📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.44 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
2.44 Ayodhyakanda - Chatushchatvarimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਿਲਪਨ੍ਤੀ ਤਥਾ ਤਾਂ ਤੁ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਮਦੋਤ੍ਤਮਾਮ੍ ।
ਇਦਂ ਧਰ੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਤਵਾਰ੍ਯੇ ਸਦ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸ੍ਸ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਕਿਂ ਤੇ ਵਿਲਪਿਤੇਨੈਵਂ ਕृਪਣਂ ਰੁਦਿਤੇਨ ਵਾ ॥ 2 ॥
ਯਸ੍ਤਵਾਰ੍ਯੇ ਗਤਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਿਤਰਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮ੍ ॥ 3 ॥
ਸ਼ਿष੍ਟੈਰਾਚਰਿਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਛਸ਼੍ਵਤ੍ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਫਲੋਦਯੇ ।
ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਨ ਸ ਸ਼ੋਚ੍ਯਃ ਕਦਾਚਨ ॥ 4 ॥
ਵਰ੍ਤਤੇ ਚੋਤ੍ਤਮਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਦਾਨਘਃ ।
ਦਯਾਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਲਾਭਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 5 ॥
ਅਰਣ੍ਯਵਾਸੇ ਯਦ੍ਦੁਃਖਂ ਜਾਨਤੀ ਵੈ ਸੁਖੋਚਿਤਾ ।
ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਵੈਦੇਹੀ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਵਾਤ੍ਮਜਮ੍ ॥ 6 ॥
ਕੀਰ੍ਤਿਭੂਤਾਂ ਪਤਾਕਾਂ ਯੋ ਲੋਕੇ ਭ੍ਰਮਯਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਧਰ੍ਮਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਧਨਃ ਕਿਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਵਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 7 ॥
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੌਚਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਨ ਗਾਤ੍ਰਮਂਸ਼ੁਭਿ ਸ੍ਸੂਰ੍ਯ ਸ੍ਸਨ੍ਤਾਪਯਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 8 ॥
ਸ਼ਿਵਸ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਕਾਨਨੇਭ੍ਯੋ ਵਿਨਿਸ੍ਸृਤਃ ।
ਰਾਘਵਂ ਯੁਕ੍ਤਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸ੍ਸੇਵਿष੍ਯਤਿ ਸੁਖੋऽਨਿਲਃ ॥ 9 ॥
ਸ਼ਯਾਨਮਨਘਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਿਤੇਵਾਭਿਪਰਿष੍ਵਜਨ੍ ।
ਰਸ਼੍ਮਿਭਿ ਸ੍ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਹ੍ਲਾਦਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 10 ॥
ਦਦੌ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਯਸ੍ਮੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹੌਜਸੇ ।
ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਿਮਿਧ੍ਵਜਸੁਤਂ ਰਣੇ ॥ 11 ॥
ਸ ਸ਼ੂਰਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ੍ਵਬਾਹੁਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ।
ਅਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋऽਪ੍ਯਰਣਸ੍ਥੋ ਵੇਸ਼੍ਮਨੀਵ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ॥ 12 ॥
ਯਸ੍ਯੇषੁਪਥਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ।
ਕਥਂ ਨ ਪृਥਿਵੀ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨੇ ਸ੍ਥਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ 13 ॥
ਯਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਯਾ ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਸਤ੍ਵਤਾ ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਾਰਣ੍ਯਵਾਸ ਸ੍ਸ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ॥ 14 ॥
ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਭਵੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਰਗ੍ਨਿ ਪ੍ਰਭੋਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦਗ੍ਰ੍ਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕ੍षਮਾਕ੍षਮਾ ॥ 15 ॥
ਦੈਵਤਂ ਦੈਵਤਾਨਾਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਕੇ ਹ੍ਯਗੁਣਾ ਦੇਵਿ ਵਨੇ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਪੁਰੇ ॥ 16 ॥
ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਤਿਸृਭਿਰੇਤਾਭਿ ਸ੍ਸਹ ਰਾਮੋऽਭਿषੇਕ੍ष੍ਯਤੇ ॥ 17 ॥
ਦੁਃਖਜਂ ਵਿਸृਜਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਮੁਦੀਕ੍ष੍ਯ ਯਮ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਜਨਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੋਕਵੇਗਸਮਾਹਤਾਃ ॥ 18 ॥
ਕੁਸ਼ਚੀਰਧਰਂ ਦੇਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮਪਰਾਜਿਤਮ੍ ।
ਸੀਤੇਵਾਨੁਗਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮੀ ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਾਮ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ 19 ॥
ਧਨੁਰ੍ਗ੍ਰਹਵਰੋ ਯਸ੍ਯ ਬਾਣਖਡ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰਭृਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਵ੍ਰਜਤਿ ਹ੍ਯਗ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਾਮ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ 20 ॥
ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸਂ ਤਂ ਦ੍ਰष੍ਟਾਸਿ ਪੁਨਰਾਗਤਮ੍ ।
ਜਹਿਸ਼ੋਕਂ ਚ ਮੋਹਂ ਚ ਦੇਵਿ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥ 21 ॥
ਸ਼ਿਰਸਾ ਚਰਣਾਵੇਤੌ ਵਨ੍ਦਮਾਨਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵੋਦਿਤਮ੍ ॥ 22 ॥
ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਮਭਿषਿਕ੍ਤਂ ਮਹਾਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਸਮੁਤ੍ਸ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਨਨ੍ਦਜਂ ਪਯਃ ॥ 23 ॥
ਮਾ ਸ਼ੋਕੋ ਦੇਵਿ ਦੁਃਖਂ ਵਾ ਨ ਰਾਮੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਸ਼ਿਵਮ੍ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂ ਸਸੀਤਂ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ੇषੋ ਜਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯੋ ਯਦਾऽਨਘੇ ।
ਕਿਮਿਦਾਨੀਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਕਰੋषਿ ਹृਦਿ ਵਿਕ੍ਲਬਮ੍ ॥ 25 ॥
ਨਾਰ੍ਹਾ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਂ ਦੇਵਿ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਰਾਘਵਸ੍ਸੁਤਃ ।
ਨ ਹਿ ਰਾਮਾਤ੍ਪਰੋ ਲੋਕੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤ੍ਪਥੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 26 ॥
ਅਭਿਵਾਦਯਮਾਨਂ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਸੁਹृਦਂ ਸੁਤਮ੍ ।
ਮੁਦਾऽਸ਼੍ਰृ ਮੋਕ੍ष੍ਯਸੇ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਮੇਘਲੇਖੇਵ ਵਾਰ੍षਿਕੀ ॥ 27 ॥
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਵਰਦਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰਾਗਤਃ ।
ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਮृਦੁਪੀਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚਰਣੌ ਪੀਡਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 28 ॥
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ੂਰਂ ਸਸੁਹृਦਂ ਸੁਤਮ੍ ।
ਮੁਦਾऽਸ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ष੍ਯਸਿ ਪੁਨਰ੍ਮੇਘਰਾਜਿਰਿਵਾਚਲਮ੍ ॥ 29 ॥
ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਤੀ ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚ ਵਾਕ੍ਯੈ ਰ੍ਵਾਕ੍ਯੋਪਚਾਰੇ ਕੁਸ਼ਲਾऽਨਵਦ੍ਯਾ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਾਂ ਮਾਤਰਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਵਿਰਰਾਮ ਰਾਮਾ ॥ 30 ॥
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਾਤृਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਾਤੁਰ੍ਨਰਦੇਵਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ।
ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਿਨਨਾਸ਼ ਸ਼ੋਕਃ ਸ਼ਰਦ੍ਗਤੋ ਮੇਘ ਇਵਾਲ੍ਪਤੋਯਃ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
vilapantī tathā tāṃ tu kausalyāṃ pramadottamām |
idaṃ dharme sthitā dharmyaṃ sumitrā vākyamabravīt || 1 ||
tavārye sadguṇairyuktaḥ putra ssa puruṣottamaḥ |
kiṃ te vilapitenaivaṃ kṛpaṇaṃ ruditena vā || 2 ||
yastavārye gataḥ putrastyaktvā rājyaṃ mahābalaḥ |
sādhu kurvan mahātmānaṃ pitaraṃ satyavādinam || 3 ||
śiṣṭairācarite samyakchaśvatpretyaphalodaye |
rāmo dharme sthita śreṣṭho na sa śocyaḥ kadācana || 4 ||
vartate cottamāṃ vṛttiṃ lakṣmaṇo'smin sadānaghaḥ |
dayāvān sarvabhūteṣu lābhastasya mahātmanaḥ || 5 ||
araṇyavāse yadduḥkhaṃ jānatī vai sukhocitā |
anugacchati vaidehī dharmātmānaṃ tavātmajam || 6 ||
kīrtibhūtāṃ patākāṃ yo loke bhramayati prabhuḥ |
dharmasatyavratadhanaḥ kiṃ na prāptastavātmajaḥ || 7 ||
vyaktaṃ rāmasya vijñāya śaucaṃ māhātmyamuttamam |
na gātramaṃśubhi ssūrya ssantāpayitumarhati || 8 ||
śivassarveṣu kāleṣu kānanebhyo vinissṛtaḥ |
rāghavaṃ yuktaśītoṣṇasseviṣyati sukho'nilaḥ || 9 ||
śayānamanaghaṃ rātrau pitevābhipariṣvajan |
raśmibhi ssaṃspṛśan śītaiścandramāhlādayiṣyati || 10 ||
dadau cāstrāṇi divyāni yasmai brahmā mahaujase |
dānavendraṃ hataṃ dṛṣṭvā timidhvajasutaṃ raṇe || 11 ||
sa śūraḥ puruṣavyāghraḥ svabāhubalamāśritaḥ |
asantrasto'pyaraṇastho veśmanīva nivatsyati || 12 ||
yasyeṣupathamāsādya vināśaṃ yānti śatravaḥ |
kathaṃ na pṛthivī tasya śāsane sthātumarhati || 13 ||
yā śrī śśauryaṃ ca rāmasya yā ca kalyāṇasatvatā |
nivṛttāraṇyavāsa ssa kṣipraṃ rājyamavāpsyati || 14 ||
sūryasyāpi bhavetsūryo hyagneragni prabhoḥ prabhuḥ |
śriyaḥ śrīśca bhavedagryā kīrtiḥ kīrtyāḥ kṣamākṣamā || 15 ||
daivataṃ daivatānāṃ ca bhūtānāṃ bhūtasattamaḥ |
tasya ke hyaguṇā devi vane vāpyathavā pure || 16 ||
pṛthivyā saha vaidehyā śriyā ca puruṣarṣabhaḥ |
kṣipraṃ tisṛbhiretābhi ssaha rāmo'bhiṣekṣyate || 17 ||
duḥkhajaṃ visṛjantyasraṃ niṣkrāmantamudīkṣya yam |
ayodhyāyāṃ janāssarve śokavegasamāhatāḥ || 18 ||
kuśacīradharaṃ devaṃ gacchantamaparājitam |
sītevānugatā lakṣmī stasya kiṃ nāma durlabham || 19 ||
dhanurgrahavaro yasya bāṇakhaḍgāstrabhṛtsvayam |
lakṣmaṇo vrajati hyagre tasya kiṃ nāma durlabham || 20 ||
nivṛttavanavāsaṃ taṃ draṣṭāsi punarāgatam |
jahiśokaṃ ca mohaṃ ca devi satyaṃ bravīmi te || 21 ||
śirasā caraṇāvetau vandamānamanindite punardrakṣyasi kalyāṇi putraṃ candramivoditam || 22 ||
punaḥ praviṣṭaṃ dṛṣṭvā tamabhiṣiktaṃ mahāśriyam |
samutsrakṣyasi netrābhyāṃ kṣipramānandajaṃ payaḥ || 23 ||
mā śoko devi duḥkhaṃ vā na rāme dṛśyate'śivam |
kṣipraṃ drakṣyasi putraṃ tvaṃ sasītaṃ sahalakṣmaṇam || 24 ||
tvayā śeṣo janaścaiva samāśvāsyo yadā'naghe |
kimidānīmidaṃ devi karoṣi hṛdi viklabam || 25 ||
nārhā tvaṃ śocituṃ devi yasyāste rāghavassutaḥ |
na hi rāmātparo loke vidyate satpathe sthitaḥ || 26 ||
abhivādayamānaṃ taṃ dṛṣṭvā sasuhṛdaṃ sutam |
mudā'śrṛ mokṣyase kṣipraṃ meghalekheva vārṣikī || 27 ||
putraste varadaḥ kṣipramayodhyāṃ punarāgataḥ |
pāṇibhyāṃ mṛdupīnābhyāṃ caraṇau pīḍayiṣyati || 28 ||
abhivādya namasyantaṃ śūraṃ sasuhṛdaṃ sutam |
mudā'sraiḥ prokṣyasi punarmegharājirivācalam || 29 ||
āśvāsayantī vividhaiśca vākyai rvākyopacāre kuśalā'navadyā |
rāmasya tāṃ mātaramevamuktvā devī sumitrā virarāma rāmā || 30 ||
niśamya tallakṣmaṇamātṛvākyaṃ rāmasya māturnaradevapatnyāḥ |
sadyaśśarīre vinanāśa śokaḥ śaradgato megha ivālpatoyaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever