📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.48 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
2.48 Ayodhyakanda - Ashtachatvarimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤੇषਾਮੇਵਂ ਵਿषਣ੍ਣਾਨਾਂ ਪੀਡਿਤਾਨਾਮਤੀਵ ਚ ।
ਬਾष੍ਪਵਿਪ੍ਲੁਤਨੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਸ਼ੋਕਾਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍षਯਾ ॥ 1 ॥
ਅਨੁਗਮ੍ਯ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਰਾਮਂ ਨਗਰਵਾਸਿਨਾਮ੍ ।
ਉਦ੍ਗਤਾਨੀਵ ਸਤ੍ਵਾਨਿ ਬਭੂਵੁਰਮਨਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਤੇषਾਮੇਵਂ ਵਿषਣ੍ਣਾਨਾਂ ਪੀਡਿਤਾਨਾਮਤੀਵ ਚ ।
ਬਾष੍ਪਵਿਪ੍ਲੁਤਨੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਸ਼ੋਕਾਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍षਯਾ ॥ 3 ॥
ਅਨੁਗਮ੍ਯ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਰਾਮਂ ਨਗਰਵਾਸਿਨਾਮ੍ ।
ਉਦ੍ਗਤਾਨੀਵ ਸਤ੍ਵਾਨਿ ਬਭੂਵੁਰਮਨਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਨਿਲਯਮਾਗਮ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰੈਸ੍ਸਮਾਵृਤਾ ।
ਅਸ਼੍ਰੂਣਿ ਮੁਮੁਚੁਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਬਾष੍ਪੇਣ ਪਿਹਿਤਾਨਨਾਃ ॥ 5 ॥
ਨ ਚਾਹृष੍ਯਨ੍ ਨਚਾਮੋਦਨ੍ ਵਣਿਜੋ ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਯਨ੍ ।
ਨ ਚਾਸ਼ੋਭਨ੍ਤ ਪਣ੍ਯਾਨਿ ਨਾਪਚਨ੍ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ ॥ 6 ॥
ਨष੍ਟਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਵਿਪੁਲਂ ਵਾ ਧਨਾਗਮਮ੍ ।
ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਜਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨਨੀ ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ ॥ 7 ॥
ਗृਹੇ ਗृਹੇ ਰੁਦਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਗृਹਮਾਗਤਮ੍ ।
ਵ੍ਯਗਰ੍ਹਯਨ੍ਤ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਵਾਗ੍ਭਿਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰਿਵ ਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ ॥ 8 ॥
ਕਿਂ ਨੁ ਤੇषਾਂ ਗृਹੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਂ ਦਾਰੈਃ ਕਿਂ ਧਨੇਨ ਵਾ ।
ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਕਿਂ ਸੁਖੈਰ੍ਵਾਪਿ ਯੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ 9 ॥
ਏਕਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਲੋਕੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸ੍ਸਹ ਸੀਤਯਾ ।
ਯੋऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਰਾਮਂ ਪਰਿਚਰਨ੍ ਵਨੇ ॥ 10 ॥
ਆਪਗਾਃ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ।
ਯੇषੁ ਸ੍ਨਾਸ੍ਯਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਵਿਗਾਹ੍ਯ ਸਲਿਲਂ ਸ਼ੁਚਿ ॥ 11 ॥
ਸ਼ੋਭਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਟਵ੍ਯੋ ਰਮ੍ਯਕਾਨਨਾਃ ।
ਆਪਗਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਨੂਪਾਃ ਸਾਨੁਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ॥ 12 ॥
ਕਾਨਨਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ੈਲਂ ਵਾ ਯਂ ਰਾਮੋऽਧਿਗਮਿष੍ਯਤਿ ।
ਪ੍ਰਿਯਾਤਿਥਿਮਿਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨੈਨਂ ਸ਼ਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨਰ੍ਚਿਤੁਮ੍ ॥ 13 ॥
ਵਿਚਿਤ੍ਰਕੁਸੁਮਾਪੀਡਾ ਬਹੁਮਞ੍ਜਰਿ ਧਾਰਿਣਃ ।
ਰਾਘਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਗਾ ਭ੍ਰਮਰਸ਼ਾਲਿਨਃ ॥ 14 ॥
ਅਕਾਲੇ ਚਾਪਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦ੍ਗਿਰਯੋ ਰਾਮਮਾਗਤਮ੍ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੋਯਾਨਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਮਹੀਧਰਾਃ ।
ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਭੂਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਝਰਾਨ੍ ॥ 16 ॥
ਪਾਦਪਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇषੁ ਰਮਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਯਤ੍ਰ ਰਾਮੋ ਭਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਪਰਾਭਵਃ ॥ 17 ॥
ਸ ਹਿ ਸ਼ੂਰੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ ।
ਪੁਰਾ ਭਵਤਿ ਨੋਦੂਰਾਦਨੁਗਚ੍ਛਾਮ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ 18 ॥
ਪਾਦਚ੍ਛਾਯਾ ਸੁਖਾ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਸ ਹਿ ਨਾਥੋ ਜਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ ਗਤਿ ਸ੍ਸਪਰਾਯਣਮ੍ ॥ 19 ॥
ਵਯਂ ਪਰਿਚਰਿष੍ਯਾਮਃ ਸੀਤਾਂ ਯੂਯਂ ਤੁ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਇਤਿ ਪੌਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤृਨ੍ ਦੁਖਾਰ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਤਦਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 20 ॥
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਰਾਘਵੋऽਰਣ੍ਯੇ ਯੋਗਕ੍षੇਮਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਸੀਤਾ ਨਾਰੀਜਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਯੋਗਕ੍षੇਮਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 21 ॥
ਕੋ ਨ੍ਵਨੇਨਾऽਪ੍ਰਤੀਤੇਨ ਸੋਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤਜਨੇਨ ਚ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਿਯੇਤਾਮਨੋਜ੍ਞੇਨ ਵਾਸੇਨ ਹृਤਚੇਤਸਾ ॥ 22 ॥
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਯਦਿ ਚੇ ਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਧਰ੍ਮ੍ਯਮਨਾਥਵਤ੍ ।
ਨ ਹਿ ਨੋ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥਃ ਕੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਕੁਤੋ ਧਨੈਃ ॥ 23 ॥
ਯਯਾ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਕਂ ਸਾ ਪਰਿਹਰੇਦਨ੍ਯਂ ਕੈਕੇਯੀ ਕੁਲਪਾਂਸਨੀ ॥ 24 ॥
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਨ ਵਯਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਭृਤਕਾ ਨਿਵਸੇਮਹਿ ।
ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰਪਿ ਸ਼ਪਾਮਹੇ ॥ 25 ॥
ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਸਯਤਿ ਨਿਰ੍ਘृਣਾ ।
ਕਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਂ ਜੀਵੇਦਧਰ੍ਮ੍ਯਾਂ ਦੁष੍ਟਚਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 26 ॥
ਉਪਦ੍ਰੁਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਨਾਲਮ੍ਬਮਨਾਯਕਮ੍ ।
ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਹਿ ਕृਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨਾਸ਼ਮੁਪਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 27 ॥
ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇ ਰਾਮੇ ਜੀਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਮृਤੇ ਦਸ਼ਰਥੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿਲਾਪਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ 28 ॥
ਤੇ ਵਿषਂ ਪਿਬਤਾਲੋਡ੍ਯ ਕ੍षੀਣਪੁਣ੍ਯਾ ਸ੍ਸੁਦੁਰ੍ਗਤਾਃ ।
ਰਾਘਵਂ ਵਾਨੁਗਚ੍ਛਧ੍ਵਮਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤ ॥ 29 ॥
ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਰਾਮ ਸ੍ਸਸੀਤ ਸ੍ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਭਰਤੇ ਸਨ੍ਨਿਸृष੍ਟਾਸ੍ਸ੍ਮ ਸ੍ਸੌਨਿਕੇ ਪਸ਼ਵੋ ਯਥਾ ॥ 30 ॥
ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨ ਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਰਰਿਨ੍ਦਮਃ ।
ਆਜਾਨੁਬਾਹੁਃ ਪਦ੍ਮਾਕ੍षੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਪੂਰ੍ਵਜਃ ॥ 31 ॥
ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਭਾषੀ ਮਧੁਰ ਸ੍ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 32 ॥
ਨੂਨਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਸ਼ੋਭਯਿष੍ਯਤ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨਿ ਵਿਚਰਨ੍ ਸ ਮਹਾਰਥਃ ॥ 33 ॥
ਤਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਲਪਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਗਰੇ ਨਾਗਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁ ਰ੍ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਮृਤ੍ਯੋਰਿਵ ਭਯਾਗਮੇ ॥ 34 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਲਪਨ੍ਤੀਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵੇਸ਼੍ਮਸੁ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਜਗਾਮਾਸ੍ਤਂ ਦਿਨਕਰੋ ਰਜਨੀ ਚਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 35 ॥
ਨष੍ਟਜ੍ਵਲਨਸਨ੍ਤਾਪਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਧ੍ਯਾਯਸਤ੍ਕਥਾ ।
ਤਿਮਿਰੇਣਾਭਿਲਿਪ੍ਤੇਵ ਸਾ ਤਦਾ ਨਗਰੀ ਬਭੌ ॥ 36 ॥
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਵਣਿਕ੍ਪਣ੍ਯਾ ਨष੍ਟਹਰ੍षਾ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਨਗਰੀ ਚਾਸੀਨ੍ਨष੍ਟਤਾਰਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 37 ॥
ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਮਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤੁਰਾ ਯਥਾ ਸੁਤੇ ਭ੍ਰਾਤਰਿ ਵਾ ਵਿਵਾਸਿਤੇ ।
ਵਿਲਪ੍ਯ ਦੀਨਾ ਰੁਰੁਦੁਰ੍ਵਿਚੇਤਸ ਸ੍ਸੂਤੈਰ੍ਹਿ ਤਾਸਾਮਧਿਕੋ ਹਿ ਸੋऽਭਵਤ੍ ॥ 38 ॥
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਗੀਤੋਤ੍ਸਵਨृਤ੍ਤਵਾਦਨਾ ਵ੍ਯਪਾਸ੍ਤਹਰ੍षਾ ਪਿਹਿਤਾਪਣੋਦਯਾ ।
ਤਦਾ ਹ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾ ਨਗਰੀ ਬਭੂਵ ਸਾ ਮਹਾਰ੍ਣਵ ਸ੍ਸਙ੍ਕ੍षਪਿਤੋਦਕੋ ਯਥਾ ॥ 39 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
teṣāmevaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |
bāṣpaviplutanetrāṇāṃ saśokānāṃ mumūrṣayā || 1 ||
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |
udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām || 2 ||
teṣāmevaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |
bāṣpaviplutanetrāṇāṃ saśokānāṃ mumūrṣayā || 3 ||
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |
udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām || 4 ||
svaṃ svaṃ nilayamāgamya putradāraissamāvṛtā |
aśrūṇi mumucussarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ || 5 ||
na cāhṛṣyan nacāmodan vaṇijo na prasārayan |
na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ || 6 ||
naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam |
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata || 7 ||
gṛhe gṛhe rudantyaśca bhartāraṃ gṛhamāgatam |
vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhistotrairiva dvipān || 8 ||
kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā |
putrairvā kiṃ sukhairvāpi ye na paśyanti rāghavam || 9 ||
ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇa ssaha sītayā |
yo'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane || 10 ||
āpagāḥ kṛtapuṇyāstā padminyaśca sarāṃsi ca |
yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci || 11 ||
śobhayiṣyanti kākutsthamaṭavyo ramyakānanāḥ |
āpagāśca mahānūpāḥ sānumantaśca parvatāḥ || 12 ||
kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo'dhigamiṣyati |
priyātithimiva prāptaṃ nainaṃ śakṣyantyanarcitum || 13 ||
vicitrakusumāpīḍā bahumañjari dhāriṇaḥ |
rāghavaṃ darśayiṣyanti nagā bhramaraśālinaḥ || 14 ||
akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca |
darśayiṣyantyanukrośādgirayo rāmamāgatam || 15 ||
prasraviṣyanti toyāni vimalāni mahīdharāḥ |
vidarśayanto vividhān bhūyaścitrāṃśca nirjharān || 16 ||
pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam |
yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ || 17 ||
sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca |
purā bhavati nodūrādanugacchāma rāghavam || 18 ||
pādacchāyā sukhā bhartustādṛśasya mahātmanaḥ |
sa hi nātho janasyāsya sa gati ssaparāyaṇam || 19 ||
vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam |
iti paurastriyo bhartṛn dukhārtāstattadabruvan || 20 ||
yuṣmākaṃ rāghavo'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati |
sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati || 21 ||
ko nvanenā'pratītena sotkaṇṭhitajanena ca |
sampriyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā || 22 ||
kaikeyyā yadi ce drājyaṃ syādadharmyamanāthavat |
na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ || 23 ||
yayā putraśca bhartā ca tyaktāvaiśvaryakāraṇāt |
kaṃ sā pariharedanyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī || 24 ||
kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasemahi |
jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrairapi śapāmahe || 25 ||
yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā |
kastāṃ prāpya sukhaṃ jīvedadharmyāṃ duṣṭacāriṇīm || 26 ||
upadrutamidaṃ sarvamanālambamanāyakam |
kaikeyyā hi kṛte sarvaṃ vināśamupayāsyati || 27 ||
na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ |
mṛte daśarathe vyaktaṃ vilāpastadanantaram || 28 ||
te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyā ssudurgatāḥ |
rāghavaṃ vānugacchadhvamaśrutiṃ vāpi gacchata || 29 ||
mithyāpravrājito rāma ssasīta ssahalakṣmaṇaḥ |
bharate sannisṛṣṭāssma ssaunike paśavo yathā || 30 ||
pūrṇacandrānana śśyāmo gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhuḥ padmākṣo rāmo lakṣmaṇapūrvajaḥ || 31 ||
pūrvābhibhāṣī madhura ssatyavādī mahābalaḥ |
saumyassarvasya lokasya candravatpriyadarśanaḥ || 32 ||
nūnaṃ puruṣaśārdūlo mattamātaṅgavikramaḥ |
śobhayiṣyatyaraṇyāni vicaran sa mahārathaḥ || 33 ||
tāstathā vilapantyastu nagare nāgarastriyaḥ |
cukruśu rduḥkhasantaptā mṛtyoriva bhayāgame || 34 ||
ityevaṃ vilapantīnāṃ strīṇāṃ veśmasu rāghavam |
jagāmāstaṃ dinakaro rajanī cābhyavartata || 35 ||
naṣṭajvalanasantāpā praśāntādhyāyasatkathā |
timireṇābhilipteva sā tadā nagarī babhau || 36 ||
upaśāntavaṇikpaṇyā naṣṭaharṣā nirāśrayā |
ayodhyā nagarī cāsīnnaṣṭatāramivāmbaram || 37 ||
tathā striyo rāmanimittamāturā yathā sute bhrātari vā vivāsite |
vilapya dīnā rurudurvicetasa ssūtairhi tāsāmadhiko hi so'bhavat || 38 ||
praśāntagītotsavanṛttavādanā vyapāstaharṣā pihitāpaṇodayā |
tadā hyayodhyā nagarī babhūva sā mahārṇava ssaṅkṣapitodako yathā || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever