📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.65 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.65 Ayodhyakanda - Panchashashtitama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਥ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵਾਪਰੇऽਹਨਿ ।
ਵਨ੍ਦਿਨਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਤਿष੍ਠਂਸ੍ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 1 ॥
ਸੂਤਾਃ ਪਰਮਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਮਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।
ਗਾਯਕਾਃ ਸ੍ਤੁਤਿਸ਼ੀਲਾਸ਼੍ਚ ਨਿਗਦਨ੍ਤਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ॥ 2 ॥
ਅਥ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵਾਪਰੇऽਹਨਿ ।
ਵਨ੍ਦਿਨਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਤਿष੍ਠਂਸ੍ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 3 ॥
ਸੂਤਾਃ ਪਰਮਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਮਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।
ਗਾਯਕਾਃ ਸ੍ਤੁਤਿਸ਼ੀਲਾਸ਼੍ਚ ਨਿਗਦਨ੍ਤਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ॥ 4 ॥
ਰਾਜਾਨਂ ਸ੍ਤੁਵਤਾਂ ਤੇषਾਮੁਦਾਤ੍ਤਾਭਿਹਿਤਾਸ਼ਿषਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦਾऽਭੋਗਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸ੍ਤੁਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਹ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 5 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੁਵਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਸੂਤਾਨਾਂ ਪਾਣਿਵਾਦਕਾਃ ।
ਅਪਦਾਨਾਨ੍ਯੁਦਾਹृਤ੍ਯ ਪਾਣਿਵਾਦਾ ਨਵਾਦਯਨ੍ ॥ 6 ॥
ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਹਗਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧਾ ਵਿਸਸ੍ਵਨੁਃ ।
ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਥਾਃ ਪਞ੍ਜਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਰਾਜਕੁਲਗੋਚਰਾਃ ॥ 7 ॥
ਵ੍ਯਾਹृਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਵੀਣਾਨਾਂ ਚਾਪਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਾਃ ।
ਆਸ਼ੀਰ੍ਗੇਯਂ ਚ ਗਾਥਾਨਾਂ ਪੂਰਯਾਮਾਸ ਵੇਸ਼੍ਮ ਤਤ੍ ॥ 8 ॥
ਤਤ ਸ਼੍ਸ਼ੁਚਿਸਮਾਚਾਰਾਃ ਪਰ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਨਕੋਵਿਦਾਃ ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਰ੍ष ਧਰਭੂਯਿष੍ਠਾ ਉਪਤਸ੍ਥੁਰ੍ਯਥਾਪੁਰਮ੍ ॥ 9 ॥
ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਮੁਦਕਂ ਕਾਞ੍ਚਨੈਰ੍ਘਟੈਃ ।
ਆਨਿਨ੍ਯੁਸ੍ਸ੍ਨਾਨਸ਼ਿਕ੍षਾਜ੍ਞਾ ਯਥਾਕਾਲਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ॥ 10 ॥
ਮਙ੍ਗਲਾਲਮ੍ਭਨੀਯਾਨਿ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨੀਯਾਨ੍ਯੁਪਸ੍ਕਰਾਨ੍ ।
ਉਪਨਿਨ੍ਯੁਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਨ੍ਯਾਃ ਕੁਮਾਰੀਬਹੁਲਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 11 ॥
ਸਰ੍ਵਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਵਦਰ੍ਚਿਤਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਗੁਣਲਕ੍ष੍ਮੀਵਤ੍ਤਦ੍ਬਭੂਵਾਭਿਹਾਰਿਕਮ੍ ॥ 12 ॥
ਤਤ ਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਂ ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਸਮੁਤ੍ਸੁਕਮ੍ ।
ਤਸ੍ਥਾਵਨੁਪਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਿਂਸ੍ਵਿਦਿਤ੍ਯੁਪਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮ੍ ॥ 13 ॥
ਅਥ ਯਾਃ ਕੋਸਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਯਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਾਃ ।
ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬੋਧਯਨ੍ ॥ 14 ॥
ਤਥਾਪ੍ਯੁਚਿਤਵृਤ੍ਤਾ ਸ੍ਤਾ ਵਿਨਯੇਨ ਨਯੇਨ ਚ ।
ਨਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਯਨਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਯੁਪਲੇਭਿਰੇ ॥ 15 ॥
ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾਸਞ੍ਚਲਨਾਦਿषੁ ਤਾ ਵੇਪਥੁਪਰੀਤਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤृਣਾਗ੍ਰਾਣਾਂ ਸਦृਸ਼ਂ ਸਞ੍ਚਕਾਸ਼ਿਰੇ ॥ 16 ॥
ਅਥ ਸਨ੍ਦੇਹਮਾਨਾਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ।
ਯਤ੍ਤਦਾਸ਼ਙ੍ਕਿਤਂ ਪਾਪਂ ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞੇ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ 17 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਤ੍ਰਚ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਪਰਾਜਿਤੇ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੇ ਨ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯੇਤੇ ਯਥਾ ਕਾਲਸਮਨ੍ਵਿਤੇ ॥ 18 ॥
ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ ਚ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਚ ਸਨ੍ਨਾ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸਨ੍ਨਤਾ ।
ਨ ਵ੍ਯਰਾਜਤ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਤਾਰੇਵ ਤਿਮਿਰਾਵृਤਾ ॥ 19 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾऽਨਨ੍ਤਰਂ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਤਦਨ੍ਤਨਰਮ੍ ।
ਨ ਸ੍ਮ ਵਿਭ੍ਰਾਜਤੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਰੁਲੁਲਿਤਾਨਨਾ ॥ 20 ॥
ਤੇ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਸੁਪ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭੇ ਦੇਵ੍ਯੌ ਚ ਤਂ ਨृਪਮ੍ ।
ਸੁਪ੍ਤਮੇਵੋਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਤਃਪੁਰਮਦृਸ਼੍ਯਤ ॥ 21 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਦੀਨਾ ਸ੍ਸਸ੍ਵਰਂ ਤਾ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਃ ।
ਕਰੇਣਵ ਇਵਾਰਣ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਯੂਥਪਾਃ ॥ 22 ॥
ਤਾਸਾਮਾਕ੍ਰਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਹਸੋਦ੍ਧਤਚੇਤਨੇ ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤ ਨਿਦ੍ਰੇ ਬਭੂਵਤੁਃ ॥ 23 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ।
ਹਾ ਨਾਥੇਤਿ ਪਰਿਕ੍ਰੁਸ਼੍ਯ ਪੇਤਤੁਰ੍ਧਰਣੀਤਲੇ ॥ 24 ॥
ਸਾ ਕੋਸਲੇਨ੍ਦ੍ਰਦੁਹਿਤਾ ਵੇष੍ਟਮਾਨਾ ਮਹੀਤਲੇ ।
ਨ ਬਭ੍ਰਾਜ ਰਜੋਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਤਾਰੇਵ ਗਗਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ ॥ 25 ॥
ਨृਪੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਗੁਣੇ ਜਾਤੇ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਭੁਵਿ ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਹਤਾਂ ਨਾਗਵਧੂਮਿਵ ॥ 26 ॥
ਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕੈਕੇਯੀਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਨਿਪੇਤੁਰ੍ਗਤਚੇਤਨਾਃ ॥ 27 ॥
ਤਾਭਿਸ੍ਸ ਬਲਵਾਨ੍ਨਾਦਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਭਿਰਨੁਦ੍ਰੁਤਃ ।
ਯੇਨ ਸ੍ਫੀਤੀਕृਤਂ ਭੂਯਸ੍ਤਦ੍ਗृਹਂ ਸਮਨਾਦਯਤ੍ ॥ 28 ॥
ਤਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਰਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ ਪਰ੍ਯੁਤ੍ਸੁਕਜਨਾਕੁਲਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤੁਮੁਲਾਕ੍ਰਨ੍ਦਂ ਪਰਿਤਾਪਾਰ੍ਤਬਾਨ੍ਧਵਮ੍ ॥ 29 ॥
ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਪਤਿਤਾਨਨ੍ਦਂ ਦੀਨਵਿਕ੍ਲਬਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਬਭੂਵ ਨਰਦੇਵਸ੍ਯ ਸਦ੍ਮ ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਤਮੀਯੁषਃ ॥ 30 ॥
ਅਤੀਤਮਾਜ੍ਞਾਯ ਤੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਰ੍षਭਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਂ ਸਮ੍ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਪਤ੍ਨਯਃ ।
ਭृਸ਼ਂ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਰੁਣਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਹੂ ਵ੍ਯਲਪਨ੍ਨਨਾਥਵਤ੍ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2 ||
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 3 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 4 ||
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata || 5 ||
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 6 ||
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ || 7 ||
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat || 8 ||
tata śśucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ |
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 9 ||
haricandanasampṛktamudakaṃ kāñcanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 10 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 11 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 12 ||
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam || 13 ||
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan || 14 ||
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire || 15 ||
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśceṣṭāsañcalanādiṣu tā vepathuparītāśca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
pratisrotastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañcakāśire || 16 ||
atha sandehamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ || 17 ||
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite |
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite || 18 ||
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā |
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā || 19 ||
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram |
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā || 20 ||
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata || 21 ||
tataḥ pracukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ || 22 ||
tāsāmākrandaśabdena sahasoddhatacetane |
kausalyā ca sumitrā ca tyakta nidre babhūvatuḥ || 23 ||
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
hā nātheti parikruśya petaturdharaṇītale || 24 ||
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale |
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganāccyutā || 25 ||
nṛpe śāntaguṇe jāte kausalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 26 ||
tatassarvā narendrasya kaikeyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśokasantaptā nipeturgatacetanāḥ || 27 ||
tābhissa balavānnādaḥ krośantībhiranudrutaḥ |
yena sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat || 28 ||
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || 29 ||
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ || 30 ||
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever