📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.32 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
2.32 Ayodhyakanda - Dvatrimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਾਸਨ ਮਾਜ੍ਞਾਯ ਭ੍ਰਾਤੁ ਸ਼੍ਸ਼ੁਭਤਰਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਸ਼ੁ ਸੁਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 1 ॥
ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਮਗ੍ਨ੍ਯਗਾਰਸ੍ਥਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਸਖੇऽਭ੍ਯਾਗਚ੍ਛ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਦੁष੍ਕਰਕਾਰਿਣਃ ॥ 2 ॥
ਤਤਸ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਤ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ ।
ਜੁष੍ਟਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਾ ਰਮ੍ਯਂ ਰਾਮਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ 3 ॥
ਤਮਾਗਤਂ ਵੇਦਵਿਦਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਸੀਤਯਾ ਸਹ ।
ਸੁਯਜ੍ਞਮਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਰਾਘਵੋऽਗ੍ਨਿਮਿਵਾਰ੍ਚਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਜਾਤਰੂਪਮਯੈਰ੍ਮੁਖ੍ਯੈਰਙ੍ਗਦੈਃ ਕੁਣ੍ਡਲੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ।
ਸਹੇਮਸੂਤ੍ਰੈਰ੍ਮਣਿਭਿਃ ਕੇਯੂਰੈਰ੍ਵਲਯੈਰਪਿ ॥ 5 ॥
ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੂਜਯਤ੍ ।
ਸੁਯਜ੍ਞਂ ਸ ਤਦੋਵਾਚ ਰਾਮਸ੍ਸੀਤਾ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ 6 ॥
ਹਾਰਂ ਚ ਹੇਮਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾਯੈ ਸੌਮ੍ਯ ਹਾਰਯ ।
ਰਸ਼ਨਾਂ ਚਾਧੁਨਾ ਸੀਤਾ ਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਸਖੇ ॥ 7 ॥
ਅਙ੍ਗਦਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕੇਯੂਰਾਣਿ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਸਖੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਭਾਰ੍ਯਾਯੈ ਗਚ੍ਛਤੀ ਵਨਮ੍ ॥ 8 ॥
ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਮਗ੍ਯ੍ਰਾਸ੍ਤਰਣਂ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਤਮਪੀਚ੍ਛਤਿ ਵੈਦੇਹੀ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਯਿਤੁਂ ਤ੍ਵਯਿ ॥ 9 ॥
ਨਾਗ ਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਞ੍ਜਯੋ ਨਾਮ ਮਾਤੁਲੋऽਯਂ ਦਦੌ ਮਮ ।
ਤਂ ਤੇ ਗਜਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦਦਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ 10 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਰਾਮੇਣ ਸੁਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹृਯਤਤ੍ ।
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਸੀਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੁਯੋਜਾਸ਼ਿष ਸ਼੍ਸ਼ੁਭਾਃ ॥ 11 ॥
ਅਥ ਭ੍ਰਾਤਰਮਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਵ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ 12 ॥
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕੌਸ਼ਿਕਂ ਚੈਵ ਤਾਵੁਭੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮੌ ।
ਅਰ੍ਚਯਾਹੂਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਰਤ੍ਨੈਸ੍ਸਸ੍ਯਮਿਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ॥ 13 ॥
ਤਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਗੋਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਾਨਦ ।
ਸੁਵਰ੍ਣੈ ਰਜਤੈਸ਼੍ਚੈਵ ਮਣਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਧਨੈਃ ॥ 14 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਚ ਯ ਆਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰ੍ਭਕ੍ਤਃ ਪਰ੍ਯੁਪਤਿष੍ਠਤਿ ।
ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯਾਣਾਮਭਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਵੇਦਵਿਤ੍ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਯ ਯਾਨਂ ਚ ਦਾਸੀਸ਼੍ਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਪਯ ।
ਕੌਸ਼ੇਯਾਨਿ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਾਵਤ੍ਤੁष੍ਯਤਿ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ 16 ॥
ਸੂਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਰਥਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯ ਸਚਿਵਸ੍ਸੁਚਿਰੋषਿਤਃ ।
ਤੋषਯੈਨਂ ਮਹਾਰ੍ਹੈਸ਼੍ਚ ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਧਨੈਸ੍ਤਥਾ ॥ 17 ॥
ਪਸ਼ੁਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਗਵਾਂ ਦਸ਼ਸ਼ਤੇਨ ਚ ।
ਯੇ ਚੇਮੇ ਕਠਕਾਲਾਪਾ ਬਹਵੋ ਦਣ੍ਡਮਾਣਵਾਃ ॥ 18 ॥
ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨ ।
ਅਲਸਾ ਸ੍ਵਾਦੁਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਤਾਂ ਚਾਪਿ ਸਮ੍ਮਤਾਃ ॥ 19 ॥
ਤੇषਾਮਸ਼ੀਤਿਯਾਨਾਨਿ ਰਤ੍ਨਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦਾਪਯ ।
ਸ਼ਾਲਿਵਾਹਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਭਦ੍ਰਕਾਂ ਸ੍ਤਥਾ ॥ 20 ॥
ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਗੋਸਹਸ੍ਰਮੁਪਾਕੁਰੁ ।
ਮੇਖਲੀਨਾਂ ਮਹਾਸਙ੍ਘਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 21 ॥
ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਪਯ ।
ਅਮ੍ਬਾ ਯਥਾ ਚ ਸਾ ਨਨ੍ਦੇਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਮਮ ਦਕ੍षਿਣਾਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਸ੍ਤਾ ਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਰ੍ਚਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਤਤ ਸ੍ਸਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸ੍ਤਦ੍ਧਨਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 23 ॥
ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ਮਦਦਾਦ੍ਧਨਦੋ ਯਥਾ ।
ਅਥਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬਾष੍ਪਕਲਾਂਸ੍ਤਿष੍ਠਤਸ਼੍ਚੋਪਜੀਵਿਨਃ ॥ 24 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਕੈਕਸ੍ਯੋਪਜੀਵਨਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ਯਦ੍ਵੇਸ਼੍ਮ ਗृਹਂ ਚ ਯਦਿਦਂ ਮਮ ॥ 25 ॥
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਕੈਕਂ ਯਾਵਦਾਗਮਨਂ ਮਮ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੁਃਖਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਨਂ ਤਮੁਪਜੀਵਿਨਮ੍ ॥ 26 ॥
ਉਵਾਚੇਦਂ ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍षਂ ਧਨਮਾਨੀਯਤਾਮਿਤਿ ।
ਤਤੋऽਸ੍ਯ ਧਨਮਾਜਹ੍ਰੁਸ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਜੀਵਿਨਃ ॥ 27 ॥
ਸ ਰਾਸ਼ਿਸ੍ਸੁਮਹਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯੋ ਹ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਤ ।
ਤਤਸ੍ਸਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸ੍ਤਦ੍ਧਨਂ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ॥ 28 ॥
ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯੋ ਬਾਲਵृਦ੍ਧੇਭ੍ਯਃ ਕृਪਣੇਭ੍ਯੋऽਹ੍ਯਦਾਪਯਤ੍ ।
ਤਤ੍ਰਾਸੀਤ੍ਪਿਙ੍ਗਲੋ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਜਟੋ ਨਾਮ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ 29 ॥
ਕ੍षਤਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਫਾਲਕੁਦ੍ਦਾਲਲਾਙ੍ਗਲੀ ।
ਤਂ ਵृਦ੍ਧਂ ਤਰੁਣੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਬਾਲਾਨਾਦਾਯ ਦਾਰਕਾਨ੍ ॥ 30 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯੇਣਾਭਿਪੀਡਿਤਾ ।
ਅਪਾਸ੍ਯ ਫਾਲਂ ਕੁਦ੍ਦਾਲਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਮਮ ॥ 31 ॥
ਰਾਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਯਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ।
ਸ ਭਾਰ੍ਯਾਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਟੀਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਛਦਾਮ੍ ॥ 32 ॥
ਸ ਪ੍ਰਾਤਿष੍ਠਤ ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।
ਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰਸਮਂ ਦੀਪ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਜਟਂ ਜਨਸਂਸਦਿ ॥ 33 ॥
ਆਪਞ੍ਚਮਾਯਾਃ ਕਕ੍ष੍ਯਾਯਾਃ ਨੈਨਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦਵਾਰਯਤ੍ ।
ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤ੍ਰਿਜਟੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 34 ॥
ਨਿਰ੍ਧਨੋ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ ।
ਉਞ੍ਛਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍षਸ੍ਵ ਮਾਮਿਤਿ ॥ 35 ॥
ਤਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਰਾਮਃ ਪਰਿਹਾਸ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।
ਗਵਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਪ੍ਯੇਕਂ ਨ ਨੁ ਵਿਸ਼੍ਰਾਣਿਤਂ ਮਯਾ ॥ 36 ॥
ਪਰਿਕ੍षਿਪਸਿ ਦਣ੍ਡੇਨ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ।
ਸ ਸ਼ਾਟੀਂ ਤ੍ਵਰਿਤਃ ਕਟ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਵੇष੍ਟ੍ਯ ਤਾਮ੍ ॥ 37 ॥
ਆਵਿਦ੍ਧ੍ਯ ਦਣ੍ਡਂ ਚਿਕ੍षੇਪ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵੇਗਿਤਃ ।
ਸ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰਯੂਪਾਰਂ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਰਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਃ ॥ 38 ॥
ਗੋਵ੍ਰਜੇ ਬਹੁਸਾਹਸ੍ਰੇ ਪਪਾਤੋਕ੍षਣਸਨ੍ਨਿਧੌ ।
ਤਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਆਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰਯੂਤਟਾਤ੍ ॥ 39 ॥
ਆਨਯਾਮਾਸ ਤਾ ਗੋਪੈ ਸ੍ਤ੍ਰਿਜਟਾਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਉਵਾਚ ਸ ਤਤੋ ਰਾਮਸ੍ਤਂ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਮਭਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ ।
ਮਨ੍ਯੁਰ੍ਨ ਖਲੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਰਿਹਾਸੋ ਹ੍ਯਯਂ ਮਮ ॥ 40 ॥
ਇਦਂ ਹਿ ਤੇਜਸ੍ਤਵ ਯਦ੍ਦੁਰਤ੍ਯਯਂ ਤਦੇਵ ਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ ਮਯਾ ।
ਇਮਂ ਭਵਾਨਰ੍ਥਮਭਿ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤੋ ਵृਣੀष੍ਵ ਕਿਂ ਚੇਦਪਰਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯਤਿ ॥ 41 ॥
ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਸਤ੍ਯੇਨ ਨਤੇऽਸ੍ਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਧਨਂ ਹਿ ਯਦ੍ਯਨ੍ਮਮ ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਭਵਤ੍ਸੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨੇਨ ਤ ਨ੍ਮਯਾਰ੍ਜਿਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਯਸ਼ਸ੍ਕਰਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 42 ॥
ਤਤ ਸ੍ਸਭਾਰ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਜਟੋ ਮਹਾਮੁਨਿ ਰ੍ਗਵਾਮਨੀਕਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਮੋਦਿਤਃ ।
ਯਸ਼ੋਬਲਪ੍ਰੀਤਿਸੁਖੋਪਬृਂਹਣੀ ਸ੍ਤਦਾਸ਼ਿषਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਦਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 43 ॥
ਸ ਚਾਪਿ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣਮਾਨਸੋ ਮਹਦ੍ਧਨਂ ਧਰ੍ਮਬਲੈਰੁਪਾਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।
ਨਿਯੋਜਯਾਮਾਸ ਸੁਹृਜ੍ਜਨੇऽਚਿਰਾ ਦ੍ਯਥਾਰ੍ਹਸਮ੍ਮਾਨਵਚਃ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ 44 ॥
ਦ੍ਵਿਜ ਸ੍ਸੁਹृਦ੍ਭृਤ੍ਯਜਨੋऽਥਵਾ ਤਦਾ ਦਰਿਦ੍ਰਭਿਕ੍षਾਚਰਣਸ਼੍ਚ ਯੋऽਭਵਤ੍ ।
ਨ ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਭੂਵ ਤਰ੍ਪਿਤੋ ਯਥਾਰ੍ਹਸਮ੍ਮਾਨਨ ਦਾਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੈਃ ॥ 45 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
tataśśāsana mājñāya bhrātu śśubhataraṃ priyam |
gatvā sa praviveśāśu suyajñasya niveśanam || 1 ||
taṃ vipramagnyagārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇo'bravīt |
sakhe'bhyāgaccha paśya tvaṃ veśma duṣkarakāriṇaḥ || 2 ||
tatassandhyāmupāsyāśu gatvā saumitriṇā saha |
juṣṭaṃ tatprāviśallakṣmyā ramyaṃ rāmaniveśanam || 3 ||
tamāgataṃ vedavidaṃ prāñjalissītayā saha |
suyajñamabhicakrāma rāghavo'gnimivārcitam || 4 ||
jātarūpamayairmukhyairaṅgadaiḥ kuṇḍalaiḥ śubhaiḥ |
sahemasūtrairmaṇibhiḥ keyūrairvalayairapi || 5 ||
anyaiśca ratnairbahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat |
suyajñaṃ sa tadovāca rāmassītā pracoditaḥ || 6 ||
hāraṃ ca hemasūtraṃ ca bhāryāyai saumya hāraya |
raśanāṃ cādhunā sītā dātumicchati te sakhe || 7 ||
aṅgadāni vicitrāṇi keyūrāṇi śubhāni ca |
prayacchati sakhe tubhyaṃ bhāryāyai gacchatī vanam || 8 ||
paryaṅkamagyrāstaraṇaṃ nānāratnavibhūṣitam |
tamapīcchati vaidehī pratiṣṭhāpayituṃ tvayi || 9 ||
nāga śśatruñjayo nāma mātulo'yaṃ dadau mama |
taṃ te gajasahasreṇa dadāmi dvijasattama || 10 ||
ityuktassa hi rāmeṇa suyajñaḥ pratigṛhṛyatat |
rāmalakṣmaṇasītānāṃ prayuyojāśiṣa śśubhāḥ || 11 ||
atha bhrātaramavyagraṃ priyaṃ rāmaḥ priyaṃvadaḥ |
saumitriṃ tamuvācedaṃ brahmeva tridaśeśvaram || 12 ||
agastyaṃ kauśikaṃ caiva tāvubhau brāhmaṇottamau |
arcayāhūya saumitre ratnaissasyamivāmbubhiḥ || 13 ||
tarpayasva mahābāho gosahasraiśca mānada |
suvarṇai rajataiścaiva maṇibhiśca mahādhanaiḥ || 14 ||
kausalyāṃ ca ya āśīrbhirbhaktaḥ paryupatiṣṭhati |
ācāryastaittirīyāṇāmabhirūpaśca vedavit || 15 ||
tasya yānaṃ ca dāsīśca saumitre sampradāpaya |
kauśeyāni ca vastrāṇi yāvattuṣyati sa dvijaḥ || 16 ||
sūtaścitrarathaścārya sacivassuciroṣitaḥ |
toṣayainaṃ mahārhaiśca ratnairvastrairdhanaistathā || 17 ||
paśukābhiśca sarvābhirgavāṃ daśaśatena ca |
ye ceme kaṭhakālāpā bahavo daṇḍamāṇavāḥ || 18 ||
nityasvādhyāyaśīlatvānnānyatkurvanti kiñcana |
alasā svādukāmāśca mahatāṃ cāpi sammatāḥ || 19 ||
teṣāmaśītiyānāni ratnapūrṇāni dāpaya |
śālivāhasahasraṃ ca dve śate bhadrakāṃ stathā || 20 ||
vyañjanārthaṃ ca saumitre gosahasramupākuru |
mekhalīnāṃ mahāsaṅghaḥ kausalyāṃ samupasthitaḥ || 21 ||
teṣāṃ sahasraṃ saumitre pratyekaṃ sampradāpaya |
ambā yathā ca sā nandetkausalyā mama dakṣiṇām || 22 ||
tathā dvijātīstā nsarvān lakṣmaṇārcaya sarvaśaḥ |
tata ssapuruṣavyāghrastaddhanaṃ lakṣmaṇaḥ svayam || 23 ||
yathoktaṃ brāhmaṇendrāṇāmmadadāddhanado yathā |
athā'bravīdbāṣpakalāṃstiṣṭhataścopajīvinaḥ || 24 ||
sampradāyabahudravyamekaikasyopajīvanam |
lakṣmaṇasya ca yadveśma gṛhaṃ ca yadidaṃ mama || 25 ||
aśūnyaṃ kāryamekaikaṃ yāvadāgamanaṃ mama |
ityuktvā duḥkhitaṃ sarvaṃ janaṃ tamupajīvinam || 26 ||
uvācedaṃ dhanādhyakṣaṃ dhanamānīyatāmiti |
tato'sya dhanamājahrussarvamevopajīvinaḥ || 27 ||
sa rāśissumahāṃstatra darśanīyo hyadṛśyata |
tatassapuruṣavyāghra staddhanaṃ sahalakṣmaṇaḥ || 28 ||
dvijebhyo bālavṛddhebhyaḥ kṛpaṇebhyo'hyadāpayat |
tatrāsītpiṅgalo gārgyastrijaṭo nāma vai dvijaḥ || 29 ||
kṣatavṛttirvane nityaṃ phālakuddālalāṅgalī |
taṃ vṛddhaṃ taruṇī bhāryā bālānādāya dārakān || 30 ||
abravīdbāhmaṇaṃ vākyaṃ dāridryeṇābhipīḍitā |
apāsya phālaṃ kuddālaṃ kuruṣva vacanaṃ mama || 31 ||
rāmaṃ darśaya dharmajñaṃ yadi kiñcidavāpsyasi |
sa bhāryāvacanaṃ śrutvā śāṭīmācchādya duśchadām || 32 ||
sa prātiṣṭhata panthānaṃ yatra rāmaniveśanam |
bhṛgvaṅgirasamaṃ dīptyā trijaṭaṃ janasaṃsadi || 33 ||
āpañcamāyāḥ kakṣyāyāḥ nainaṃ kaścidavārayat |
sa rājaputramāsādya trijaṭo vākyamabravīt || 34 ||
nirdhano bahuputro'smi rājaputra mahāyaśaḥ |
uñchavṛttirvane nityaṃ pratyavekṣasva māmiti || 35 ||
tamuvāca tato rāmaḥ parihāsa samanvitam |
gavāṃ sahasramapyekaṃ na nu viśrāṇitaṃ mayā || 36 ||
parikṣipasi daṇḍena yāvattāvadavāpsyasi |
sa śāṭīṃ tvaritaḥ kaṭyāṃ sambhrāntaḥ pariveṣṭya tām || 37 ||
āviddhya daṇḍaṃ cikṣepa sarvaprāṇena vegitaḥ |
sa tīrtvā sarayūpāraṃ daṇḍastasya karāccyutaḥ || 38 ||
govraje bahusāhasre papātokṣaṇasannidhau |
taṃ pariṣvajya dharmātmā ātasmātsarayūtaṭāt || 39 ||
ānayāmāsa tā gopai strijaṭāyāśramaṃ prati |
uvāca sa tato rāmastaṃ gārgyamabhisāntvayan |
manyurna khalu kartavyaḥ parihāso hyayaṃ mama || 40 ||
idaṃ hi tejastava yadduratyayaṃ tadeva jijñāsitumicchatā mayā |
imaṃ bhavānarthamabhi pracodito vṛṇīṣva kiṃ cedaparaṃ vyavasyati || 41 ||
bravīmi satyena nate'sti yantraṇā dhanaṃ hi yadyanmama viprakāraṇāt |
bhavatsu samyakpratipādanena ta nmayārjitaṃ prītiyaśaskaraṃ bhavet || 42 ||
tata ssabhārya strijaṭo mahāmuni rgavāmanīkaṃ pratigṛhya moditaḥ |
yaśobalaprītisukhopabṛṃhaṇī stadāśiṣaḥ pratyavadanmahātmanaḥ || 43 ||
sa cāpi rāmaḥ pratipūrṇamānaso mahaddhanaṃ dharmabalairupārjitam |
niyojayāmāsa suhṛjjane'cirā dyathārhasammānavacaḥ pracoditaḥ || 44 ||
dvija ssuhṛdbhṛtyajano'thavā tadā daridrabhikṣācaraṇaśca yo'bhavat |
na tatra kaścinna babhūva tarpito yathārhasammānana dāna sambhramaiḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever