📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.114 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.114 Ayodhyakanda - Chaturdashadhikashatatama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਮ੍ਭੀਰਘੋषੇਣ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਨੋਪਯਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਭਰਤਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 1 ॥
ਬਿਡਾਲੋਲੂਕਚਰਿਤਾਮਾਲੀਨਨਰਵਾਰਣਾਮ੍ ।
ਤਿਮਿਰਾਭ੍ਯਾਹਤਾਂ ਕਾਲੀਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮਿਵ ॥ 2 ॥
ਰਾਹੁਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਪ੍ਰਭਾਮ੍ ।
ਗ੍ਰਹੇਣਾਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੇਨੈਕਾਂ ਰੋਹਿਣੀਮਿਵ ਪੀਡਿਤਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਅਲ੍ਪੋष੍ਣਕ੍षੁਬ੍ਧਸਲਿਲਾਂ ਘਰ੍ਮੋਤ੍ਤਪ੍ਤਵਿਹਙ੍ਗਮਾਮ੍ ।
ਲੀਨਮੀਨਝषਗ੍ਰਾਹਾਂ ਕृਸ਼ਾਂ ਗਿਰਿਨਦੀਮਿਵ ॥ 4 ॥
ਵਿਧੂਮਾਮਿਵ ਹੇਮਾਭਾਮਧ੍ਵਰਾਗ੍ਨੇ ਸ੍ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ।
ਹਵਿਰਭ੍ਯੁਕ੍षਿਤਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛਿਖਾਂ ਵਿਪ੍ਰਲਯਂ ਗਤਾਮ੍ ॥ 5 ॥
ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਕਵਚਾਂ ਰੁਗ੍ਣਗਜਵਾਜਿਰਥਧ੍ਵਜਾਮ੍ ।
ਹਤਪ੍ਰਵੀਰਾਮਾਪਨ੍ਨਾਂ ਚਮੂਮਿਵ ਮਹਾਹਵੇ ॥ 6 ॥
ਸਫੇਨਾਂ ਸਸ੍ਵਨਾਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਰੁਤੋਦ੍ਧੂਤਾਂ ਜਲੋਰ੍ਮਿਮਿਵ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਾਮ੍ ॥ 7 ॥
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਯਜ੍ਞਾਯੁਧੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਭਿਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਯਾਜਕੈਃ ।
ਸੁਤ੍ਯਾਕਾਲੇ ਸੁਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਵੇਦਿਂ ਗਤਰਵਾਮਿਵ ॥ 8 ॥
ਗੋष੍ਠਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮਾਰ੍ਤਾਮਚਰਨ੍ਤੀਂ ਤृਣਂ ਨਵਮ੍ ।
ਗੋਵृषੇਣ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਗਵਾਂ ਪਕ੍ਤਿਮਿਵੋਤ੍ਸੁਕਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਪ੍ਰਭਾਕਰਾਦ੍ਯੈ ਸ੍ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਭਿਰਿਵੋਤ੍ਤਮੈਃ ।
ਵਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਮਣਿਭਿਰ੍ਜਾਤ੍ਯੈਰ੍ਨਵਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀਮਿਵ ॥ 10 ॥
ਸਹਸਾ ਚਲਿਤਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਮਹੀਂ ਪੁਣ੍ਯਕ੍षਯਾਦ੍ਗਤਾਮ੍ ।
ਸਂਵृਤਦ੍ਯੁਤਿਵਿਸ੍ਤਾਰਾਂ ਤਾਰਾਮਿਵ ਦਿਵਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾਮ੍ ॥ 11 ॥
ਪੁष੍ਪਨਦ੍ਧਾਂ ਵਸਨ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਾਮ੍ ।
ਦ੍ਰੁਤਦਾਵਾਗ੍ਨਿ ਵਿਪ੍ਲੁष੍ਟਾਂ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਂ ਵਨਲਤਾਮਿਵ ॥ 12 ॥
ਸਮ੍ਮੂਢਨਿਗਮਾਂਸ੍ਤਬ੍ਧਾਂ ਸਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਤਵਿਪਣਾਪਣਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼ਸ਼ਿਨਕ੍षਤ੍ਰਾਂ ਦ੍ਯਾਮਿਵਾਮ੍ਬੁਧਰੈਰ੍ਵृਤਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਕ੍षੀਣਪਾਨੋਤ੍ਤਮੈਰ੍ਭਗ੍ਨੈਃ ਸ਼ਰਾਵੈਰਭਿਸਂਵृਤਾਮ੍ ।
ਹਤਸ਼ੌਣ੍ਡਾਮਿਵ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾਂਂ ਪਾਨਭੂਮਿਮਸਂਸ੍ਕृਤਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਵृਕ੍ਣਭੂਮਿਤਲਾਂ ਨਿਮ੍ਨਾਂ ਵृਕ੍ਣਪਾਤ੍ਰੈਸ੍ਸਮਾਵृਤਾਮ੍ ।
ਉਪਯੁਕ੍ਤੋਦਕਾਂ ਭਗ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਪਾਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ ॥ 15 ॥
ਵਿਪੁਲਾਂ ਵਿਤਤਾਂ ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤਪਾਸ਼ਾਂ ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ।
ਭੂਮੌ ਬਾਣੈਰ੍ਵਿਨਿष੍ਕृਤ੍ਤਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਜ੍ਯਾਮਿਵਾਯੁਧਾਤ੍ ॥ 16 ॥
ਸਹਸਾ ਯੁਦ੍ਧਸ਼ੌਣ੍ਡੇਨ ਹਯਾਰੋਹੇਣ ਵਾਹਿਤਾਮ੍ ।
ਨਿਹਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੈਨ੍ਯੇਨ ਵਡਵਾਮਿਵ ਪਾਤਿਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਸ਼ੁष੍ਕਤੋਯਾਂ ਮਹਾਮਤ੍ਸ੍ਯੈਃ ਕੂਰ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਤਟਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਵਾਪੀਮਿਵ ਹृਤੋਤ੍ਪਲਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਪ੍ਰਹृष੍ਟਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਾਮ੍ ।
ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਮਿਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਗਾਤ੍ਰਯष੍ਟਿਮਭੂषਣਾਮ੍ ॥ 19 ॥
ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਪ੍ਰਵਿਗਾਢਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤੈਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਮਿਵ ॥ 20 ॥
ਭਰਤਸ੍ਤੁ ਰਥਸ੍ਥ ਸ੍ਸਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਵਾਹਯਨ੍ਤਂ ਰਥਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਾਰਥਿਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 21 ॥
ਕਿਂ ਨੁ ਖਲ੍ਵਦ੍ਯ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਮੂਰ੍ਛਿਤੋ ਨ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਤੇ ।
ਯਥਾਪੁਰਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਵਨਃ ॥ 22 ॥
ਵਾਰੁਣੀਮਦਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ।
ਧੂਪਿਤਾਗੁਰੁਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਨ ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 23 ॥
ਯਾਨਪ੍ਰਵਰਘੋषਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚ ਹਯਨਿਸ੍ਵਨਃ ।
ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਗਜਨਾਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਂਸ਼੍ਚ ਰਥਨਿਸ੍ਵਨਃ ॥ 24 ॥
ਨੇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਪੁਰ੍ਯਾਮਸ੍ਯਾਂ ਰਾਮੇ ਵਿਵਾਸਿਤੇ ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਸ਼੍ਚ ਨਵਸ੍ਰਜਃ ।
ਗਤੇ ਹਿ ਰਾਮੇ ਤਰੁਣਾ ਸ੍ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ ॥ 25 ॥
ਬਹਿਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਧਰਾ ਨਰਾਃ ।
ਨੋਤ੍ਸਵਾ ਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰਾਮਸ਼ੋਕਾਰ੍ਦਿਤੇ ਪੁਰੇ ॥ 26 ॥
ਸਹ ਨੂਨਂ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦ੍ਯੁਤਿਰ੍ਗਤਾ ।
ਨ ਹਿ ਰਾਜਤ੍ਯਯੋਧ੍ਯੇਯਂ ਸਾਸਾਰੇਵਾਰ੍ਜੁਨੀ ਕ੍षਪਾ ॥ 27 ॥
ਕਦਾ ਨੁ ਖਲੁ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮਹੋਤ੍ਸਵ ਇਵਾऽਗਤਃ ।
ਜਨਯਿष੍ਯਤ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਹਰ੍षਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ ॥ 28 ॥
ਤਰੁਣੈਸ਼੍ਚਾਰੁਵੇषੈਸ਼੍ਚ ਨਰੈਰੁਨ੍ਨਤਗਾਮਿਭਿਃ ।
ਸਮ੍ਪਤਦ੍ਭਿਰਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਨਾਭਿਭਾਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪਥਾਃ ॥ 29 ॥
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਜਲ੍ਪਨ੍ਵਿਵੇਸ਼ ਵਸਤਿਂ ਪਿਤੁਃ ।
ਤੇਨ ਹੀਨਾਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਿਂਹਹੀਨਾਂ ਗੁਹਾਮਿਵ ॥ 30 ॥
ਤਦਾ ਤਦਨ੍ਤਃ ਪੁਰਮੁਞ੍ਝਿਤਪ੍ਰਭਂ ਸੁਰੈਰਿਵੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਭਾਸ੍ਕਰਂ ਦਿਨਮ੍ ।
ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ਮੁਮੋਚ ਬਾष੍ਪਂ ਭਰਤਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayānprabhuḥ |
ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 1 ||
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2 ||
rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām || 3 ||
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4 ||
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5 ||
vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave || 6 ||
saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutoddhūtāṃ jalormimiva nissvanām || 7 ||
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākāle sunirvṛtte vediṃ gataravāmiva || 8 ||
goṣṭhamadhye sthitāmārtāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |
govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivotsukām || 9 ||
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivottamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva || 10 ||
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11 ||
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva || 12 ||
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām || 13 ||
kṣīṇapānottamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām |
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām || 14 ||
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām |
upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva || 15 ||
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt || 16 ||
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisainyena vaḍavāmiva pātitām || 17 ||
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām || 18 ||
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |
santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19 ||
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva || 20 ||
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21 ||
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrchito na niśamyate |
yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22 ||
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23 ||
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24 ||
nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite |
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gate hi rāme taruṇā ssantaptā nopabhuñjate || 25 ||
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
notsavā ssampravartante rāmaśokārdite pure || 26 ||
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā || 27 ||
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivā'gataḥ |
janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ || 28 ||
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhiḥ |
sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29 ||
evaṃ bahuvidhaṃ jalpanviveśa vasatiṃ pituḥ |
tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva || 30 ||
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumoca bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever