2.34 Ayodhyakanda - Chatustrimsha Sargah

ॐ

2.34 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ

Valmiki Gurmukhi

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਤਤਃ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍षਃ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਿਰੁਪਮੋ ਮਹਾਨ੍ ।

ਉਵਾਚ ਰਾਮ ਸ੍ਤਂ ਸੂਤਂ ਪਿਤੁਰਾਖ੍ਯਾਹਿ ਮਾਮਿਤਿ ॥ 1 ॥

ਸ ਰਾਮਪ੍ਰੇषਿਤਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਸਨ੍ਤਾਪਕਲੁषੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।

ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨृਪਤਿਂ ਸੂਤੋ ਨਿਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 2 ॥

ਉਪਰਕ੍ਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਨਮਿਵਾਨਲਮ੍ ।

ਤਟਾਕਮਿਵ ਨਿਸ੍ਤੋਯਮਪਸ਼੍ਯਜ੍ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍ ॥ 3 ॥

ਆਲੋਕ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਰਮਾਕੁਲਚੇਤਸਮ੍ ।

ਰਾਮਮੇਵਾਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਂ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰਾਸਦਤ੍ ॥ 4 ॥

ਤਂ ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੂਤੋ ਜਯਾਸ਼ਿषਾ ।

ਭਯਵਿਕ੍ਲਬਯਾ ਵਾਚਾ ਮਨ੍ਦਯਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 5 ॥

ਅਯਂ ਸ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦ੍ਵਾਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤੇ ਸੁਤਃ ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਧਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਞ੍ਚੈਵੋਪਜੀਵਿਨਾਮ੍ ॥ 6 ॥

ਗਮਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਜਗਤੀਪਤੇ ।

ਵृਤਂ ਰਾਜਗੁਣੈ ਸ੍ਸਰ੍ਵੈਰਾਦਿਤ੍ਯਮਿਵ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ॥ 7 ॥

ਸ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਗਰੋਪਮਃ ।

ਆਕਾਸ਼ ਇਵ ਨਿष੍ਪਙ੍ਕੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਮ੍ ॥ 8 ॥

ਸੁਮਨ੍ਨ੍ਤ੍ਰਾਨਯ ਮੇ ਦਾਰਾਨ੍ ਯੇ ਕੇਚਿਦਿਹ ਮਾਮਕਾਃ ।

ਦਾਰੈਃ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ॥ 9 ॥

ਸੋऽਨ੍ਤਃਪੁਰਮਤੀਤ੍ਯੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।

ਆਰ੍ਯਾਹ੍ਵਯਤਿ ਵੋ ਰਾਜਾ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ॥ 10 ॥

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨृਪਾਜ੍ਞਯਾ ।

ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੁ ਸ੍ਤਦ੍ਭਵਨਂ ਭਰ੍ਤੁਰਾਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ 11 ॥

ਅਰ੍ਧਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਦਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਲੋਚਨਾਃ ।

ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯਾਥ ਸ਼ਨੈਰ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਧृਤਵ੍ਰਤਾਃ ॥ 12 ॥

ਆਗਤੇषੁ ਚ ਦਾਰੇषੁ ਸਮਵੇਕ੍ष੍ਯ ਮਹੀਪਤਿਃ ।

ਉਵਾਚ ਰਾਜਾ ਤਂ ਸੂਤਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਾऽਨਯ ਮੇ ਸੁਤਮ੍ ॥ 13 ॥

ਸ ਸੂਤੋ ਰਾਮਮਾਦਾਯ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਮੈਥਿਲੀਂ ਤਦਾ ।

ਜਗਾਮਾਭਿਮੁਖਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਸਕਾਸ਼ਂ ਜਗਤੀਪਤੇਃ ॥ 14 ॥

ਸ ਰਾਜਾ ਪੁਤ੍ਰਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੂਰਾਤ੍ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ।

ਉਤ੍ਪਪਾਤਾਸਨਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਮਾਰ੍ਤ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨਸਂਵृਤਃ ॥ 15 ॥

ਸੋऽਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵ ਵੇਗੇਨ ਰਾਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤਿਃ ।

ਤਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਪਪਾਤ ਭੁਵਿ ਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 16 ॥

ਤਂ ਰਾਮੋऽਭ੍ਯਪਤਤ੍ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਃ ।

ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਮਿਵ ਦੁਃਖੇਨ ਸਸ਼ੋਕਂ ਨृਪਤਿਂ ਤਦਾ ॥ 17 ॥

ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਹਸ੍ਰਨਿਨਾਦਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਰਾਜਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ।

ਹਾ ਹਾ ਰਾਮੇਤਿ ਸਹਸਾ ਭੂषਣਧ੍ਵਨਿਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 18 ॥

ਤਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਤਾਵੁਭੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।

ਪਰ੍ਯਂਙ੍ਕੇ ਸੀਤਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਰੁਦਨ੍ਤਃ ਸਮਵੇਸ਼ਯਨ੍ ॥ 19 ॥

ਅਥ ਰਾਮੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ।

ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਣਵਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ ॥ 20 ॥

ਆਪृਚ੍ਛੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋऽਸਿ ਨਃ ।

ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਕੁਸ਼ਲੇਨ ਮਾਮ੍ ॥ 21 ॥

ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਚਾਨੁਜਾਨੀਹਿ ਸੀਤਾ ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ ਮਾਂ ਵਨਮ੍ ।

ਕਾਰਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿ ਸ੍ਤਥ੍ਯੈਰ੍ਵਾਰ੍ਯਮਾਣੌ ਨ ਚੇਚ੍ਛਤਃ ॥ 22 ॥

ਅਨੁਜਾਨੀਹਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਃ ਸ਼ੋਕਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਾਨਦ ।

ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਮਾਂ ਚ ਸੀਤਾਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਿਵ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ 23 ॥

ਪ੍ਰਤੀਕ੍षਮਾਣਮਵ੍ਯਗ੍ਰਮਨੁਜ੍ਞਾਂ ਜਗਤੀਪਤੇਃ ।

ਉਵਾਚ ਰਾਜਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਵਨਵਾਸਾਯ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ 24 ॥

ਅਹਂ ਰਾਘਵ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਰਦਾਨੇਨ ਮੋਹਿਤਃ ।

ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਦ੍ਯ ਭਵ ਰਾਜਾ ਨਿਗृਹ੍ਯ ਮਾਮ੍ ॥ 25 ॥

ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਨृਪਤਿਨਾ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਭृਤਾਂ ਵਰਃ ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਞ੍ਜਲਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ॥ 26 ॥

ਭਵਾਨ੍ਵਰ੍ष ਸਹਸ੍ਰਾਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਨृਪਤੇ ਪਤਿਃ ।

ਅਹਂ ਤ੍ਵਰਣ੍ਯੇਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਮੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾऽਨृਤਮ੍ ॥ 27 ॥

ਨਵ ਪਞ੍ਚ ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਵਨਵਾਸੇ ਵਿਹृਤ੍ਯ ਤੇ ।

ਪੁਨਃਪਾਦੌ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਨ੍ਤੇ ਨਰਾਧਿਪ ॥ 28 ॥

ਰੁਦਨ੍ਨਾਰ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਤ੍ਯਪਾਸ਼ੇਨ ਸਂਯਤਃ ।

ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਮਿਥੋ ਰਾਜਾ ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 29 ॥

ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਵृਦ੍ਧਯੇ ਤਾਤ ਪੁਨਰਾਗਮਨਾਯ ਚ ।

ਗਚ੍ਛਸ੍ਵਾਰਿष੍ਟਮਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਪਨ੍ਥਾਨਮਕੁਤੋਭਯਮ੍ ॥ 30 ॥

ਨ ਹਿ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਾਤ ਧਰ੍ਮਾਭਿਮਨਸ ਸ੍ਤਵ ।

ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥ 31 ॥

ਅਦ੍ਯ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਰਜਨੀਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾ ਗਚ੍ਛ ਸਰ੍ਵਥਾ ।

ਏਕਾਹਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਪਿ ਸਾਧੁ ਤਾਵਚ੍ਚਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 32 ॥

ਮਾਤਰਂ ਮਾਂ ਚ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਸੇਮਾਮਦ੍ਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ ।

ਤਰ੍ਪਿਤ ਸ੍ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਃ ਕਾਲੇ ਸਾਧਯਿष੍ਯਸਿ ॥ 33 ॥

ਦੁष੍ਕਰਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਥਾ ਰਾਘਵ ਤ੍ਵਯਾ ।

ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਯਾਸਿ ਵਿਜਨਂ ਵਨਮ੍ ॥ 34 ॥

ਨ ਚੈਤਨ੍ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਪੇ ਸਤ੍ਯੇਨ ਰਾਘਵ ।

ਛਨ੍ਨਯਾ ਚਲਿਤਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਛਨ੍ਨਾਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਯਾ ॥ 35 ॥

ਵਞ੍ਚਨਾ ਯਾ ਤੁ ਲਬ੍ਧਾ ਮੇ ਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਤਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।

ਅਨਯਾ ਵृਤ੍ਤਸਾਦਿਨ੍ਯਾ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾऽਭਿਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ 36 ॥

ਨ ਚੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਤਮਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਸੁਤੋ ਮਮ ।

ਅਪਾਨृਤਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰ ਪਿਤਰਂ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 37 ॥

ਅਥ ਰਾਮਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤੁਰਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍ ।

ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਦੀਨੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 38 ॥

ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਾਨਦ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ਕੋ ਮੇ ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ।

ਅਪਕ੍ਰਮਣਮੇਵਾਤਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਰਹਂ ਵृਣੇ ॥ 39 ॥

ਇਯਂ ਸਰਾष੍ਟ੍ਰਾ ਸਜਨਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਸਮਾਕੁਲਾ ।

ਮਯਾ ਵਿਸृष੍ਟਾ ਵਸੁਧਾ ਭਰਤਾਯ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ॥ 40 ॥

ਵਨਵਾਸਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਚ ਮੇऽਦ੍ਯ ਚਲਿष੍ਯਤਿ ।

ਯਸ੍ਤੁष੍ਟੇਨ ਵਰੋ ਦਤ੍ਤਃ ਕੈਕੇਯ੍ਯੈ ਵਰਦ ਤ੍ਵਯਾ ॥ 41 ॥

ਦੀਯਤਾਂ ਨਿਖਿਲੇਨੈਵ ਸਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।

ਅਹਂ ਨਿਦੇਸ਼ਂ ਭਵਤੋ ਯਥੋਕ੍ਤਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ॥ 42 ॥

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾ ਵਤ੍ਸ੍ਯੇ ਵਨੇ ਵਨਚਰੈਸ੍ਸਹ ।

ਮਾ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ੋ ਵਸੁਮਤੀ ਭਰਤਾਯ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ॥ 43 ॥

ਨ ਹਿ ਮੇ ਕਾਙ੍ਕ੍षਿਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਖਮਾਤ੍ਮਨਿ ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।

ਯਥਾਨਿਦੇਸ਼ਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵੈ ਤਵੈਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥ 44 ॥

ਅਪਗਚ੍ਛਤੁ ਤੇ ਦੁਃਖਂ ਮਾਭੂਰ੍ਬਾष੍ਪਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ ।

ਨ ਹਿ ਕ੍षੁਭ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਃ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਃ ॥ 45 ॥

ਨੈਵਾਹਂ ਰਾਜ੍ਯਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਚ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।

ਨੈਵ ਸਰ੍ਵਾਨਿਮਾਨ੍ ਕਾਮਾ ਨ੍ਨਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨੈਵ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 46 ॥

ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਸਤ੍ਯਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨਾਨृਤਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਂ ਤਵ ਸਤ੍ਯੇਨ ਸੁਕृਤੇਨ ਚ ਤੇ ਸ਼ਪੇ ॥ 47 ॥

ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਤਾਤ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਕ੍षਣਮਪਿ ਪ੍ਰਭੋ ।

ਸ ਸ਼ੋਕਂ ਧਾਰਯਸ੍ਵੇਮਂ ਨ ਹਿ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ॥ 48 ॥

ਅਰ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਵਨਂ ਗਚ੍ਛੇਤਿ ਰਾਘਵ ।

ਮਯਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਜਾਮੀਤਿ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਮਨੁਪਾਲਯੇ ॥ 49 ॥

ਮਾ ਚੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਂ ਕृਥਾ ਦੇਵ ਵਨੇ ਰਂਸ੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਹਰਿਣਾਕੀਰ੍ਣੇ ਨਾਨਾਸ਼ਕੁਨਿਨਾਦਿਤੇ ॥ 50 ॥

ਪਿਤਾ ਹਿ ਦੈਵਤਂ ਤਾਤ ਦੇਵਤਾਨਾਮਪਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੈਵਤਮਿਤ੍ਯੇਵ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਃ ॥ 51 ॥

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਗਤੇषੁ ਨਰਸਤ੍ਤਮ ।

ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਾਪੋऽਯਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 52 ॥

ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨੀਯੋऽਯਂ ਸਰ੍ਵੋ ਬਾष੍ਪਗਲੋ ਜਨਃ ।

ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਗਤਃ ॥ 53 ॥

ਪੁਰਂ ਚ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਚ ਮਹੀ ਚ ਕੇਵਲਾ ਮਯਾ ਨਿਸृष੍ਟਾ ਭਰਤਾਯ ਦੀਯਤਾਮ੍ ।

ਅਹਂ ਨਿਦੇਸ਼ਂ ਭਵਤੋऽਨੁਪਾਲਯਨ੍ ਵਨਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਚਿਰਾਯ ਸੇਵਿਤੁਮ੍ ॥ 54 ॥

ਮਯਾ ਨਿਸृष੍ਟਾਂ ਭਰਤੋ ਮਹੀਮਿਮਾਂ ਸਸ਼ੈਲषਣ੍ਡਾਂ ਸਪੁਰਾਂ ਸਕਾਨਨਾਮ੍ ।

ਸ਼ਿਵਾਂ ਸੁਸੀਮਾਮਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਯਾ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਨृਪਤੇ ਤਥਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥ 55 ॥

ਨ ਮੇ ਤਥਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਧੀਯਤੇ ਮਨੋ ਮਹਤ੍ਸੁ ਕਾਮੇषੁ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃਪ੍ਰਿਯੇ ।

ਯਥਾ ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਤਵ ਸ਼ਿष੍ਟਸਮ੍ਮਤੇ ਵ੍ਯਪੈਤੁ ਦੁਃਖਂ ਤਵ ਮਤ੍ਕृਤੇऽਨਘ ॥ 56 ॥

ਤਦਦ੍ਯ ਨੈਵਾਨਘ ਰਾਜ੍ਯਮਵ੍ਯਯਂ ਨ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨ੍ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।

ਨ ਜੀਵਿਤਂ ਤ੍ਵਾਮਨृਤੇਨ ਯੋਜਯਨ੍ ਵृਣੀਯ ਸਤ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਮਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤਥਾ ॥ 57 ॥

ਫਲਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਭਕ੍षਯਨ੍ਵਨੇ ਗਿਰੀਂਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਰਿਤਸ੍ਸਰਾਂਸਿ ਚ ।

ਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਵ ਵਿਚਿਤ੍ਰਪਾਦਪਂ ਸੁਖੀ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵਾਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ॥ 58 ॥

ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਵ੍ਯਸਨਾਭਿਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਤਾਮ੍ਯਮਾਨਃ ।

ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੁਵਿਨष੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਮੋਹਂ ਗਤੋ ਨੈਵ ਚਿਚੇष੍ਟ ਕਿਂਞ੍ਚਿਤ੍ ॥ 59 ॥

ਦੇਵ੍ਯਸ੍ਤਤ ਸ੍ਸਂਰੁਰੁਦੁਸ੍ਸਮੇਤਾ ਸ੍ਤਾਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਰਦੇਵਪਤ੍ਨੀਮ੍ ।

ਰੁਦਨ੍ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽऽਪਿ ਜਗਾਮ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਹਾਹਾਕृਤਂ ਤਤ੍ਰ ਬਭੂਵ ਸਰ੍ਵਮ੍ ॥ 60 ॥

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha catustriṃśassargaḥ |

tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |

uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||

sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |

praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||

uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |

taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||

ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |

rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||

taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |

bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||

ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |

brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||

gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |

vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||

sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |

ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||

sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |

dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||

so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |

āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||

evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |

pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||

ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |

kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||

āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |

uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||

sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |

jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||

sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |

utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||

so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |

tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||

taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |

visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||

strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |

hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||

taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |

paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||

atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |

uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||

āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |

prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||

lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |

kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||

anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |

lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||

pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |

uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||

ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |

ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||

evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||

bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |

ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||

nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |

punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||

rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |

kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||

śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |

gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||

na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |

vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||

adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |

ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||

mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |

tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||

duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |

matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||

na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |

channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||

vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |

anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||

na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |

apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||

atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |

lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||

prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |

apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||

iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |

mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||

vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |

yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||

dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |

ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||

caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |

mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||

na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |

yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||

apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |

na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||

naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |

naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||

tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |

pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||

na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |

sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||

arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |

mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||

mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |

praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||

pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |

tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||

caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |

punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||

yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |

sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||

puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |

ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||

mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |

śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||

na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |

yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||

tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |

na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||

phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |

vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||

evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |

āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||

devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |

rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||