📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.66 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - षਟ੍षष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.66 Ayodhyakanda - Shatshashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਟ੍षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮਮ੍ਬੁਹੀਨਮਿਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।
ਹਤਪ੍ਰਭਮਿਵਾऽऽਦਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ॥ 1 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਾਕ੍षੀ ਵਿਵਿਧਾਂ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ।
ਉਪਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕੈਕੇਯੀਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ॥ 2 ॥
ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮਮ੍ਬੁਹੀਨਮਿਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।
ਹਤਪ੍ਰਭਮਿਵਾऽऽਦਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ॥ 3 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਾਕ੍षੀ ਵਿਵਿਧਾਂ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ।
ਉਪਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕੈਕੇਯੀਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ॥ 4 ॥
ਸਕਾਮਾ ਭਵ ਕੈਕੇਯਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ष੍ਵ ਰਾਜ੍ਯਮਕਣ੍ਟਕਮ੍ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਮੇਕਾਗ੍ਰਾ ਨृਸ਼ਂਸੇ ਦੁष੍ਟਚਾਰਿਣਿ ॥ 5 ॥
ਵਿਹਾਯ ਮਾਂ ਗਤੋ ਰਾਮਃ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੋ ਮਮ ।
ਵਿਪਥੇ ਸਾਰ੍ਥਹੀਨੇਵ ਨਾਹਂ ਜੀਵਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 6 ॥
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦੈਵਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਇਚ੍ਛੇਜ੍ਜੀਵਿਤੁਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਣਃ ॥ 7 ॥
ਨ ਲੁਬ੍ਧੋ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਦੋषਾਨ੍ ਕਿਮ੍ਪਾਕਮਿਵ ਭਕ੍षਯਨ੍ ।
ਕੁਬ੍ਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਰਾਘਵਾਣਾਂ ਕੁਲਂ ਹਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਅਨਿਯੋਗੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਰਾਮਂ ਵਿਵਾਸਿਤਮ੍ ।
ਸਭਾਰ੍ਯਂ ਜਨਕਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤਪ੍ਸ੍ਯਤ੍ਯਹਂ ਯਥਾ ॥ 9 ॥
ਸ ਮਾਮਨਾਥਾਂ ਵਿਧਵਾਂ ਨਾਦ੍ਯ ਜਾਨਾਤਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ।
ਰਾਮਃ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍षਃ ਜੀਵਨ੍ਨਾਸ਼ਮਿਤੋ ਗਤਃ ॥ 10 ॥
ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਤਥਾ ਸੀਤਾ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਦੁਃਖਸ੍ਯਾਨੁਚਿਤਾ ਦੁਃਖਂ ਵਨੇ ਪਰ੍ਯੁਦ੍ਵਿਜਿष੍ਯਤਿ ॥ 11 ॥
ਨਦਤਾਂ ਭੀਮਘੋषਾਣਾਂ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਮृਗਪਕ੍षਿਣਾਮ੍ ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਨੂਨਂ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਰਾਘਵਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 12 ॥
ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚੈਵਾਲ੍ਪਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੈਦੇਹੀਮਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।
ਸੋऽਪਿ ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਨਨੁ ਤ੍ਯਕ੍ष੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 13 ॥
ਸਾऽਹਮਦ੍ਯੈਵ ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਤਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ।
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰ ਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 14 ॥
ਤਾਂ ਤਤਸ੍ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਵਿਲਪਨ੍ਤੀਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।
ਵ੍ਯਪਨੀਯ ਸੁਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਵਹਾਰਿਕਾਃ ॥ 15 ॥
ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਥਾਮਾਤ੍ਯਾ ਸਮ੍ਵੇਸ਼੍ਯ ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍ ।
ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਥਾਦਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 16 ॥
ਨ ਤੁ ਸਙ੍ਕਲਨਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਨਾ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਃ ਕਰ੍ਤੁਮੀषੁਸ੍ਤੇ ਤਤੋ ਰਕ੍षਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪਮ੍ ॥ 17 ॥
ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਚਿਵੈਸ਼੍ਸ਼ਾਯਿਤਂ ਤਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ ।
ਹਾ ਮृਤੋऽਯਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍ ॥ 18 ॥
ਬਾਹੂਨੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਕृਪਣਾਃ ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੈਰ੍ਮੁਖੈਃ ।
ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਃ ਕृਪਣਂ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍ ॥ 19 ॥
ਹਾ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮੇਣ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਾ ।
ਵਿਹੀਨਾਸ੍ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੇਨ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਿਜਹਾਸਿ ਨਃ ॥ 20 ॥
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਦੁष੍ਟਭਾਵਾਯਾਃ ਰਾਘਵੇਣ ਵਿਯੋਜਿਤਾਃ ।
ਕਥਂ ਪਤਿਘ੍ਨਯਾ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ ਸ੍ਸਮੀਪੇ ਵਿਧਵਾ ਵਯਮ੍ ॥ 21 ॥
ਸ ਹਿ ਨਾਥਸ੍ਸਦਾਸ੍ਮਾਕਂ ਤਵ ਚ ਪ੍ਰਭੁਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ।
ਵਨਂ ਰਾਮੋ ਗਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਹਾਯ ਨृਪਤਿਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤ੍ਵਯਾ ਤੇਨ ਚ ਵੀਰੇਣ ਵਿਨਾ ਵ੍ਯਸਨਮੋਹਿਤਾਃ ।
ਕਥਂ ਵਯਂ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦੂषਿਤਾਃ ॥ 23 ॥
ਯਯਾ ਤੁ ਰਾਜਾ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਸ੍ਸਾਕਮਨ੍ਯਂ ਨ ਹਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 24 ॥
ਤਾ ਬਾष੍ਪੇਣ ਚ ਸਂਵੀਤਾਸ਼੍ਸ਼ੋਕੇਨ ਵਿਪੁਲੇਨ ਚ ।
ਵ੍ਯਵੇष੍ਟਨ੍ਤ ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 25 ॥
ਨਿਸ਼ਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਹੀਨੇਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵ ਭਰ੍ਤृਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ।
ਪੁਰੀ ਨਾਰਾਜਤਾਯੋਧ੍ਯਾ ਹੀਨਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 26 ॥
ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਜਨਾ ਹਾਹਾਭੂਤਕੁਲਾਙ੍ਗਨਾ ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਤ੍ਵਰਵੇਸ਼੍ਮਾਨ੍ਤਾ ਨ ਬਭ੍ਰਾਜ ਯਥਾਪੁਰਮ੍ ॥ 27 ॥
ਗਤੇ ਤੁ ਸ਼ੋਕਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਨਰਾਧਿਪੇ ਮਹੀਤਲਸ੍ਥਾਸੁ ਨृਪਾਙ੍ਗਨਾਸੁ ਚ ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਚਾਰਸ੍ਸਹਸਾ ਗਤੋ ਰਵਿਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਚਾਰਾ ਰਜਨੀ ਹ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 28 ॥
ऋਤੇ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਧਹਨਂ ਮਹੀਪਤੇਰ੍ਨਰੋਚਯਨ੍ਤੇ ਸੁਹृਦਸ੍ਸਮਾਗਤਾਃ ।
ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਯਨੇ ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯਨ੍ ਵਨਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 29 ॥
ਗਤਪ੍ਰਭਾ ਦ੍ਯੌਰਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਿਨਾ ਵ੍ਯਪੇਤਨਕ੍षਤ੍ਰਗਣੇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ।
ਪੁਰੀ ਬਭਾਸੇ ਰਹਿਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਨ ਚਾਸ੍ਰਕਣ੍ਠਾऽਕੁਲਮਾਰ੍ਗਚਤ੍ਵਰਾ ॥ 30 ॥
ਨਰਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਙ੍ਘਸ਼ਃ ਵਿਗਰ੍ਹਮਾਣਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਾਤਰਮ੍ ।
ਤਦਾ ਨਗਰ੍ਯਾਂ ਨਰਦੇਵਸਙ੍ਕ੍षਯੇ ਬਭੂਵੁਰਾਰ੍ਤਾ ਨ ਚ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲੇਭਿਰੇ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||
sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||
vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||
bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||
na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||
aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||
sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||
videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||
nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||
vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||
sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||
tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||
tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||
na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||
tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||
bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||
hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||
kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||
sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||
tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||
yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||
tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||
niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||
bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||
gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||
ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||
gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||
narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever