇਦਿਤਿ ।
ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸੇਨਾ ਵਾਸਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ॥ 29 ॥
ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਚਮੂਰ੍ਯੋਜਨਂ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਸਾ ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨ੍ਯਵਿਸ਼ਦਾਵृਤ੍ਯ ਗਜਵਾਜਿਰਥਾਕੁਲਾ ॥ 30 ॥
ਸਾ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਭਰਤੇਨ ਸੇਨਾ ਧਰ੍ਮਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਧੂਯ ਦਰ੍ਪਮ੍ ।
ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਵਿਰਾਜਤੇ ਨੀਤਿਮਤਾ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodhamūrchitam |
rāmastu parisāntvyātha vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||
kimatra dhanuṣā kāryamasinā vā sacarmaṇā |
maheṣvāse mahāprājñe bharate svayamāgate || 2 ||
pitussatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatamāgatam |
kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena lakṣmaṇa || 3 ||
yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣaye bhavet |
nāhaṃ tatpratigṛhṇīyāṃ bhakṣānviṣakṛtāniva || 4 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca pṛthivīṃ cāpi lakṣmaṇa |
icchāmi bhavatāmarthe etat pratiśṛṇomi te || 5 ||
bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ ca sukhārthaṃ cāpi lakṣmaṇa |
rājyamapyahamicchāmi satyenā'yudhamālabhe || 6 ||
neyaṃ mama mahī saumya durlabhā sāgarāmbarā |
na hīccheyamadharmeṇa śakratvamapi lakṣmaṇa || 7 ||
yadvinā bharataṃ tvāṃ ca śatrughnaṃ cāpi mānada |
bhavenmama sukhaṃ kiñcidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8 ||
manye'hamāgato'yodhyāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
mama prāṇātpriyataraḥ kuladharmamanusmaran || 9 ||
śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |
jānakyāsahitaṃ vīra tvayā ca puruṣarṣabha || 10 ||
snehenā'krāntahṛdaya śśokenākulitendriyaḥ |
draṣṭumabhyāgato hyeṣa bharato nānyathā'gataḥ || 11 ||
ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya paruṣaṃ cāpriyaṃ vadan |
prasādya pitaraṃ śrīmārnājyaṃ me dātumāgataḥ || 12 ||
prāptakālaṃ yadeṣo'smānbharato draṣṭumicchati |
asmāsu manasā'pyeṣa nāpriyaṃ kiñcidācaret || 13 ||
vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ te bharatena kadā nu kim |
īdṛśaṃ vā bhayaṃ te'dya bharataṃ yo'tra śaṅkase || 14 ||
na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato nāpriyaṃ vacaḥ |
ahaṃ hyapriyamukta ssyāṃ bharatasyāpriye kṛte || 15 ||
kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ cidāpadi |
bhrātā vā bhrātaraṃ hanyātsaumitre prāṇamātmanaḥ || 16 ||
yadi rājyasya hetostvamimāṃ vācaṃ prabhāṣase |
vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyamasmai pradīyatām || 17 ||
ucyamāno'pi bharato mayā lakṣmaṇa tadvacaḥ |
rājyamasmai prayaccheti bāḍhamityeva vakṣyati || 18 ||
tathokto dharmaśīlena bhrātrā tasya hite rataḥ |
lakṣmaṇaḥ praviveśeva svāni gātrāṇi lajjayā || 19 ||
tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvāca ha |
tvāṃ manye draṣṭumāyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20 ||
vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha |
eṣa manye mahābāhurihāsmāndraṣṭumāgataḥ || 21 ||
athavā nau dhruvaṃ manye manyamāna ssukhocitau |
vanavāsamanudhyāya gṛhāya pratineṣyati || 22 ||
imāṃ vāpyeṣa vaidehīmatyantasukhasevinīm |
pitā me rāghava śśrīmānvanādādāya yāsyati || 23 ||
etau tau samprakāśete gotravantau manoramau |
vāyuvegasamau vīra javanau turagottamau || 24 ||
sa eṣa sumahākāyaḥ kampate vāhinīmukhe |
nāgaśśatruñjayo nāma vṛddhastātasya dhīmataḥ || 25 ||
na tu paśyāmi tacchatraṃ pāṇḍuraṃ lokasatkṛtam | piturdivyaṃ mahābāho saṃśayo bhavatīha me || 26 ||
vṛkṣāgrādavaroha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvacaḥ |
itīva rāmo dharmātmā saumitriṃ tamuvāca ha || 27 ||
avatīrya tu sālāgrāttasmātsa samitiñjayaḥ |
lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ || 28 ||
bharatenāpi sandiṣṭā sammardo na bhavediti |
samantāttasya śailasya senā vāsamakalpayat || 29 ||
adhyardhamikṣvākucamūryojanaṃ parvatasya sā |
pārśve nyaviśadāvṛtya gajavājirathākulā || 30 ||
sā citrakūṭe bharatena senā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |
prasādanārthaṃ raghunandanasya virājate nītimatā praṇītā || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever