📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.113 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤ ਸ਼੍ਸ਼ਿਰਸਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਦੁਕੇ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ ।
ਆਰੁਰੋਹ ਰਥਂ ਹृष੍ਟਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 1 ॥
ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਜਾਬਾਲਿਸ਼੍ਚ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ।
ਅਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਰਯਯੁ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਜਿਤਾਃ ॥ 2 ॥
ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਨਦੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾਸ੍ਤੇ ਯਯੁਸ੍ਤਦਾ ।
ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਾਣਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਂ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍ ॥ 3 ॥
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਧਾਤੁਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਯਯੌ ਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 4 ॥
ਅਦੂਰਾਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ ।
ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਯਤ੍ਰ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਕृਤਾਲਯਃ ॥ 5 ॥
ਸ ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਮਾਗਮ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ।
ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਰਥਾਤ੍ਪਾਦੌ ਵਵਨ੍ਦੇ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 6 ॥
ਤਤੋ ਹृष੍ਟੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਭਰਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਪਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਤਾਤ ਰਾਮੇਣ ਚ ਸਮਾਗਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ ਸ੍ਸ ਤੁ ਤਤੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੇਨ ਧੀਮਤਾ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਂ ਭਰਤੋ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਯਾਚ੍ਯਮਾਨੋ ਗੁਰੁਣਾ ਮਯਾ ਚ ਦृਢਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਰਾਘਵਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 9 ॥
ਪਿਤੁਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਤਾਮੇਵ ਪਾਲਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਹਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਪਿਤੁਰ੍ਮਮ ॥ 10 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਸਿष੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।
ਵਾਕ੍ਯਜ੍ਞੋ ਵਾਕ੍ਯਕੁਸ਼ਲਂ ਰਾਘਵਂ ਵਚਨਂ ਮਹਤ੍ ॥ 11 ॥
ਏਤੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਸਂਹृष੍ਟਃ ਪਾਦੁਕੇ ਹੇਮਭੂषਿਤੇ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯੋਗਕ੍षੇਮਕਰੇ ਤਵ ॥ 12 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਪਾਦੁਕੇ ਹ੍ਯਧਿਰੁਹ੍ਯੈਤੇ ਮਮ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਵੈ ਦਦੌ ॥ 13 ॥
ਨਿਵृਤ੍ਤੋऽਹਮਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਰਾਮੇਣ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮੇਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਦੁਕੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥ 14 ॥
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ਼੍ਸ਼ੁਭਤਰਂ ਮੁਨਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਤਮ੍ ॥ 15 ॥
ਨੈਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸ਼ੀਲਵृਤ੍ਤਵਤਾਂ ਵਰ ।
ਯਦਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਤੁ ਨਿਮ੍ਨੇ ਸृष੍ਟਮਿਵੋਦਕਮ੍ ॥ 16 ॥
ਅਮृਤ ਸ੍ਸਮਹਾਬਾਹੁਃ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤਵ ।
ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮੀਦृਸ਼ਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ ॥ 17 ॥
ਤਮृषਿਂ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮੁਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਆਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਚਰਣਾਵੁਪਗृਹ੍ਯ ਚ ॥ 18 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਰਦ੍ਵਾਜਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।
ਭਰਤਸ੍ਤੁ ਯਯੌ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਯੋਧ੍ਯਾਂ ਸਹ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ॥ 19 ॥
ਯਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕਟੈਸ਼੍ਚੈਵ ਹਯੈਰ੍ਨਾਗੈਸ਼੍ਚ ਸਾ ਚਮੂਃ ।
ਪੁਨਰ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਭਰਤਸ੍ਯਾਨੁਯਾਯਿਨੀ ॥ 20 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇ ਯਮੁਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਨਦੀਂ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵੋਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨੀਮ੍ ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਾਂ ਪੁਨ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਗਙ੍ਗਾਂ ਸ਼ੁਭਜਲਾਂ ਨਦੀਮ੍ ॥ 21 ॥
ਤਾਂ ਰਮ੍ਯਜਲਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਸਨ੍ਤੀਰ੍ਯ ਸਹਬਾਨ੍ਧਵਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰਂ ਰਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸਸੈਨਿਕਃ ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰਾਦ੍ਭੂਯ ਸ੍ਤ੍ਵਯੋਧ੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 22 ॥
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਚ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ ।
ਭਰਤੋ ਦੁਃਖ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤ ਸ੍ਸਾਰਥਿਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 23 ॥
ਸਾਰਥੇ ਪਸ਼੍ਯ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਸਾऽਯੋਧ੍ਯਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।
ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਦੀਨਾ ਪ੍ਰਤਿਹਤਸ੍ਵਰਾ ॥ 24 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |
tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |
āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |
agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||
mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |
pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||
paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |
prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||
adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |
āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||
sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |
avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||
tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |
api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||
evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |
pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||
sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |
rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||
pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |
caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||
evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||
ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |
ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||
evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |
pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||
nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |
ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||
naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |
yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||
amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |
yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||
tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |
āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |
bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||
yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |
punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||
tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |
dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||
tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |
śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||
ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |
bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||
sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |
nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever