📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.73 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.73 Ayodhyakanda - Trisaptatitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸਸ਼੍ਰੂਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਤਰਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਚ ਵਿਵਾਸਿਤੌ ।
ਭਰਤੋ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਕਿਂ ਨੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹਤਸ੍ਯੇਹ ਮਮ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਚਤਃ ।
ਵਿਹੀਨਸ੍ਯਾਥ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤृਸਮੇਨ ਚ ॥ 2 ॥
ਦੁਃਖੇ ਮੇ ਦੁਃਖਮਕਰੋਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਕ੍षਾਰਮਿਵਾਦਧਾਃ ।
ਰਾਜਾਨਂ ਪ੍ਰੇਤਭਾਵਸ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਚ ਤਾਪਸਮ੍ ॥ 3 ॥
ਕੁਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਭਾਵਾਯ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰਿਵਾऽਗਤਾ ।
ਅਙ੍ਗਾਰਮੁਪਗੂਹ੍ਯ ਸ੍ਮ ਪਿਤਾ ਮੇ ਨਾਵਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ॥ 4 ॥
ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪਾਦਿਤੋ ਪਿਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਿ ।
ਸੁਖਂ ਪਰਿਹृਤਂ ਮੋਹਾਤ੍ਕੁਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਲਪਾਂਸਨਿ ॥ 5 ॥
ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹਿ ਪਿਤਾ ਮੇऽਦ੍ਯ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਤੀਵ੍ਰਦੁਃਖਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਵृਤ੍ਤੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨृਪਃ ॥ 6 ॥
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਮਹਾਰਾਜਃ ਪਿਤਾ ਮੇ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਰਾਮਃ ਕਸ੍ਮਾਦੇਵ ਵਨਂ ਗਤਃ ॥ 7 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤੇ ।
ਦੁष੍ਕਰਂ ਯਦਿ ਜੀਵੇਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਵਾਂ ਜਨਨੀਂ ਮਮ ॥ 8 ॥
ਨਨੁਤ੍ਵਾਰ੍ਯੋऽਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਯਿ ਵृਤਿਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ।
ਵਰ੍ਤਤੇ ਗੁਰੁਵृਤ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਯਥਾ ਮਾਤਰਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 9 ॥
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕृਤਾऽਤ੍ਮਾਨਂ ਚੀਰਵਲ੍ਕਲਵਾਸਸਮ੍ ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵਨਵਾਸਾਯ ਕਥਂ ਪਾਪੇ ਨ ਸ਼ੋਚਸਿ ॥ 10 ॥
ਅਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੂਰਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜ੍ਯ ਚੀਰਵਸਨਂ ਕਿਨ੍ਨੁ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਕਾਰਣਮ੍ ॥ 11 ॥
ਲੁਬ੍ਧਾਯਾ ਵਿਦਿਤੋ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤੇऽਹਂ ਰਾਘਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਤਥਾਹ੍ਯਨਰ੍ਧੋ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯਾऽਨੀਤੋ ਮਹਾਨਯਮ੍ ॥ 12 ॥
ਅਹਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਵਪਸ਼੍ਯਨ੍ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਕ੍षਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 13 ॥
ਤਂ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਹਾਰਾਜੋ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਉਪਾਸ਼੍ਰਿਤੋऽਭੂਦ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮੇਰੁਰ੍ਮੇਰੁਵਨਂ ਯਥਾ ॥ 14 ॥
ਸੋऽਹਂ ਕਥਮਿਮਂ ਭਾਰਂ ਮਹਾਧੁਰ੍ਯਸਮੁਦ੍ਧृਤਮ੍ ।
ਦਮ੍ਯੋਧੁਰਮਿਵਾऽऽਸਾਦ੍ਯ ਵਹੇਯਂ ਕੇਨਚੌਜਸਾ ॥ 15 ॥
ਅਥਵਾ ਮੇ ਭਵੇਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰ੍ਯੋਗੈਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਬਲੇਨ ਵਾ ।
ਸਕਾਮਾਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਪੁਤ੍ਰਗਰ੍ਧਿਨੀਮ੍ ॥ 16 ॥
ਨ ਮੇ ਵਿਕਾਙ੍ਕ੍षਾ ਜਾਯੇਤ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯਾਮ੍ ।
ਯਦਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਨਾਵੇਕ੍षਾ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤृਵਤ੍ਸਦਾ ॥ 17 ॥
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਤੁ ਕਥਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਵੇਯਂ ਪਾਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨਿ ।
ਸਾਧੁਚਾਰਿਤ੍ਰਵਿਭ੍ਰष੍ਟੇ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਨੋ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾ ॥ 18 ॥
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਲੇ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ ।
ਅਪਰੇ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 19 ॥
ਨ ਹਿ ਮਨ੍ਯੇ ਨृਸ਼ਂਸੇ ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍षਸੇ ।
ਗਤਿਂ ਵਾ ਨ ਵਿਜਾਨਾਸਿ ਰਾਜਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍ ॥ 20 ॥
ਸਤਤਂ ਰਾਜਵृਤ੍ਤੇ ਹਿ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ ।
ਰਾਜ੍ਞਾਮੇਤਤ੍ਸਮਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 21 ॥
ਤੇषਾਂ ਧਰ੍ਮੈਕਰਕ੍षਾਣਾਂ ਕੁਲਚਾਰਿਤ੍ਰਸ਼ੋਭਿਨਾਮ੍ ।
ਅਦ੍ਯ ਚਾਰਿਤ੍ਰਸ਼ੌਣ੍ਡੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤਵਾਪਿ ਸੁਮਹਾਭਾਗਾ ਜਨੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਕੁਲਪੂਰ੍ਵਗਾਃ ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਮੋਹਃ ਕਥਮਯਂ ਸਮ੍ਭੂਤਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਗਰ੍ਹਿਤਃ ॥ 23 ॥
ਨ ਤੁ ਕਾਮਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵਾऽਹਂ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯਸਨਮਾਰਬ੍ਧਂ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਰਂ ਮਮ ॥ 24 ॥
ਏषਤ੍ਵਿਦਾਨੀਮੇਵਾਹਮਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਤਵਾਨਘਮ੍ ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਾਦ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸ੍ਵਜਨਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 25 ॥
ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਚ ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ ।
ਦਾਸਭੂਤੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਸ੍ਥਿਰੇਣਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 26 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਰਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਿਯੇਤਰੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਗਣੈਸ੍ਤੁਦਂਸ੍ਤਾਮ੍ ।
ਸ਼ੋਕਾਤੁਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਨਾਦ ਭੂਯਃ ਸਿਂਹੋ ਯਥਾ ਪਰ੍ਵਤਗਹ੍ਵਰਸ੍ਥਃ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha trisaptatitamassargaḥ |
saśrūtvā tu pitaraṃ vṛttaṃ bhrātarau ca vivāsitau |
bharato duḥkhasantapta idaṃ vacanamabravīt || 1 ||
kiṃ nu kāryaṃ hatasyeha mama rājyena śocataḥ |
vihīnasyātha pitrā ca bhrātrā pitṛsamena ca || 2 ||
duḥkhe me duḥkhamakarorvraṇe kṣāramivādadhāḥ |
rājānaṃ pretabhāvasthaṃ kṛtvā rāmaṃ ca tāpasam || 3 ||
kulasya tvamabhāvāya kālarātririvā'gatā |
aṅgāramupagūhya sma pitā me nāvabuddhavān || 4 ||
mṛtyumāpādito pitā tvayā me pāpadarśini |
sukhaṃ parihṛtaṃ mohātkule'sminkulapāṃsani || 5 ||
tvāṃ prāpya hi pitā me'dya satyasandho mahāyaśāḥ |
tīvraduḥkhābhisantapto vṛtto daśaratho nṛpaḥ || 6 ||
vināśito mahārājaḥ pitā me dharmavatsalaḥ |
kasmātpravrājito rāmaḥ kasmādeva vanaṃ gataḥ || 7 ||
kausalyā ca sumitrā ca putraśokābhipīḍite |
duṣkaraṃ yadi jīvetāṃ prāpya tvāṃ jananīṃ mama || 8 ||
nanutvāryo'pi dharmātmā tvayi vṛtimanuttamām |
vartate guruvṛttijño yathā mātari vartate || 9 ||
tasyāḥ putraṃ kṛtā'tmānaṃ cīravalkalavāsasam |
prasthāpya vanavāsāya kathaṃ pāpe na śocasi || 10 ||
apāpadarśanaṃ śūraṃ kṛtātmānaṃ yaśasvinam |
pravrājya cīravasanaṃ kinnu paśyasi kāraṇam || 11 ||
lubdhāyā vidito manye na te'haṃ rāghavaṃ prati |
tathāhyanardho rājyārthaṃ tvayā'nīto mahānayam || 12 ||
ahaṃ hi puruṣavyāghrāvapaśyanrāmalakṣmaṇau |
kena śaktiprabhāvena rājyaṃ rakṣitumutsahe || 13 ||
taṃ hi nityaṃ mahārājo balavantaṃ mahābalaḥ |
upāśrito'bhūddharmātmā merurmeruvanaṃ yathā || 14 ||
so'haṃ kathamimaṃ bhāraṃ mahādhuryasamuddhṛtam |
damyodhuramivā''sādya vaheyaṃ kenacaujasā || 15 ||
athavā me bhavecchaktiryogairbuddhibalena vā |
sakāmāṃ na kariṣyāmi tvāmahaṃ putragardhinīm || 16 ||
na me vikāṅkṣā jāyeta tyaktuṃ tvāṃ pāpaniścayām |
yadi rāmasya nāvekṣā tvayi syānmātṛvatsadā || 17 ||
utpannātu kathaṃ buddhistaveyaṃ pāpadarśini |
sādhucāritravibhraṣṭe pūrveṣāṃ no vigarhitā || 18 ||
asminkule hi pūrveṣāṃ jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate |
apare bhrātarastasminpravartante samāhitāḥ || 19 ||
na hi manye nṛśaṃse tvaṃ rājadharmamavekṣase |
gatiṃ vā na vijānāsi rājavṛttasya śāśvatīm || 20 ||
satataṃ rājavṛtte hi jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate |
rājñāmetatsamaṃ tatsyādikṣvākūṇāṃ viśeṣataḥ || 21 ||
teṣāṃ dharmaikarakṣāṇāṃ kulacāritraśobhinām |
adya cāritraśauṇḍīryaṃ tvāṃ prāpya vinivartitam || 22 ||
tavāpi sumahābhāgā janendrāḥ kulapūrvagāḥ |
buddhermohaḥ kathamayaṃ sambhūtastvayi garhitaḥ || 23 ||
na tu kāmaṃ kariṣyāmi tavā'haṃ pāpaniścaye |
tvayā vyasanamārabdhaṃ jīvitāntakaraṃ mama || 24 ||
eṣatvidānīmevāhamapriyārthaṃ tavānagham |
nivartayiṣyāmi vanādbhrātaraṃ svajanapriyam || 25 ||
nivartayitvā rāmaṃ ca tasyāhaṃ dīptatejasaḥ |
dāsabhūto bhaviṣyāmi susthireṇāntarātmanā || 26 ||
ityevamuktvā bharato mahātmā priyetarairvākyagaṇaistudaṃstām |
śokāturaścāpi nanāda bhūyaḥ siṃho yathā parvatagahvarasthaḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trisaptatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever