📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.31 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
2.31 Ayodhyakanda - Ekatrimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਏਵਂ ਸ਼ृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਂਵਾਦਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਗਤਃ ।
ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮੁਖਃ ਸ਼ੋਕਂ ਸੋਢੁਮਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ ॥ 1 ॥
ਸ ਭ੍ਰਾਤੁਸ਼੍ਚਰਣੌ ਗਾਢਂ ਨਿਪੀਡ੍ਯ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਸੀਤਾਮੁਵਾਚਾਤਿਯਸ਼ਾਂ ਰਾਘਵਂ ਚ ਮਹਾਵ੍ਰਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਏਵਂ ਸ਼ृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਂਵਾਦਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਗਤਃ ।
ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲਮੁਖਃ ਸ਼ੋਕਂ ਸੋਢੁਮਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ ॥ 3 ॥
ਸ ਭ੍ਰਾਤੁਸ਼੍ਚਰਣੌ ਗਾਢਂ ਨਿਪੀਡ੍ਯ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਸੀਤਾਮੁਵਾਚਾਤਿਯਸ਼ਾਂ ਰਾਘਵਂ ਚ ਮਹਾਵ੍ਰਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਯਦਿ ਗਨ੍ਤੁਂ ਕृਤਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਨਂ ਮृਗਗਜਾਯੁਤਮ੍ ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਾਨੁਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਵਨਮਗ੍ਰੇ ਧਨੁਰ੍ਧਰਃ ॥ 5 ॥
ਮਯਾ ਸਮੇਤੋऽਰਣ੍ਯਾਨਿ ਬਹੂਨਿ ਵਿਚਰਿष੍ਯਸਿ ।
ਪਕ੍षਿਭਿਰ੍ਮृਗਯੂਥੈਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਘੁष੍ਟਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 6 ॥
ਨ ਦੇਵਲੋਕਾਕ੍ਰਮਣਂ ਨਾਮਰਤ੍ਵਮਹਂ ਵृਣੇ ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਾਪਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਕਾਮਯੇ ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ ॥ 7 ॥
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਵਨਵਾਸਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ ।
ਰਾਮੇਣ ਬਹੁਭਿਸ੍ਸਾਨ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਨਿषਿਧ੍ਦਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 8 ॥
ਅਨੁਜ੍ਞਾਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਯਦਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਕਿਮਿਦਾਨੀਂ ਪੁਨਰਿਦਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਨ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍ ॥ 9 ॥
ਯਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿषੇਧੋ ਮੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਃ ।
ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਂ ਸਂਸ਼ਯੋ ਹਿ ਮਮਾਨਘ ॥ 10 ॥
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਗ੍ਰਤਃ ।
ਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਗਾਮਿਨਂ ਵੀਰਂ ਯਾਚਮਾਨਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ॥ 11 ॥
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਧਰ੍ਮਰਤੋ ਵੀਰਸ੍ਸਤਤਂ ਸਤ੍ਪਥੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਪ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸਮੋ ਵਸ਼੍ਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਚਾਪਿ ਸਖਾ ਚ ਮੇ ॥ 12 ॥
ਮਯਾऽਦ੍ਯ ਸਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਯਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ।
ਕੋ ਭਰਿष੍ਯਤਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਵਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ ॥ 13 ॥
ਅਭਿਵਰ੍षਤਿ ਕਾਮੈਰ੍ਯਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਪृਥਿਵੀਮਿਵ ।
ਸ ਕਾਮਪਾਸ਼ਪਰ੍ਯਸ੍ਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹੀਪਤਿਃ ॥ 14 ॥
ਸਾ ਹਿ ਰਾਜ੍ਯਮਿਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨृਪਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਪਤੇ ਸ੍ਸੁਤਾ ।
ਦੁਃਖਿਤਾਨਾਂ ਸਪਤ੍ਨੀਨਾਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ॥ 15 ॥
ਨ ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਤਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਮ੍ ।
ਭਰਤੋ ਰਾਜ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਂ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 16 ॥
ਤਾਮਾਰ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵੇਹ ਰਾਜਾਨੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਵਾ ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਭਰ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਮਰ੍ਥਮਿਮਂ ਚਰ ॥ 17 ॥
ਏਵਂ ਮਮ ਚ ਤੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਗੁਰੁਪੂਜਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤੁਲੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ 18 ॥
ਏਵਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।
ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਹੀਣਾਯਾ ਮਾਤੁਰ੍ਨੋ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸੁਖਮ੍ ॥ 19 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸ਼੍ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਯਾ ਗਿਰਾ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦਾ ਰਾਮਂ ਵਾਕ੍ਯਜ੍ਞੋ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਮ੍ ॥ 20 ॥
ਤਵੈਵ ਤੇਜਸਾ ਵੀਰ ਭਰਤਃ ਪੂਜਯਿष੍ਯਤਿ ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਪ੍ਰਯਤੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 21 ॥
ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਬਿਭृਯਾਦਾਰ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਮਪਿ ਮਦ੍ਵਿਧਾਨ੍ ।
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਸਹਸ੍ਰਂ ਗ੍ਰਾਮਾਣਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਮੁਪਜੀਵਨਮ੍ ॥ 22 ॥
ਤਦਾਤ੍ਮਭਰਣੇ ਚੈਵ ਮਮ ਮਾਤੁਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਮਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਚ ਭਰਣਾਯ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 23 ॥
ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਾਮਨੁਚਰਂ ਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਨੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।
ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਹਂ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵ ਚਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ ॥ 24 ॥
ਧਨੁਰਾਦਾਯ ਸਸ਼ਰਂ ਖਨਿਤ੍ਰਪਿਟਕਾਧਰਃ ।
ਅਗ੍ਰਤਸ੍ਤੇ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪਨ੍ਥਾਨਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ॥ 25 ॥
ਆਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਵਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਵਾਹਾਰਾਣਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 26 ॥
ਭਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਗਿਰਿਸਾਨੁषੁ ਰਂਸ੍ਯਤੇ ।
ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਜਾਗ੍ਰਤ ਸ੍ਸ੍ਵਪਤਸ਼੍ਚ ਤੇ ॥ 27 ॥
ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਨੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸੁਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਮ੍ ।
ਵ੍ਰਜਾਪृਚ੍ਛਸ੍ਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਸੁਹृਜ੍ਜਨਮ੍ ॥ 28 ॥
ਯੇ ਚ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਦੌ ਦਿਵ੍ਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਰੁਣ ਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਜਨਕਸ੍ਯ ਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਧਨੁषੀ ਰੌਦ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ 29 ॥
ਅਭੇਦ੍ਯਕਵਚੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਤੂਣੀ ਚਾਕ੍षਯਸਾਯਕੌ ।
ਆਦਿਤ੍ਯਵਿਮਲੌ ਚੋਭੌ ਖਡ੍ਗੌ ਹੇਮਪਰਿष੍ਕृਤੌ ॥ 30 ॥
ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਿਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਾਚਾਰ੍ਯਸਦ੍ਮਨਿ ।
ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਧਮਾਦਾਯ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਵ੍ਰਜ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 31 ॥
ਸ ਸੁਹृਜ੍ਜਨਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਵਨਵਾਸਾਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ ।
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਗੁਰੁਮਾਗਮ੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹਾਯੁਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 32 ॥
ਤਦ੍ਧਿਵ੍ਯਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਮਾਲ੍ਯਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਰਾਮਾਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਧਮ੍ ॥ 33 ॥
ਤਮੁਵਾਚਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਾਗਤਮ੍ ।
ਕਾਲੇ ਤ੍ਵਮਾਗਤ ਸੌਮ੍ਯ ਕਾਙ੍ਕ੍षਿਤੇ ਮਮ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ॥ 34 ॥
ਅਹਂ ਪ੍ਰਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਦਿਦਂ ਮਾਮਕਂ ਧਨਮ੍ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ 35 ॥
ਵਸਨ੍ਤੀਹ ਦृਢਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗੁਰੁषੁ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਤੇषਾਮਪਿ ਚ ਮੇ ਭੂਯਸ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਞ੍ਚੋਪਜੀਵਿਨਾਮ੍ ॥ 36 ॥
ਵਸ਼ਿष੍ਠਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸੁਯਜ੍ਞਮਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਮਾਨਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮ੍ ।
ਅਭਿਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਨਂ ਸਮਸ੍ਤਾ ਨਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਪਰਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ॥ 37 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||
yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||
mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||
na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |
aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||
evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |
rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||
anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||
yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |
etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||
tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||
snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||
mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||
abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||
sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||
na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||
tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |
saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||
evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||
evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |
asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||
tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||
kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |
yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||
tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |
paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||
kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |
kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||
dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |
agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||
āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||
bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||
rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |
vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||
ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||
abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||
satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |
sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||
sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |
ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||
taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |
rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||
tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |
kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||
ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |
brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||
vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |
teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||
vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||