2.64 Ayodhyakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

2.64 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਵਧਮਪ੍ਰਤਿਰੂਪਂ ਤੁ ਮਹਰ੍षੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਘਵਃ ।

ਵਿਲਪਨ੍ਨੇਵ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥

ਤਦਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਕृਤ੍ਵਾਹਂ ਸਙ੍ਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।

ਏਕਸ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਯਂ ਬੁਧ੍ਯਾ ਕਥਂ ਨੁ ਸੁਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 2 ॥

ਤਤਸ੍ਤਂ ਘਟਮਾਦਾਯ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰਮਵਾਰਿਣਾ ।

ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਤਮਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥਾऽਖ੍ਯਾਤਪਥਂ ਗਤਃ ॥ 3 ॥

ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਵਨ੍ਧੌ ਵृਦ੍ਧਾਵਪਰਿਣਾਯਕੌ ।

ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤਰੌ ਲੂਨਪਕ੍षਾਵਿਵ ਦ੍ਵਿਜੌ ॥ 4 ॥

ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਿਰਾਸੀਨੌ ਕਥਾਭਿਰਪਰਿਸ਼੍ਰਮੌ ।

ਤਾਮਾਸ਼ਾਂ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਹੀਨਾਵੁਦਾਸੀਨਾਵਨਾਥਵਤ੍ ॥ 5 ॥

ਸ਼ੋਕੋਪਹਤਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਯਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਚੇਤਨਃ ।

ਤਚ੍ਚਾऽਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਗਤ੍ਵਾ ਭੂਯਸ਼੍ਸ਼ੋਕਮਹਂ ਗਤਃ ॥ 6 ॥

ਪਦਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੁ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਭਾषਤ ।

ਕਿਂ ਚਿਰਾਯਸਿ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰ ਪਾਨੀਯਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਨਯ ॥ 7 ॥

ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਤਾਤ ਸਲਿਲੇ ਕ੍ਰੀਡਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ।

ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤੇਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 8 ॥

ਯਦ੍ਵ੍ਯਲੀਕਂ ਕृਤਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੇ ਯਦਿ ਵਾ ਮਯਾ ।

ਨ ਤਨ੍ਮਨਸਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਤਾਤ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾ ॥ 9 ॥

ਤ੍ਵਂ ਗਤਿਸ੍ਤ੍ਵਗਤੀਨਾਂ ਚਕ੍षੁਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹੀਨਚਕ੍षੁषਾਮ੍ ।

ਸਮਾਸਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਨੋ ਨਾਭਿਭਾषਸੇ ॥ 10 ॥

ਮੁਨਿਮਵ੍ਯਕ੍ਤਯਾ ਵਾਚਾ ਤਮਹਂ ਸਜ੍ਜਮਾਨਯਾ ।

ਹੀਨਵ੍ਯਞ੍ਜਨਯਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਭੀਤਚਿਤ੍ਤ ਇਵਾਬ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ 11 ॥

ਮਨਸਃ ਕਰ੍ਮ ਚੇष੍ਟਾਭਿਰਭਿਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਵਾਗ੍ਬਲਮ੍ ।

ਆਚਚਕ੍षੇ ਤ੍ਵਹਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯਸਨਜਂ ਭਯਮ੍ ॥ 12 ॥

ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੋऽਹਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨਾਹਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।

ਸਜ੍ਜਨਾਵਮਤਂ ਦੁਃਖਮਿਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਜਮ੍ ॥ 13 ॥

ਭਗਵਂਸ਼੍ਚਾਪਹਸ੍ਤੋऽਹਂ ਸਰਯੂਤੀਰਮਾਗਤਃ ।

ਜਿਘਾਂਸੁਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਪਦਂ ਕਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਪਾਨੇ ਚਾऽਗਤਂ ਗਜਮ੍ ॥ 14 ॥

ਤਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਮਯਾ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਲੇ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਯਤਃ ।

ਦ੍ਵਿਪੋऽਯਮਿਤਿ ਮਤ੍ਵਾऽਯਂ ਬਾਣੇਨਾਭਿਹਤੋ ਮਯਾ ॥ 15 ॥

ਗਤ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ ਸ੍ਤੀਰਮਪਸ਼੍ਯਮਿषੁਣਾ ਹृਦਿ ।

ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਗਤਪ੍ਰਾਣਂ ਸ਼ਯਾਨਂ ਭੁਵਿ ਤਾਪਸਮ੍ ॥ 16 ॥

ਭਗਵਚ੍ਛਸ਼ਬ੍ਦਮਾਲਕ੍ष੍ਯ ਮਯਾ ਗਜਜਿਘਾਂਸੁਨਾ ।

ਵਿਸृਪ੍ਟੋऽਮ੍ਭਸਿ ਨਾਰਾਚਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਨਿਹਤਸ੍ਸੁਤਃ ॥ 17 ॥

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਚਨਾਦੁਪੇਤ੍ਯ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤਃ ।

ਸ ਮਯਾ ਸਹਸਾ ਬਾਣ ਉਧृਤੋ ਮਰ੍ਮਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 18 ॥

ਸ ਚੋਧृਤੇਨ ਬਾਣੇਨ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।

ਭਵਨ੍ਤੌ ਪਿਤਰੌ ਸ਼ੋਚਨ੍ਨਨ੍ਧਾਵਿਤਿ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ॥ 19 ॥

ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਭਵਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸ੍ਸਹਸਾऽਭਿਹਤੋ ਮਯਾ ।

ਸ਼ੇषਮੇਵਂ ਗਤੇ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤੁ ਮੇ ਮੁਨਿਃ ॥ 20 ॥

ਸ ਤਚ੍ਚ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਃ ਕ੍ਰੂਰਂ ਮਯੋਕ੍ਤਮਘਸ਼ਂਸਿਨਾ ।

ਨਾਸ਼ਕਤ੍ਤੀਵ੍ਰਮਾਯਾਸਮਕਰ੍ਤੁਂ ਭਗਵਾਨृषਿਃ ॥ 21 ॥

ਸ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਵਦਨੋ ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ।

ਮਾਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 22 ॥

ਯਦ੍ਯੇਤਦਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਕਥਯੇਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।

ਫਲੇਨ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਸ੍ਮ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਸਦ੍ਯ ਸ਼੍ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਧਾ ॥ 23 ॥

ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੇਣ ਵਧੋ ਰਾਜਨ੍ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।

ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤ ਸ੍ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯਾਵਯੇਦਪਿ ਵਜ੍ਰਿਣਮ੍ ॥ 24 ॥

ਸਪ੍ਤਧਾ ਤੁ ਫਲੇਨ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਮੁਨੌ ਤਪਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।

ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਸृਜਤਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਾਦृਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਾਦਿਨਿ ॥ 25 ॥

ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧਿਕृਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦਿਦਂ ਤੇਨੈਵ ਜਵਸਿ ।

ਅਪਿ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਕੁਲਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਕੁਤੋ ਭਵਾਨ੍ ॥ 26 ॥

ਨਯ ਨੌ ਨृਪ ਤਂ ਦੇਸ਼ਮਿਤਿ ਮਾਂ ਚਾਭ੍ਯਭਾषਤ ।

ਅਦ੍ਯ ਤਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਵਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 27 ॥

ਰੁਧਿਰੇਣਾਵਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਾਜਿਨਵਾਸਸਮ੍ ।

ਸ਼ਯਾਨਂ ਭੁਵਿ ਨਿਸ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮ ਰਾਜਵਸ਼ਂ ਗਤਮ੍ ॥ 28 ॥

ਅਥਾਹਮੇਕਸ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤੌ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤੌ ।

ਅਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯਮਹਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤਂ ਮੁਨਿਂ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ॥ 29 ॥

ਨਾਭਿਵਾਦਯਸੇ ਮਾਦ੍ਯ ਨ ਚ ਮਾऽਮਭਿਭਾषਸੇ ।

ਕਿਂ ਨੁ ਸ਼ੇषੇ ਤੁ ਭੂਮੌ ਤ੍ਵਂ ਵਤ੍ਸ ਕਿਂ ਕੁਪਿਤੋ ਹ੍ਯਸਿ ॥ 30 ॥

ਨ ਤ੍ਵਹਂ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਤਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ।

ਕਿਂ ਨੁ ਨਾਲਿਙ੍ਗਸੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸੁਕੁਮਾਰ ਵਚੋ ਵਦ ॥ 31 ॥

ਕਸ੍ਯ ਵਾ¶ਰਾਤ੍ਰੇऽਹਂ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮਿ ਹृਦਯਙ੍ਗਮਮ੍ ।

ਅਧੀਯਾਨਸ੍ਯ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾਨ੍ਯਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 32 ॥

ਕੋ ਮਾਂ ਸਨ੍ਦ੍ਯਾਮੁਪਾਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ।

ਸ਼੍ਲਾਘਯਿष੍ਯਤ੍ਯੁਪਾਸੀਨਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕਭਯਾਰ੍ਦਿਤਮ੍ ॥ 33 ॥

ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਕੋ ਮਾਂ ਪ੍ਰਿਯਮਿਵਾਤਿਥਿਮ੍ ।

ਭੋਜਯਿष੍ਯਤ੍ਯਕਰ੍ਮਣ੍ਯਮਪ੍ਰਗ੍ਰਹਮਨਾਯਕਮ੍ ॥ 34 ॥

ਇਮਾਮਨ੍ਧਾਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਚ ਮਾਤਰਂ ਤੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ।

ਕਥਂ ਵਤ੍ਸ ਭਰਿष੍ਯਾਮਿ ਕृਪਣਾਂ ਪੁਤ੍ਰਗਰ੍ਧਿਨੀਮ੍ ॥ 35 ॥

ਤਿष੍ਠ ਮਾਂ ਮਾਗਮਃ ਪੁਤ੍ਰ ਯਮਸ੍ਯ ਸਦਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ।

ਸ਼੍ਵੋ ਮਯਾ ਸਹ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਜਨਨ੍ਯਾ ਚ ਸਮੇਧਿਤਃ ॥ 36 ॥

ਤਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਭਾਰਤੀਮ੍ ।

ਕ੍षਮਤਾਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜੋ ਮੇ ਬਿਭृਯਾਤ੍ਪਿਤਰਾਵਯਮ੍ ॥ 37 ॥

ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਲੋਕਪਾਲੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।

ਈਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਮਮਾਕ੍षਯ੍ਯਾ ਮੇਕਾਮਭਯਦਕ੍षਿਣਾਮ੍ ॥ 38 ॥

ਅਪਾਪੋऽਸਿ ਯਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਨਿਹਤਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾ ।

ਤੇਨ ਸਤ੍ਯੇਨ ਗਚ੍ਛਾऽऽਸ਼ੁ ਯੇ ਲੋਕਾਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਯੋਧਿਨਾਮ੍ ॥ 39 ॥

ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਾ ਗਤਿਂ ਯਾਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਨਿਵਰ੍ਤਿਨਃ ।

ਹਤਾਸ੍ਤ੍ਵਭਿਮੁਖਾਃ ਪੁਤ੍ਰ ਗਤਿਂ ਤਾਂ ਪਰਮਾਂ ਵ੍ਰਜ ॥ 40 ॥

ਯਾਂ ਗਤਿਂ ਸਗਰਸ਼੍ਸ਼ੈਬ੍ਯੋ ਦਿਲੀਪੋ ਜਨਮੇਜਯਃ ।

ਨਹੁषੋ ਦੁਨ੍ਦੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਾਂ ਗਚ੍ਛ ਪੁਤ੍ਰਕ ॥ 41 ॥

ਯਾ ਗਤਿ ਸ੍ਸਰ੍ਵਸਾਧੂਨਾਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਤ੍ਤਪਸਾਚ ਯਾ ।

ਯਾ ਭੂਮਿਦਸ੍ਯਾਹਿऽਤਾਗ੍ਨੇਰੇਕਪਤ੍ਨੀ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 42 ॥

ਗੋਸਹਸ੍ਰਪ੍ਰਦਾਤृਣਾਂ ਯਾ ਯਾ ਗੁਰੁਭृਤਾਮਪਿ ।

ਦੇਹਨ੍ਯਾਸਕृਤਾਂ ਯਾ ਚ ਤਾਂ ਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛ ਪੁਤ੍ਰਕ ॥ 43 ॥

ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਕੁਸ਼ਲਾਂ ਗਤਿਮ੍ ।

ਸ ਤੁ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਂ ਨਿਹਤੋ ਮਮ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥ 44 ॥

ਏਵਂ ਸ ਕृਪਣਂ ਤਤ੍ਰ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਤਾਸਕृਤ੍ ।

ਤਤੋऽਸ੍ਮੈ ਕਰ੍ਤੁਮੁਦਕਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਸਹਭਾਰ੍ਯਯਾ ॥ 45 ॥

ਸ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਰੂਪੇਣ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਧ੍ਯਾਰੁਹਤ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਸਹ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 46 ॥

ਆਬਭਾषੇ ਚ ਵृਦ੍ਧੌ ਤੌ ਸਹ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਤਾਪਸਃ ।

ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਪਿਤਰੌ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 47 ॥

ਸ੍ਥਾਨਮਸ੍ਮਿ ਮਹਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵਤੋਃ ਪਰਿਚਾਰਣਾਤ੍ ।

ਭਵਨ੍ਤਾਵਪਿ ਚ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਮਮ ਮੂਲਮੁਪੈष੍ਯਤਃ ॥ 48 ॥

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਿਮਾਨੇਨ ਵਪੁष੍ਮਤਾ ।

ਆਰੁਰੋਹ ਦਿਵਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 49 ॥

ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੂਦਕਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਤਾਪਸ ਸ੍ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ।

ਮਾਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 50 ॥

ਅਦ੍ਯੈਵ ਜਹਿਂ ਮਾਂ ਰਾਜਨ੍ਮਰਣੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵ੍ਯਥਾ ।

ਯਚ੍ਛਰੇਣੈਕਪੁਤ੍ਰਂ ਮਾਂ ਤ੍ਵਮਕਰ੍षੀਰਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ ॥ 51 ॥

ਤ੍ਵਯਾ ਤੁ ਯਦਵਿਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਨਿਹਤੋ ਮੇ ਸੁਤਸ਼੍ਸ਼ੁਚਿਃ ।

ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਮਭਿਸ਼ਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸੁਦੁਃਖਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 52 ॥

ਪੁਤ੍ਰਵ੍ਯਸਨਜਂ ਦੁਃਖਂ ਯਦੇਤਨ੍ਮਮ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ।

ਏਵਂ ਤ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕੇਨ ਰਾਜਨ੍ਕਾਲਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 53 ॥

ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤੁ ਹਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੇਣ ਤ੍ਵਯਾ ਮੁਨਿਃ ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਵਿਸ਼ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਨਰਾਧਿਪ ॥ 54 ॥

ਤ੍ਵਾਮਪ੍ਯੇਤਾਦृਸ਼ੋ ਭਾਵਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਵ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ।

ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਰੋ ਘੋਰੋ ਦਾਤਾਰਮਿਵ ਦਕ੍षਿਣਾ ॥ 55 ॥

ਏਵਂ ਸ਼ਾਪਂ ਮਯਿ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਲਪ੍ਯ ਕਰੁਣਂ ਬਹੁ ।

ਚਿਤਾਮਾਰੋਪ੍ਯ ਦੇਹਂ ਤਨ੍ਮਿਥੁਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਭ੍ਯਯਾਤ੍ ॥ 56 ॥

ਤਦੇਤਚ੍ਛਿਨ੍ਤਯਾਨੇਨ ਸ੍ਮृਤਂ ਪਾਪਂ ਮਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।

ਤਦਾ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ਕृਤਂ ਦੇਵਿ ਸ਼ਬ੍ਦਵੇਧ੍ਯਨੁਸ਼ਿਕ੍षਿਣਾ ॥ 57 ॥

ਤਸ੍ਯਾਯਂ ਕਰ੍ਮਣੋ ਦੇਵਿ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ।

ਅਪਥ੍ਯੈਸ੍ਸਹਮ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਰਨ੍ਨਰਸੇ ਯਥਾ ॥ 58 ॥

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਮਾਗਤਂ ਭਦ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯੋਦਾਰਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਃ ।

ਯਦਹਂ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕੇਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ष੍ਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 59 ॥

ਚਕ੍षੁਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਸਾਧੁ ਮਾਂ ਸ੍ਫृਸ਼ ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਰੁਦਂਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਮਾਹ ਚ ਭੂਮਿਪਃ ॥ 60 ॥

ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਦृਸ਼ਂ ਦੇਵਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਰਾਘਵੇ ਕृਤਮ੍ ।

ਸਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯੈਵ ਯਦਨੇਨ ਕृਤਂ ਮਯਿ ॥ 61 ॥

ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਮਪਿ ਕਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਭੁਵਿ ਵਿਚਕ੍षਣਃ ।

ਕਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਨੋ ਵਾ ਨਾਸੂਯੇਤ੍ਪਿਤਰਂ ਸੁਤਃ ॥ 62 ॥

ਯਦਿ ਮਾਂ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਰਾਮਸ੍ਸਕृਦਦ੍ਯ ਲਭੇਤ ਵਾ ।

ਯਮਕ੍षਯਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਹਿ ਮਾਨਵਾਃ ॥ 63 ॥

ਚਕ੍षੁषਾ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮਮ ਵਿਲੁਪ੍ਯਤੇ ।

ਦੂਤਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯੈਤੇ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ॥ 64 ॥

ਅਤਸ੍ਤੁ ਕਿਂ ਦੁਃਖਤਰਂ ਯਦਹਂ ਜੀਵਿਤਕ੍षਯੇ ।

ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 65 ॥

ਤਸ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨਜਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸ੍ਸੁਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਃ ।

ਉਚ੍ਛੋषਯਤਿ ਮੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਵਾਰਿਸ੍ਤੋਕਮਿਵਾਤਪਃ ॥ 66 ॥

ਨ ਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਚਾਰੁਸ਼ੁਭਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ।

ਮੁਖਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਰ੍षੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇ ਪੁਨਃ ॥ 67 ॥

ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇਕ੍षਣਂ ਸੁਭ੍ਰੁ ਸੁਦਂष੍ਟ੍ਰਂ ਚਾਰੁਨਾਸਿਕਮ੍ ।

ਧਨ੍ਯਾ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਾਰਾਧਿਪਨਿਭਂ ਮੁਖਮ੍ ॥ 68 ॥

ਸਦृਸ਼ਂ ਸ਼ਾਰਦਸ੍ਯੇਨ੍ਦੋਃ ਪੁਲ੍ਲਸ੍ਯ ਕਮਲਸ੍ਯ ਚ ।

ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਮਮ ਨਾਥਸ੍ਯ ਧਨ੍ਯਾ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮੁਖਮ੍ ॥ 69 ॥

ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸਂ ਤਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰਾਗਤਮ੍ ।

ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਖਿਨੋ ਰਾਮਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਾਰ੍ਗਗਤਂ ਯਥਾ ॥ 70 ॥

ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਤਮੋਹੇਨ ਹृਦਯਂ ਸੀਦਤੀਵ ਮੇ ।

ਵੇਦਯੇ ਨ ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰਸਾਨਹਮ੍ ॥ 71 ॥

ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮੇ ।

ਕ੍षੀਣਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਦੀਪਸ੍ਯ ਸਂਸਕ੍ਤਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਯਥਾ ॥ 72 ॥

ਅਯਮਾਤ੍ਮਭਵਸ਼੍ਸ਼ੋਕੋ ਮਾਮਨਾਥਮਚੇਤਨਮ੍ ।

ਸਂਸਾਦਯਤਿ ਵੇਗੇਨ ਯਥਾ ਕੂਲਂ ਨਦੀਰਯਃ ॥ 73 ॥

ਹਾ ਰਾਘਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਹਾ ਮਮਾऽਯਾਸਨਾਸ਼ਨ ।

ਹਾ ਪਿਤृਪ੍ਰਿਯ ਮੇ ਨਾਥ ਹਾऽਦ੍ਯ ਕ੍ਵਾਸਿ ਗਤਸ੍ਸੁਤ ॥ 74 ॥

ਹਾ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਨਸ਼ਿष੍ਯਾਮਿ ਹਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਿ ।

ਹਾ ਨृਸ਼ਂਸੇ ਮਮਾਮਿਤ੍ਰੇ ਕੈਕੇਯਿ ਕੁਲਪਾਂਸਨਿ ॥ 75 ॥

ਇਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ।

ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸ਼੍ਸ਼ੋਚਞ੍ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 76 ॥

ਯਦਾ ਤੁ ਦੀਨਂ ਕਥਯਨ੍ਨਰਾਧਿਪਃ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਵਾਸਨਾਤੁਰਃ ।

ਗਤੇऽਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਪੀਡਿਤਸ੍ਤਦਾ ਜਹੌ ਪ੍ਰਾਣਮੁਦਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 77 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

vadhamapratirūpaṃ tu maharṣestasya rāghavaḥ |

vilapanneva dharmātmā kausalyāṃ punarabravīt || 1 ||

tadajñānānmahatpāpaṃ kṛtvāhaṃ saṅkulendriyaḥ |

ekastvacintayaṃ budhyā kathaṃ nu sukṛtaṃ bhavet || 2 ||

tatastaṃ ghaṭamādāya pūrṇaṃ paramavāriṇā |

āśramaṃ tamahaṃ prāpya yathā'khyātapathaṃ gataḥ || 3 ||

tatrāhaṃ durbalāvandhau vṛddhāvapariṇāyakau |

apaśyaṃ tasya pitarau lūnapakṣāviva dvijau || 4 ||

tannimittābhirāsīnau kathābhirapariśramau |

tāmāśāṃ matkṛte hīnāvudāsīnāvanāthavat || 5 ||

śokopahatacittaśca bhayasantrastacetanaḥ |

taccā'śramapadaṃ gatvā bhūyaśśokamahaṃ gataḥ || 6 ||

padaśabdaṃ tu me śrutvā munirvākyamabhāṣata |

kiṃ cirāyasi me putra pānīyaṃ kṣipramānaya || 7 ||

yannimittamidaṃ tāta salile krīḍitaṃ tvayā |

utkaṇṭhitā te māteyaṃ praviśa kṣipramāśramam || 8 ||

yadvyalīkaṃ kṛtaṃ putra mātrā te yadi vā mayā |

na tanmanasi kartavyaṃ tvayā tāta tapasvinā || 9 ||

tvaṃ gatistvagatīnāṃ cakṣustvaṃ hīnacakṣuṣām |

samāsaktāstvayi prāṇāḥ kiṃ tvaṃ no nābhibhāṣase || 10 ||

munimavyaktayā vācā tamahaṃ sajjamānayā |

hīnavyañjanayā prekṣya bhītacitta ivābruvam || 11 ||

manasaḥ karma ceṣṭābhirabhisaṃstabhya vāgbalam |

ācacakṣe tvahaṃ tasmai putravyasanajaṃ bhayam || 12 ||

kṣatriyo'haṃ daśaratho nāhaṃ putro mahātmanaḥ |

sajjanāvamataṃ duḥkhamidaṃ prāptaṃ svakarmajam || 13 ||

bhagavaṃścāpahasto'haṃ sarayūtīramāgataḥ |

jighāṃsuśśvāpadaṃ kañcinnipāne cā'gataṃ gajam || 14 ||

tataśśruto mayā śabdo jale kumbhasya pūryataḥ |

dvipo'yamiti matvā'yaṃ bāṇenābhihato mayā || 15 ||

gatvā nadyāstata stīramapaśyamiṣuṇā hṛdi |

vinirbhinnaṃ gataprāṇaṃ śayānaṃ bhuvi tāpasam || 16 ||

bhagavacchaśabdamālakṣya mayā gajajighāṃsunā |

visṛpṭo'mbhasi nārācastena te nihatassutaḥ || 17 ||

tatastasyaiva vacanādupetya paritapyataḥ |

sa mayā sahasā bāṇa udhṛto marmatastadā || 18 ||

sa codhṛtena bāṇena tatraiva svargamāsthitaḥ |

bhavantau pitarau śocannandhāviti vilapya ca || 19 ||

ajñānādbhavataḥ putra ssahasā'bhihato mayā |

śeṣamevaṃ gate yatsyāttatprasīdatu me muniḥ || 20 ||

sa taccrutvā vacaḥ krūraṃ mayoktamaghaśaṃsinā |

nāśakattīvramāyāsamakartuṃ bhagavānṛṣiḥ || 21 ||

sa bāṣpapūrṇavadano niśśvasanśokakarśitaḥ |

māmuvāca mahātejāḥ kṛtāñjalimupasthitam || 22 ||

yadyetadaśubhaṃ karma na tvaṃ me kathayessvayam |

phalenmūrdhā sma te rājan sadya śśatasahasradhā || 23 ||

kṣatriyeṇa vadho rājan vānaprasthe viśeṣataḥ |

jñānapūrvaṃ kṛta ssthānāccyāvayedapi vajriṇam || 24 ||

saptadhā tu phalenmūrdhā munau tapasi tiṣṭhati |

jñānādvisṛjataśśastraṃ tādṛśe brahmāvādini || 25 ||

ajñānāddhikṛtaṃ yasmādidaṃ tenaiva javasi |

api hyadya kulaṃ na syādikṣvākūṇāṃ kuto bhavān || 26 ||

naya nau nṛpa taṃ deśamiti māṃ cābhyabhāṣata |

adya taṃ draṣṭumicchāvaḥ putraṃ paścimadarśanam || 27 ||

rudhireṇāvasiktāṅgaṃ prakīrṇājinavāsasam |

śayānaṃ bhuvi nissañjñaṃ dharma rājavaśaṃ gatam || 28 ||

athāhamekastaṃ deśaṃ nītvā tau bhṛśaduḥkhitau |

asparśayamahaṃ putraṃ taṃ muniṃ saha bhāryayā || 29 ||

nābhivādayase mādya na ca mā'mabhibhāṣase |

kiṃ nu śeṣe tu bhūmau tvaṃ vatsa kiṃ kupito hyasi || 30 ||

na tvahaṃ te priyaṃ putra mātaraṃ paśya dhārmika |

kiṃ nu nāliṅgase putra sukumāra vaco vada || 31 ||

kasya vā¶rātre'haṃ śroṣyāmi hṛdayaṅgamam |

adhīyānasya madhuraṃ śāstraṃ vānyadviśeṣataḥ || 32 ||

ko māṃ sandyāmupāsyaiva snātvā hutahutāśanaḥ |

ślāghayiṣyatyupāsīnaḥ putra śokabhayārditam || 33 ||

kandamūlaphalaṃ hṛtvā ko māṃ priyamivātithim |

bhojayiṣyatyakarmaṇyamapragrahamanāyakam || 34 ||

imāmandhāṃ ca vṛddhāṃ ca mātaraṃ te tapasvinīm |

kathaṃ vatsa bhariṣyāmi kṛpaṇāṃ putragardhinīm || 35 ||

tiṣṭha māṃ māgamaḥ putra yamasya sadanaṃ prati |

śvo mayā saha gantāsi jananyā ca samedhitaḥ || 36 ||

tato vaivasvataṃ dṛṣṭvā taṃ pravakṣyāmi bhāratīm |

kṣamatāṃ dharmarājo me bibhṛyātpitarāvayam || 37 ||

dātumarhati dharmātmā lokapālo mahāyaśāḥ |

īdṛśasya mamākṣayyā mekāmabhayadakṣiṇām || 38 ||

apāpo'si yadā putra nihataḥ pāpakarmaṇā |

tena satyena gacchā''śu ye lokāśśastrayodhinām || 39 ||

yānti śūrā gatiṃ yāṃ ca saṅgrāmeṣvanivartinaḥ |

hatāstvabhimukhāḥ putra gatiṃ tāṃ paramāṃ vraja || 40 ||

yāṃ gatiṃ sagaraśśaibyo dilīpo janamejayaḥ |

nahuṣo dundumāraśca prāptāstāṃ gaccha putraka || 41 ||

yā gati ssarvasādhūnāṃ svādhyāyāttapasāca yā |

yā bhūmidasyāhi'tāgnerekapatnī vratasya ca || 42 ||

gosahasrapradātṛṇāṃ yā yā gurubhṛtāmapi |

dehanyāsakṛtāṃ yā ca tāṃ gatiṃ gaccha putraka || 43 ||

na hi tvasminkule jāto gacchatyakuśalāṃ gatim |

sa tu yāsyati yena tvaṃ nihato mama bāndhavaḥ || 44 ||

evaṃ sa kṛpaṇaṃ tatra paryadevayatāsakṛt |

tato'smai kartumudakaṃ pravṛttassahabhāryayā || 45 ||

sa tu divyena rūpeṇa muniputrassvakarmabhiḥ |

svargamadhyāruhatkṣipraṃ śakreṇa saha dharmavit || 46 ||

ābabhāṣe ca vṛddhau tau saha śakreṇa tāpasaḥ |

āśvāsyaca muhūrtaṃ tu pitarau vākyamabravīt || 47 ||

sthānamasmi mahatprāpto bhavatoḥ paricāraṇāt |

bhavantāvapi ca kṣipraṃ mama mūlamupaiṣyataḥ || 48 ||

evamuktvā tu divyena vimānena vapuṣmatā |

āruroha divaṃ kṣipraṃ muniputro jitendriyaḥ || 49 ||

sa kṛtvā tūdakaṃ tūrṇaṃ tāpasa ssaha bhāryayā |

māmuvāca mahātejāḥ kṛtāñjalimupasthitam || 50 ||

adyaiva jahiṃ māṃ rājanmaraṇe nāsti me vyathā |

yacchareṇaikaputraṃ māṃ tvamakarṣīraputrakam || 51 ||

tvayā tu yadavijñānānnihato me sutaśśuciḥ |

tena tvāmabhiśapsyāmi suduḥkhamatidāruṇam || 52 ||

putravyasanajaṃ duḥkhaṃ yadetanmama sāmpratam |

evaṃ tvaṃ putraśokena rājankālaṃ kariṣyasi || 53 ||

ajñānāttu hato yasmātkṣatriyeṇa tvayā muniḥ |

tasmāttvāṃ nāviśatyāśu brahmahatyā narādhipa || 54 ||

tvāmapyetādṛśo bhāvaḥ kṣiprameva gamiṣyati |

jīvitāntakaro ghoro dātāramiva dakṣiṇā || 55 ||

evaṃ śāpaṃ mayi nyasya vilapya karuṇaṃ bahu |

citāmāropya dehaṃ tanmithunaṃ svargamabhyayāt || 56 ||

tadetacchintayānena smṛtaṃ pāpaṃ mayā svayam |

tadā bālyātkṛtaṃ devi śabdavedhyanuśikṣiṇā || 57 ||

tasyāyaṃ karmaṇo devi vipākassamupasthitaḥ |

apathyaissahambhukte vyādhirannarase yathā || 58 ||

tasmānmāmāgataṃ bhadre tasyodārasya tadvacaḥ |

yadahaṃ putraśokena santyakṣyāmyadya jīvitam || 59 ||

cakṣubhyāṃ tvāṃ na paśyāmi kausalye sādhu māṃ sphṛśa |

ityuktvā sa rudaṃstrasto bhāryāmāha ca bhūmipaḥ || 60 ||

etanme sadṛśaṃ devi yanmayā rāghave kṛtam |

sadṛśaṃ tattu tasyaiva yadanena kṛtaṃ mayi || 61 ||

durvṛttamapi kaḥ putraṃ tyajedbhuvi vicakṣaṇaḥ |

kaśca pravrājyamāno vā nāsūyetpitaraṃ sutaḥ || 62 ||

yadi māṃ saṃspṛśedrāmassakṛdadya labheta vā |

yamakṣayamanuprāptā drakṣyanti na hi mānavāḥ || 63 ||

cakṣuṣā tvāṃ na paśyāmi smṛtirmama vilupyate |

dūtā vaivasvatasyaite kausalye tvarayanti mām || 64 ||

atastu kiṃ duḥkhataraṃ yadahaṃ jīvitakṣaye |

na hi paśyāmi dharmajñaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 65 ||

tasyādarśanajaśśokassutasyāpratikarmaṇaḥ |

ucchoṣayati me prāṇānvāristokamivātapaḥ || 66 ||

na te manuṣyā devāste ye cāruśubhakuṇḍalam |

mukhaṃ drakṣyanti rāmasya varṣe pañcadaśe punaḥ || 67 ||

padmapatrekṣaṇaṃ subhru sudaṃṣṭraṃ cārunāsikam |

dhanyā drakṣyanti rāmasya tārādhipanibhaṃ mukham || 68 ||

sadṛśaṃ śāradasyendoḥ pullasya kamalasya ca |

sugandhi mama nāthasya dhanyā drakṣyanti tanmukham || 69 ||

nivṛttavanavāsaṃ tamayodhyāṃ punarāgatam |

drakṣyanti sukhino rāmaṃ śukraṃ mārgagataṃ yathā || 70 ||

kausalye cittamohena hṛdayaṃ sīdatīva me |

vedaye na ca saṃyuktān śabdasparśarasānaham || 71 ||

cittanāśādvipadyante sarvāṇyendriyāṇi me |

kṣīṇasnehasya dīpasya saṃsaktā raśmayo yathā || 72 ||

ayamātmabhavaśśoko māmanāthamacetanam |

saṃsādayati vegena yathā kūlaṃ nadīrayaḥ || 73 ||

hā rāghava mahābāho hā mamā'yāsanāśana |

hā pitṛpriya me nātha hā'dya kvāsi gatassuta || 74 ||

hā kausalye naśiṣyāmi hā sumitre tapasvini |

hā nṛśaṃse mamāmitre kaikeyi kulapāṃsani || 75 ||

iti rāmasya mātuśca sumitrāyāśca sannidhau |

rājā daśaratha śśocañjīvitāntamupāgamat || 76 ||

yadā tu dīnaṃ kathayannarādhipaḥ priyasya puttrasya vivāsanāturaḥ |

gate'rdharātre bhṛśaduḥkhapīḍitastadā jahau prāṇamudāradarśanaḥ || 77 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||