📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.111 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਏਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.111 Ayodhyakanda - Ekadashadhikashatatama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਰਾਮਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਨਰੇਵਾਪਰਂ ਵਚਃ ॥ 1 ॥
ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਜਾਤਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗੁਰਵਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।
ਆਚਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਚ ਰਾਘਵ ॥ 2 ॥
ਪਿਤਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਜਨਯਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਦਦਾਤਿ ਚਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 3 ॥
ਸੋऽਹਂ ਤੇ ਪਿਤੁਰਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਵ ਚੈਵ ਪਰਨ੍ਤਪ ।
ਮਮ ਤ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਤਿਵਰ੍ਤੇਸ੍ਸਤਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 4 ॥
ਇਮਾ ਹਿ ਤੇ ਪਰਿषਦ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਏषੁ ਤਾਤ ਚਰਨ੍ਧਰ੍ਮਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤੇਃ ਸਤਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 5 ॥
ਵृਦ੍ਧਾਯਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾਯਾ ਮਾਤੁਰ੍ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍ ।
ਅਸ੍ਯਾ ਹਿ ਵਚਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਤਿਵਰ੍ਤੇਸ੍ਸਤਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 6 ॥
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਯਾਚਮਾਨਸ੍ਯ ਰਾਘਵ ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਕ੍ਰਮ ॥ 7 ॥
ਏਵਂ ਮਧੁਰਮੁਕ੍ਤਸ੍ਸਨ੍ ਗੁਰੁਣਾ ਰਾਘਵਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਮਾਸੀਨਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ ॥ 8 ॥
ਯਨ੍ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਵृਤ੍ਤਂ ਤਨਯੇ ਕੁਰੁਤਃ ਸਦਾ ।
ਨ ਸੁਪ੍ਰਤਿਕਰਂ ਤਤ੍ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 9 ॥
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ੍ਵਾਪਨੋਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਚ ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦੇਨ ਤਥਾ ਸਂਵਰ੍ਧਨੇਨ ਚ ॥ 10 ॥
ਯਨ੍ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਵृਤ੍ਤਂ ਤਨਯੇ ਕੁਰੁਤਸ੍ਸਦਾ ।
ਨ ਸੁਪ੍ਰਤਿਕਰਂ ਤਤ੍ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 11 ॥
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ੍ਵਾਪਨੋਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਚ ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦੇਨ ਤਥਾ ਸਂਵਰ੍ਧਨੇਨ ਚ ॥ 12 ॥
ਸ ਹਿ ਰਾਜਾ ਜਨਯਿਤਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮਮ ।
ਆਜ੍ਞਾਤਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 13 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਪਰਮੋਦਾਰਸ੍ਸੂਤਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ॥ 14 ॥
ਇਹ ਮੇ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕੁਸ਼ਾਨਾਸ੍ਤਰ ਸਾਰਥੇ ।
ਆਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਯਾਵਨ੍ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ॥ 15 ॥
ਅਨਾਹਾਰੋ ਨਿਰਾਲੋਕੋ ਧਨਹੀਨੋ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ।
ਸ਼ੇष੍ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਛਾਲਾਯਾ ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥ 16 ॥
ਸ ਤੁ ਰਾਮਮਵੇਕ੍षਨ੍ਤਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੇਕ੍ष੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ।
ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮੁਪਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭੂਮਾਵੇਵਾऽਸ੍ਤਰਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 17 ॥
ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮੋ ਰਾਜਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਕਿਂ ਮਾਂ ਭਰਤ ਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਤਾਤ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਕ੍ष੍ਯਸਿ ॥ 18 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯੇਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਨਰਾਨ੍ਰੋਦ੍ਧੁਮਿਹਾਰ੍ਹਤਿ ।
ਨ ਤੁ ਮੂਰ੍ਧਾਭਿषਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਸ਼ਨੇ ॥ 19 ॥
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਹਿਤ੍ਵੈਤਦ੍ਦਾਰੁਣਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ ।
ਪੁਰਵਰ੍ਯਾਮਿਤਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਯਾਹਿ ਰਾਘਵ ॥ 20 ॥
ਆਸੀਨਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਭਰਤਃ ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਕਿਮਾਰ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਥ ॥ 21 ॥
ਤੇ ਤਦੋਚੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੌਰਜਾਨਪਦਾ ਜਨਾਃ ।
ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਭਿਜਾਨੀਮਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਵਦਤਿ ਰਾਘਵਃ ॥ 22 ॥
ਏषੋऽਪਿ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗਃ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।
ਅਤ ਏਵ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮੋ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮਞ੍ਜਸਾ ॥ 23 ॥
ਤੇषਾਮਾਜ੍ਞਾਯ ਵਚਨਂ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਏਵਂ ਨਿਬੋਧ ਵਚਨਂ ਸੁਹृਦਾਂ ਧਰ੍ਮਚਕ੍षੁषਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਏਤਚ੍ਚੈਵੋਭਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾਂ ਚ ਸ੍ਪृਸ਼ ਤਥੋਦਕਮ੍ ॥ 25 ॥
ਅਥੋਤ੍ਥਾਯ ਜਲਂਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਸ਼੍ਰੁਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ਪਰਿषਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ੍ਤਥਾ ॥ 26 ॥
ਨ ਯਾਚੇ ਪਿਤਰਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਾਮਿ ਮਾਤਰਮ੍ ।
ਆਰ੍ਯਂ ਪਰਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਨਾਨੁਜਾਨਾਮਿ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ 27 ॥
ਯਦਿਤ੍ਵਵਸ਼੍ਯਂ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਃ ।
ਅਹਮੇਵ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾ ਵਨੇ ॥ 28 ॥
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਤਥ੍ਯੇਨ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮ ਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ ॥ 29 ॥
ਵਿਕ੍ਰੀਤਮਾਹਿਤਂ ਕ੍ਰੀਤਂ ਯਤ੍ਪਿਤ੍ਰਾ ਜੀਵਤਾ ਮਮ ।
ਨ ਤਲ੍ਲੋਪਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਾ ਭਰਤੇਨ ਵਾ ॥ 30 ॥
ਉਪਧਿਰ੍ਨ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਨਵਾਸੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਃ ।
ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮੇ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ॥ 31 ॥
ਜਾਨਾਮਿ ਭਰਤਂ ਕ੍षਾਨ੍ਤਂ ਗੁਰੁਸਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਮ੍ ।
ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ॥ 32 ॥
ਅਨੇਨ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਵਨਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਃ ਪੁਨਃ ।
ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸਹ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਪਤਿਰੁਤ੍ਤਮਃ ॥ 33 ॥
ਵृਤੋ ਹਿ ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਯਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਕृਤਮ੍ ।
ਅਨृਤਾਨ੍ਮੋਚਯਾਨੇਨ ਪਿਤਰਂ ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ॥ 34 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekādaśādhikaśatatamassargaḥ |
vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurohitaḥ |
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarevāparaṃ vacaḥ || 1 ||
puruṣasyeha jātasya bhavanti guravastrayaḥ |
ācāryaścaiva kākutstha pitā mātā ca rāghava || 2 ||
pitā hyevaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha |
prajñāṃ dadāti cācāryastasmātsa gururucyate || 3 ||
so'haṃ te piturācāryastava caiva parantapa |
mama tvaṃ vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 4 ||
imā hi te pariṣada śśreṇayaśca dvijāstathā |
eṣu tāta carandharmaṃ nātivarteḥ satāṃ gatim || 5 ||
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum |
asyā hi vacanaṃ kurvannātivartessatāṃ gatim || 6 ||
bharatasya vacaḥ kurvanyācamānasya rāghava |
ātmānaṃ nātivartestvaṃ satyadharmaparākrama || 7 ||
evaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam |
pratyuvāca samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ || 8 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutaḥ sadā |
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 9 ||
yathāśakti pradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 10 ||
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanaye kurutassadā |
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā ca yatkṛtam || 11 ||
yathāśaktipradānena svāpanocchādanena ca |
nityaṃ ca priyavādena tathā saṃvardhanena ca || 12 ||
sa hi rājā janayitā pitā daśaratho mama |
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati || 13 ||
evamuktastu rāmeṇa bharataḥ pratyanantaram |
uvāca paramodārassūtaṃ paramadurmanāḥ || 14 ||
iha me sthaṇḍile śīghraṃ kuśānāstara sārathe |
āryaṃ pratyupavekṣyāmi yāvanme na prasīdati || 15 ||
anāhāro nirāloko dhanahīno yathā dvijaḥ |
śeṣye purastācchālāyā yāvanna pratiyāsyati || 16 ||
sa tu rāmamavekṣantaṃ sumantraṃ pekṣya durmanāḥ |
kuśottaramupasthāpya bhūmāvevā'staratsvayam || 17 ||
tamuvāca mahātejā rāmo rājarṣisattamaḥ |
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavekṣyasi || 18 ||
brāhmaṇo hyekapārśvena narānroddhumihārhati |
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupaveśane || 19 ||
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam |
puravaryāmitaḥ kṣipramayodhyāṃ yāhi rāghava || 20 ||
āsīnastveva bharataḥ paurajānapadaṃ janam |
uvāca sarvataḥ prekṣya kimāryaṃ nānuśāsatha || 21 ||
te tadocurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ |
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ || 22 ||
eṣo'pi hi mahābhāgaḥ piturvacasi tiṣṭhati |
ata eva na śaktāḥ smo vyāvartayitumañjasā || 23 ||
teṣāmājñāya vacanaṃ rāmo vacanamabravīt |
evaṃ nibodha vacanaṃ suhṛdāṃ dharmacakṣuṣām || 24 ||
etaccaivobhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava |
uttiṣṭha tvaṃ mahābāho māṃ ca spṛśa tathodakam || 25 ||
athotthāya jalaṃspṛṣṭvā bharato vākyamabravīt |
śruṇvantu me pariṣado mantriṇa śśreṇayastathā || 26 ||
na yāce pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram |
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam || 27 ||
yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ ca piturvacaḥ |
ahameva nivatsyāmi caturdaśa samā vane || 28 ||
dharmātmā tasya tathyena bhrāturvākyena vismitaḥ |
uvāca rāma ssamprekṣya paurajānapadaṃ janam || 29 ||
vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama |
na tallopayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatena vā || 30 ||
upadhirna mayā kāryo vanavāse jugupsitaḥ |
yuktamuktaṃ ca kaikeyyā pitrā me sukṛtaṃ kṛtam || 31 ||
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam |
sarvamevātra kalyāṇaṃ satyasandhe mahātmani || 32 ||
anena dharmaśīlena vanātpratyāgataḥ punaḥ |
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ || 33 ||
vṛto hi rājā kaikeyyā mayā tadvacanaṃ kṛtam |
anṛtānmocayānena pitaraṃ taṃ mahīpatim || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever