📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.40 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
2.40 Ayodhyakanda - Chatvarimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਥ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਸੀਤਾ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਉਪਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਰਾਜਾਨਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਦੀਨਾਃ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ॥ 1 ॥
ਤਂ ਚਾਪਿ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਸੀਤਯਾ ਸਹ ।
ਰਾਘਵ ਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਮ੍ਮੂਢੋ ਜਨਨੀਮਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ॥ 2 ॥
ਅਨ੍ਵਕ੍षਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ।
ਅਥ ਮਾਤੁਃ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯਾ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣੌ ਪੁਨਃ ॥ 3 ॥
ਤਂ ਵਨ੍ਦਮਾਨਂ ਰੁਦਤੀ ਮਾਤਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਹਿਤਕਾਮਾ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਮੂਧ੍ਨਰ੍ਯੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਨਵਾਸਾਯ ਸ੍ਵਨੁਰਕ੍ਤਸ੍ਸੁਹृਜ੍ਜਨੇ ।
ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਮਾ ਕਾਰ੍षੀਃ ਪੁਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤਰਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 5 ॥
ਵ੍ਯਸਨੀ ਵਾ ਸਮृਦ੍ਧੋ ਵਾ ਗਤਿਰੇष ਤਵਾਨਘ ।
ਏष ਲੋਕੇ ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ਯਜ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਵਸ਼ਗੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ 6 ॥
ਇਦਂ ਹਿ ਵृਤ੍ਤਮੁਚਿਤਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।
ਦਾਨਂ ਦੀਕ੍षਾ ਚ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਤਨੁਤ੍ਯਾਗੋ ਮृਧੇषੁ ਚ ॥ 7 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਿਯਰਾਘਵਮ੍ ।
ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਗਚ੍ਛ ਗਚ੍ਛੇਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੁਵਾਚ ਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਟਵੀਂ ਵਿਧ੍ਦਿ ਗਚ੍ਛ ਤਾਤ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤਤਃ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਵਿਨੀਤੋ ਵਿਨਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਮਾਤਲਿਰ੍ਵਾਸਵਂ ਯਥਾ ॥ 10 ॥
ਰਰਥਮਾਰੋਹ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਮਾਂ ਰਾਮ ਵਕ੍ष੍ਯਸਿ ॥ 11 ॥
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਹਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਵਨੇ ਤ੍ਵਯਾ ।
ਤਾਨ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦੇਵ੍ਯਾਸਿ ਚੋਦਿਤਃ ॥ 12 ॥
ਤਂ ਰਥਂ ਸੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸੀਤਾ ਹृष੍ਟੇਨ ਚੇਤਸਾ ।
ਆਰੁਰੋਹ ਵਰਾਰੋਹਾ ਕृਤ੍ਵਾਲਙ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 13 ॥
ਅਥੋ ਜ੍ਵਲਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਚਾਮੀਕਰਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਤਮਾਰੁਰੁਹਤੁਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 14 ॥
ਵਨਵਾਸਂ ਹਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਵਾਸਾਂਸ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੈ ਸੀਤਾਯੈ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰੋ ਦਦੌ ॥ 15 ॥
ਤਥੈਵਾਯੁਧਜਾਲਾਨਿ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਕਵਚਾਨਿ ਚ ।
ਰਥੋਪਸ੍ਥੇ ਪ੍ਰਤਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਚਰ੍ਮ ਕਠਿਨਂ ਚ ਤਤ੍ ॥ 16 ॥
ਸੀਤਾਤृਤੀਯਾਨਾਰੂਢਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦृष੍ਟਮਚੋਦਯਤ੍ ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਸਮ੍ਮਤਾਨਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਵੇਗਸਮਾਨ੍ਜਵੇ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਤਿਯਾਤੇ ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਚਿਰਰਾਤ੍ਰਾਯ ਰਾਘਵੇ ।
ਬਭੂਵ ਨਗਰੇ ਮੂਰ੍ਛਾ ਬਲਮੂਰ੍ਛਾ ਜਨਸ੍ਯ ਚ ॥ 18 ॥
ਤਤ੍ਸਮਾਕੁਲਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਤ੍ਤਸਙ੍ਕੁਪਿਤਦ੍ਵਿਪਮ੍ ।
ਹਯਸ਼ਿਞ੍ਜਿਤਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਪੁਰਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 19 ॥
ਤਤ ਸ੍ਸਬਾਲਵृਦ੍ਧਾ ਸਾ ਪੁਰੀ ਪਰਮਪੀਡਿਤਾ ।
ਰਾਮਮੇਵਾਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵ ਘਰ੍ਮਾਰ੍ਤਾ ਸਲਿਲਂ ਯਥਾ ॥ 20 ॥
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਪृष੍ਠਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਸ੍ਤਦੁਨ੍ਮੁਖਾਃ ।
ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਮੁਖਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤਮੂਚੁਰ੍ਭृਸ਼ਨਿਸ੍ਵਨਾਃ ॥ 21 ॥
ਸਂਯਚ੍ਛ ਵਾਜਿਨਾਂ ਰਸ਼੍ਮੀਨ੍ ਸੂਤ ਯਾਹਿ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਸ਼ਨੈਃ ।
ਮੁਖਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਨੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 22 ॥
ਆਯਸਂ ਹृਦਯਂ ਨੂਨਂ ਰਾਮਮਾਤੁਰਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।
ਯਦ੍ਦੇਵਗਰ੍ਭਪ੍ਰਤਿਮੇ ਵਨਂ ਯਾਤਿ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ॥ 23 ॥
ਕृਤਕृਤ੍ਯਾ ਹਿ ਵੈਦੇਹੀ ਛਾਯੇਵਾਨੁਗਤਾ ਪਤਿਮ੍ ।
ਨ ਜਹਾਤਿ ਰਤਾ ਧਰ੍ਮੇ ਮੇਰੁਮਰ੍ਕਪ੍ਰਭਾ ਯਥਾ ॥ 24 ॥
ਅਹੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ ਸ੍ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍ ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦੇਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਚਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 25 ॥
ਮਹਤ੍ਯੇषਾ ਹਿ ਤੇ ਸਿਧ੍ਦਿਰੇष ਚਾਭ੍ਯੁਦਯੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਏष ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਯਦੇਨਮਨੁਗਚ੍ਛਸਿ ॥ 26 ॥
ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਸੋਢੁਂ ਨ ਸ਼ੇਕੁਰ੍ਬਾष੍ਪਮਾਗਤਮ੍ ।
ਨਰਾਸ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਮ੍ ॥ 27 ॥
ਅਥ ਰਾਜਾ ਵृਤ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਦੀਨਾਭਿਰ੍ਦੀਨਚੇਤਨਃ ।
ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮੀਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਗृਹਾਤ੍ ॥ 28 ॥
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰੁਦਨ੍ਤੀਨਾਂ ਮਹਾਸ੍ਵਨਃ ।
ਯਥਾ ਨਾਦਃ ਕਰੇਣੂਨਾਂ ਬਦ੍ਧੇ ਮਹਤਿ ਕੁਞ੍ਜਰੇ ॥ 29 ॥
ਪਿਤਾ ਹਿ ਰਾਜਾ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਨ੍ਨਸ੍ਤਦਾऽਭਵਤ੍ ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਾਲੇ ਗ੍ਰਹੇਣੋਪਪ੍ਲੁਤੋ ਯਥਾ ॥ 30 ॥
ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਸੂਤਂ ਸਞ੍ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਵਾਹ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ॥ 31 ॥
ਰਾਮੋ ਯਾਹੀਤਿ ਸੂਤਂ ਤਂ ਤਿष੍ਠੇਤਿ ਸ ਜਨਸ੍ਤਦਾ ।
ਉਭਯਂ ਨਾਸ਼ਕਤ੍ਸੂਤਃ ਕਰ੍ਤੁਮਧ੍ਵਨਿ ਚੋਦਿਤਃ ॥ 32 ॥
ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਮਹਾਬਾਹੌ ਰਾਮੇ ਪੌਰਜਨਾਸ਼੍ਰੁਭਿਃ ।
ਪਤਿਤੈਰਭ੍ਯਵਹਿਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਮ ਮਹੀਰਜਃ ॥ 33 ॥
ਰੁਦਿਤਾਸ਼੍ਰੁਪਰਿਦ੍ਯੂਨਂ ਹਾਹਾਕृਤਮਚੇਤਨਮ੍ ।
ਪ੍ਰਯਾਣੇ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ਪੁਰਂ ਪਰਮਪੀਡਿਤਮ੍ ॥ 34 ॥
ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਨਯਨੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਸ੍ਰਮਾਯਾਸਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।
ਮੀਨਸਙ੍ਕ੍षੋਭਚਲਿਤੈ ਸ੍ਸਲਿਲਂ ਪਙ੍ਕਜੈਰਿਵ ॥ 35 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਨृਪਤਿ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੇਕਚਿਤ੍ਤਗਤਂ ਪੁਰਮ੍ ।
ਨਿਪਪਾਤੈਵ ਦੁਃਖੇਨ ਹਤਮੂਲ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ ॥ 36 ॥
ਤਤੋ ਹਲਹਲਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਜ੍ਞੇ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪृष੍ਠਤਃ ।
ਨਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਰਾਜਾਨਂ ਸੀਦਨ੍ਤਂ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਮ੍ ॥ 37 ॥
ਹਾ ਰਾਮੇਤਿ ਜਨਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਰਾਮਮਾਤੇਤਿ ਚਾਪਰੇ ।
ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਸਮृਦ੍ਧਂ ਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍ ॥ 38 ॥
ਅਨ੍ਵੀਕ੍षਮਾਣੋ ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਵਿषਣ੍ਣਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਮ੍ ।
ਰਾਜਾਨਂ ਮਾਤਰਂ ਚੈਵ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨੁਗਤੌ ਪਥਿ ॥ 39 ॥
ਸ ਬਦ੍ਧ ਇਵ ਪਾਸ਼ੇਨ ਕਿਸ਼ੋਰੋ ਮਾਤਰਂ ਯਥਾ ।
ਧਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਸਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਨਾਭ੍ਯੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 40 ॥
ਪਦਾਤਿਨੌ ਚ ਯਾਨਾਰ੍ਹਾਵਦੁਃਖਾਰ੍ਹੌ ਸੁਖੋਚਿਤੌ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਞ੍ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਾਹੀਤਿ ਸਾਰਥਿਮ੍ ॥ 41 ॥
ਨ ਹਿ ਤਤ੍ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦੁਃਖਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪਿਤੁਃ ।
ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਸਹਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਰ੍ਦਿਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ ॥ 42 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਰਮਿਵਾਯਾਨ੍ਤੀ ਵਤ੍ਸਲਾ ਵਤ੍ਸਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਬਦ੍ਧਵਤ੍ਸਾ ਯਥਾ ਧੇਨੂ ਰਾਮਮਾਤਾਭ੍ਯਧਾਵਤ ॥ 43 ॥
ਤਥਾ ਰੁਦਨ੍ਤੀਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਰਥਂ ਤਮਨੁਧਾਵਤੀਮ੍ ।
ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਰਾਮ ਰਾਮੇਤਿ ਹਾ ਸੀਤੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਤਿ ਚ ॥ 44 ॥
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਸੀਤਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਵਾਰਿ ਨੇਤ੍ਰਜਮ੍ ।
ਅਸਕृਤ੍ਪ੍ਰੈਕ੍षਤ ਤਦਾ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤੀਮਿਵ ਮਾਤਰਮ੍ ॥ 45 ॥
ਤਿष੍ਠੇਤਿ ਰਾਜਾ ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਯਾਹਿ ਯਾਹੀਤਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬਭੂਵਾਤ੍ਮਾ ਚਕ੍ਰਯੋਰਿਵ ਚਾਨ੍ਤਰਾ ॥ 46 ॥
ਨਾਸ਼੍ਰੌषਮਿਤਿ ਰਾਜਾਨਮੁਪਾਲਬ੍ਧੋऽਪਿ ਵਕ੍ष੍ਯਸਿ ।
ਚਿਰਂ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਪਾਪਿष੍ਠਮਿਤਿ ਰਾਮਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 47 ॥
ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ ਵਚਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਚ ਤਂ ਜਨਮ੍ ।
ਵ੍ਰਜਤੋऽਪਿ ਹਯਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਸਾਰਥਿਃ ॥ 48 ॥
ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਜਨੋ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।
ਮਨਸਾਪ੍ਯਸ਼੍ਰੁਵੇਗੈਸ਼੍ਚ ਨ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਮਾਨੁषਮ੍ ॥ 49 ॥
ਯਮਿਚ੍ਛੇਤ੍ਪੁਨਰਾਯਾਨ੍ਤਂ ਨੈਨਂ ਦੂਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।
ਇਤ੍ਯਮਾਤ੍ਯਾ ਮਹਾਰਾਜਮੂਚੁਰ੍ਦਸ਼ਰਥਂ ਵਚਃ ॥ 50 ॥
ਤੇषਾਂ ਵਚਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿषਣ੍ਣਰੂਪਃ ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਾਜਾ ਕृਪਣਃ ਸਭਾਰ੍ਯੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਂ ਸੁਤਮੀਕ੍षਮਾਣਃ ॥ 51 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
atha rāmaśca sītā ca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
upasaṅgṛhya rājānaṃ cakrurdīnāḥ pradakṣiṇam || 1 ||
taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha |
rāghava śśokasammūḍho jananīmabhyavādayat || 2 ||
anvakṣaṃ lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyāṃ abhyavādayat |
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ || 3 ||
taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt |
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam || 4 ||
sṛṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhṛjjane |
rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati || 5 ||
vyasanī vā samṛddho vā gatireṣa tavānagha |
eṣa loke satāṃ dharmo yajjyeṣṭhavaśago bhavet || 6 ||
idaṃ hi vṛttamucitaṃ kulasyāsya sanātanam |
dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca || 7 ||
lakṣmaṇaṃ tvevamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam |
sumitrā gaccha gaccheti punaḥ punaruvāca tam || 8 ||
rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām |
ayodhyāmaṭavīṃ vidhdi gaccha tāta yathāsukham || 9 ||
tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt |
vinīto vinayajñaśca mātalirvāsavaṃ yathā || 10 ||
rarathamāroha bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi || 11 ||
caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā |
tānyupakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ || 12 ||
taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hṛṣṭena cetasā |
āruroha varārohā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ || 13 ||
atho jvalanasaṅkāśaṃ cāmīkaravibhūṣitam |
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 14 ||
vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni ca |
bhartāramanugacchantyai sītāyai śvaśuro dadau || 15 ||
tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca |
rathopasthe pratinyasya sacarma kaṭhinaṃ ca tat || 16 ||
sītātṛtīyānārūḍhān dṛṣṭvā dṛṣṭamacodayat |
sumantrassammatānaśvān vāyuvegasamānjave || 17 ||
pratiyāte mahāraṇyaṃ cirarātrāya rāghave |
babhūva nagare mūrchā balamūrchā janasya ca || 18 ||
tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam |
hayaśiñjitanirghoṣaṃ puramāsīnmahāsvanam || 19 ||
tata ssabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā |
rāmamevābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā || 20 ||
pārśvataḥ pṛṣṭhataścāpi lambamānāstadunmukhāḥ |
bāṣpapūrṇamukhāssarve tamūcurbhṛśanisvanāḥ || 21 ||
saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiśśanaiḥ |
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati || 22 ||
āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam |
yaddevagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate || 23 ||
kṛtakṛtyā hi vaidehī chāyevānugatā patim |
na jahāti ratā dharme merumarkaprabhā yathā || 24 ||
aho lakṣmaṇa siddhārtha ssatataṃ priyavādinam |
bhrātaraṃ devasaṅkāśaṃ yastvaṃ paricariṣyasi || 25 ||
mahatyeṣā hi te sidhdireṣa cābhyudayo mahān |
eṣa svargasya mārgaśca yadenamanugacchasi || 26 ||
evaṃ vadantaste soḍhuṃ na śekurbāṣpamāgatam |
narāstamanugacchantaḥ priyamikṣvākunandanam || 27 ||
atha rājā vṛta strībhirdīnābhirdīnacetanaḥ |
nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt || 28 ||
śuśruve cāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ |
yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare || 29 ||
pitā hi rājā kākutsthaḥ śrīmān sannastadā'bhavat |
paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā || 30 ||
sa ca śrīmānacintyātmā rāmo daśarathātmajaḥ |
sūtaṃ sañcodayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti || 31 ||
rāmo yāhīti sūtaṃ taṃ tiṣṭheti sa janastadā |
ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani coditaḥ || 32 ||
nirgacchati mahābāhau rāme paurajanāśrubhiḥ |
patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ || 33 ||
ruditāśruparidyūnaṃ hāhākṛtamacetanam |
prayāṇe rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam || 34 ||
susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam |
mīnasaṅkṣobhacalitai ssalilaṃ paṅkajairiva || 35 ||
dṛṣṭvā tu nṛpati śśrīmānekacittagataṃ puram |
nipapātaiva duḥkhena hatamūla iva drumaḥ || 36 ||
tato halahalāśabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ |
narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam || 37 ||
hā rāmeti janāḥ kecidrāmamāteti cāpare |
antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaḥ paryadevayan || 38 ||
anvīkṣamāṇo rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasam |
rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi || 39 ||
sa baddha iva pāśena kiśoro mātaraṃ yathā |
dharmapāśena saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata || 40 ||
padātinau ca yānārhāvaduḥkhārhau sukhocitau |
dṛṣṭvā sañcodayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim || 41 ||
na hi tatpuruṣavyāghro duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ |
mātuśca sahituṃ śaktastotrārdita iva dvipaḥ || 42 ||
pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt |
baddhavatsā yathā dhenū rāmamātābhyadhāvata || 43 ||
tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tamanudhāvatīm |
krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca || 44 ||
rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri netrajam |
asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram || 45 ||
tiṣṭheti rājā cukrośa yāhi yāhīti rāghavaḥ |
sumantrasya babhūvātmā cakrayoriva cāntarā || 46 ||
nāśrauṣamiti rājānamupālabdho'pi vakṣyasi |
ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt || 47 ||
rāmasya sa vacaḥ kurvannanujñāpya ca taṃ janam |
vrajato'pi hayān śīghraṃ codayāmāsa sārathiḥ || 48 ||
nyavartata jano rājño rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam |
manasāpyaśruvegaiśca na nyavartata mānuṣam || 49 ||
yamicchetpunarāyāntaṃ nainaṃ dūramanuvrajet |
ityamātyā mahārājamūcurdaśarathaṃ vacaḥ || 50 ||
teṣāṃ vacaḥ sarvaguṇopapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ |
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever