📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.100 ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡ - ਸ਼ਤਤਮ ਸਰ੍ਗਃ
2.100 Ayodhyakanda - Shatatama Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਜਟਿਲਂ ਚੀਰਵਸਨਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪਤਿਤਂ ਭੁਵਿ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮੋ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਂਯਥਾ ॥ 1 ॥
ਕਥਞ੍ਚਿਦਭਿਵਿਜ੍ਞਾਯ ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨਂ ਕृਸ਼ਮ੍ ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭਰਤਂ ਰਾਮਃ ਪਰਿਜਗ੍ਰਾਹ ਬਾਹੁਨਾ ॥ 2 ॥
ਆਘ੍ਰਾਯ ਰਾਮਸ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਙ੍ਕੇ ਭਰਤਮਾਰੋਪ੍ਯ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ੍ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ 3 ॥
ਕ੍ਵ ਨੁ ਤੇऽਭੂਤ੍ਪਿਤਾ ਤਾਤ ਯਦਰਣ੍ਯਂ ਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ।
ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਨਮਾਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 4 ॥
ਚਿਰਸ੍ਯ ਬਤ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੂਰਾਦ੍ਭਰਤਮਾਗਤਮ੍ ।
ਦੁष੍ਪ੍ਰਤੀਕਮਰਣ੍ਯੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਤਾਤ ਵਨਮਾਗਤਃ ॥ 5 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧਾਰਯਤੇ ਤਾਤ ਰਾਜਾ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਿਹਾऽਗਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੀਨ ਸ੍ਸਹਸਾ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤਃ ॥ 6 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯ ਨ ਤੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭ੍ਰष੍ਟਂ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਛੁਸ਼੍ਰੂषਸੇ ਤਾਤ ਪਿਤਰਂ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 7 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧਸ਼ਰਥੋ ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਲੀ ਸਤ੍ਯਸਂਙ੍ਗਰਃ ।
ਰਾਜਸੂਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਮਾਹਰ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ 8 ॥
ਸ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯੋ ਯਥਾਵਤ੍ਤਾਤ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ॥ 9 ॥
ਸਾ ਤਾਤ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪ੍ਰਜਾਵਤੀ ।
ਸੁਖਿਨੀ ਕਚ੍ਚਿਦਾਰ੍ਯਾ ਚ ਦੇਵੀ ਨਨ੍ਦਤਿ ਕੈਕਯੀ ॥ 10 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕੁਲਪੁਤ੍ਰੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਅਨਸੂਯੁਰਨੁਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸਤ੍ਕृਤਸ੍ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਗ੍ਨਿषੁ ਤੇ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਜ੍ਞੋ ਮਤਿਮਾਨृਜੁਃ ।
ਹੁਤਂ ਚ ਹੋष੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਕਾਲੇ ਵੇਦਯਤੇ ਸਦਾ ॥ 12 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ਪਿਤ੍ਰੂਨ੍ ਮਾਤृਰ੍ਗੁਰੂਨ੍ਪਿਤृਸਮਾਨਪਿ ।
ਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਤ ਵੈਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚਾਭਿਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 13 ॥
ਇष੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ ।
ਸੁਧਨ੍ਵਾਨਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਾਤ ਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 14 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਾਤ੍ਮਸਮਾ ਸ਼੍ਸ਼ੂਰਾ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਵਨ੍ਤੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।
ਕੁਲੀਨਾਸ਼੍ਚੇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਸ੍ਤੇ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ॥ 15 ॥
ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਜਯਮੂਲਂ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ ।
ਸੁਸਂਵृਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਧਰੈਰਮਾਤ੍ਯੈ ਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ ॥ 16 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਂ ਨੈषੀਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲੇऽਵਬੁਧ੍ਯਸੇ ।
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਾਪਰਰਾਤ੍ਰੇषੁ ਚਿਨ੍ਤਿਯਸ੍ਯਰ੍ਥਨੈਪੁਣਮ੍ ॥ 17 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਸੇ ਨੈਕਃ ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਹੁਭਿਸ੍ਸਹ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਨ ਪਰਿਧਾਵਤਿ ॥ 18 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਲਘੁਮੂਲਂ ਮਹੋਦਯਮ੍ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਰਭਸੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਦੀਰ੍ਘਯਸਿ ਰਾਘਵ ॥ 19 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਸੁਕृਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕृਤਰੂਪਾਣਿ ਵਾ ਪੁਨਃ ।
ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ॥ 20 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਤਰ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਵਾ ਤਵਾਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ॥ 21 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਮੇਕਮਿਚ੍ਛਸਿ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ ।
ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕृਚ੍ਛ੍ਰੇषੁ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਮਹਤ੍ ॥ 22 ॥
ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਂ ਯੁਦ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਅਥਵਾਪ੍ਯਯੁਤਾਨ੍ਯੇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇषੁ ਸਹਾਯਤਾ ॥ 23 ॥
ਏਕੋऽਪ੍ਯਮਾਤ੍ਯੋ ਮੇਧਾਵੀ ਸ਼ੂਰੋ ਦਕ੍षੋ ਵਿਚਕ੍षਣਃ ।
ਰਾਜਾਨਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪਯੇਨ੍ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 24 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਸ੍ਵੇਵ ਮਧ੍ਯਮੇषੁ ਚ ਮਧ੍ਯਮਾਃ ।
ਜਘਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਘਨ੍ਯੇषੁ ਭृਤ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਿਤਾਃ ॥ 25 ॥
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨੁਪਧਾਤੀਤਾਨ੍ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਾਞ੍ਛੁਚੀਨ੍ ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਞ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠੇषੁਕਚ੍ਚਿਤ੍ਵਂ ਨਿਯੋਜਯਸਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ॥ 26 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨੋਗ੍ਰੇਣ ਦਣ੍ਡੇਨ ਭृਸ਼ਮੁਦ੍ਵੇਜਿਤਪ੍ਰਜਮ੍ ।
ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਤਵਾਨੁਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਕੈਕਯੀਸੁਤ ॥ 27 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਵਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯਾਜਕਾਃ ਪਤਿਤਂ ਯਥਾ ।
ਉਗ੍ਰਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀਤਾਰਂ ਕਾਮਯਾਨਮਿਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 28 ॥
ਉਪਾਯਕੁਸ਼ਲਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਭृਤ੍ਯਸਨ੍ਦੂषਣੇ ਰਤਮ੍ ।
ਸ਼ੂਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਮਂ ਚ ਯੋ ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਹਨ੍ਯਤੇ ॥ 29 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ ।
ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਨੁਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦਕ੍षਸ੍ਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕृਤਃ ॥ 30 ॥
ਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾ ਯੁਧ੍ਦਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ।
ਦृष੍ਟਾਪਦਾਨਾ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯਮਾਨਿਤਾਃ ॥ 31 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਬਲਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਂ ਚ ਵੇਤਨਂ ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਦਦਾਸਿ ਨ ਵਿਲਮ੍ਬਸੇ ॥ 32 ॥
ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਣਾਚ੍ਚੈਵ ਭਕ੍ਤਵੇਤਨਯੋਰ੍ਭृਤਾਃ ।
ਭਰ੍ਤੁਃ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੋऽਨਰ੍ਥ ਸ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 33 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵੇऽਨੁਰਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਤਵਾਰ੍ਥੇषੁ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ॥ 34 ॥
ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਾਨਪਦੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਦਕ੍षਿਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ।
ਯਥੋਕ੍ਤਵਾਦੀ ਦੂਤਸ੍ਤੇ ਕृਤੋ ਭਰਤ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 35 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਵਪਕ੍षੇ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ।
ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਵਿਜ੍ਞਾਤੈਰ੍ਵੇਤ੍ਸਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚਾਰਕੈਃ ॥ 36 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਪਾਸ੍ਤਾਨਹਿਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਯਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ।
ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਨਵਜ੍ਞਾਯ ਵਰ੍ਤਸੇ ਰਿਪੁਸੂਦਨ ॥ 37 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਲੌਕਾਯਤਿਕਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਾਤ ਸੇਵਸੇ ।
ਅਨਰ੍ਥਕੁਸ਼ਲਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬਾਲਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਃ ॥ 38 ॥
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ।
ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਵੀਕ੍षਿਕੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ 39 ॥
ਵੀਰੈਰਧ੍ਯੁषਿਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਮਾਕਂ ਤਾਤ ਪੂਰ੍ਵਕੈਃ ।
ਸਤ੍ਯਨਾਮਾਂ ਦृਢ ਦ੍ਵਾਰਾਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ ॥ 40 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈ ਸ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੈਸ੍ਸਦਾ ।
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਸਾਹੈਰ੍ਵृਤਾਮਾਰ੍ਯੈ ਸ੍ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 41 ॥
ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਰ੍ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈਰ੍ਵृਤਾਂ ਵੈਦ੍ਯਜਨਾਕੁਲਾਮ੍ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਮੁਦਿਤਾਂ ਸ੍ਫੀਤਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਕ੍षਸਿ ॥ 42 ॥
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚੈਤ੍ਯਸ਼ਤੈਰ੍ਜੁष੍ਟ ਸ੍ਸੁਨਿਵਿष੍ਟਜਨਾਕੁਲਃ ।
ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੈਃ ਪ੍ਰਪਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਟਾਕੈਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤਃ ॥ 43 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਨਰਨਾਰੀਕਸ੍ਸਮਾਜੋਤ੍ਸਵਸ਼ੋਭਿਤਃ ।
ਸੁਕृष੍ਟਸੀਮਾ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ਹਿਂਸਾਭਿਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ 44 ॥
ਅਦੇਵਮਾਤृਕੋ ਰਮ੍ਯ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਪਦੈਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭਯੈਸ੍ਸਰ੍ਵੈਃ ਖਨਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤਃ ॥ 45 ॥
ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨਰੈਃ ਪਾਪੈਰ੍ਮਮ ਪੂਰ੍ਵੈ ਸ੍ਸੁਰਕ੍षਿਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਨਪਦਸ੍ਸ੍ਫੀਤਃ ਸੁਖਂ ਵਸਤਿ ਰਾਘਵ ॥ 46 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਦਯਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਕृषਿਗੋਰਕ੍षਜੀਵਿਨਃ ।
ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤਾਤ ਲੋਕੋ ਹਿ ਸੁਖਮੇਧਤੇ ॥ 47 ॥
ਤੇषਾਂ ਗੁਪ੍ਤਿਪਰੀਹਾਰੈਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਰਣਂ ਕृਤਮ੍ ।
ਰਕ੍ष੍ਯਾ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿषਯਵਾਸਿਨਃ ॥ 48 ॥
ਕਚ੍ਚਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਸ੍ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਸਿ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਕ੍षਿਤਾਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਯਾਸਾਂ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗੁਹ੍ਯਂ ਨ ਭਾषਸੇ ॥ 49 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਵਨਂ ਗੁਪ੍ਤਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਧੇਨੁਕਾਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਗਣਿਕਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਣਾਂ ਚ ਤृਪ੍ਯਸਿ ॥ 50 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਸੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਪਥੇ ॥ 51 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਾਸ੍ਤੇऽਵਿਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ।
ਸਰ੍ਵੇ ਵਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਮਧ੍ਯਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ ॥ 52 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਯੁਧੋਦਕੈਃ ।
ਯਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਤਥਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਧਨੁਰ੍ਧਰੈਃ ॥ 53 ॥
ਆਯਸ੍ਤੇ ਵਿਪੁਲਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕਚ੍ਚਿਦਲ੍ਪਤਰੋ ਵ੍ਯਯਃ ।
ਅਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਨ ਤੇ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੋਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵ ॥ 54 ॥
ਦੇਵਤਾਰ੍ਥੇ ਚ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥੇਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਭ੍ਯਾਗਤੇषੁ ਚ ।
ਯੋਧੇषੁ ਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗੇषੁ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਵ੍ਯਯਃ ॥ 55 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਾਰ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਕ੍षਾਰਿਤ ਸ਼੍ਚਾਪਰਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਅਪृष੍ਟ ਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਨ ਲੋਭਾਦ੍ਵਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ 56 ॥
ਗृਹੀਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇ ਦृष੍ਟਸ੍ਸਕਾਰਣਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚੋਰੋ ਧਨਲੋਭਾਨ੍ਨਰਰ੍षਭ ॥ 57 ॥
ਵ੍ਯਸਨੇ ਕਚ੍ਚਿਦਾਢ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ ।
ਅਰ੍ਥਂ ਵਿਰਾਗਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਮਾਤ੍ਯਾ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ॥ 58 ॥
ਯਾਨਿ ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਰੂਣਿ ਰਾਘਵ ।
ਤਾਨਿ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਮਨੁਸ਼ਾਸਤਃ ॥ 59 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਬਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਾਮੁਖ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ।
ਦਾਨੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰ੍ਬੁਭੂषਸੇ ॥ 60 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਪਸਾਨ੍ ਦੇਵਤਾਤਿਥੀਨ੍ ।
ਚੈਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਿਧ੍ਦਾਰ੍ਥਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਯਸਿ ॥ 61 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥੇਨ ਵਾ ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ ।
ਉਭੌ ਵਾ ਪ੍ਰੀਤਿਲੋਭੇਨ ਕਾਮੇਨ ਚ ਨ ਬਾਧਸੇ ॥ 62 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਜਯਤਾਂ ਵਰ ।
ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਲੇ ਕਾਲਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਰਦ ਸੇਵਸੇ ॥ 63 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਸ਼ਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਾਃ ।
ਆਸ਼ਂਸਨ੍ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਪੌਰਜਾਨਪਦੈਸ੍ਸਹ ॥ 64 ॥
ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਮਨृਤਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।
ਅਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮਾਲਸ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਵृਤ੍ਤਿਤਾਮ੍ ॥ 65 ॥
ਏਕਚਿਨ੍ਤਨਮਰ੍ਥਾਨਾਮਨਰ੍ਥਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਾਮਨਾਰਮ੍ਭਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਰਿਰਕ੍षਣਮ੍ ॥ 66 ॥
ਮਙ੍ਗਲਾਦ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਯਸ੍ਯੇਤਾਨ੍ਰਾਜਦੋषਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥ 67 ॥
ਦਸ਼ਪਞ੍ਚਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਾਨ੍ਸਪ੍ਤਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।
ਅष੍ਟਵਰ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ॥ 68 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ षਾਡ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਦੈਵਮਾਨੁषਮ੍ ।
ਕृਤ੍ਯਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ 69 ॥
ਯਾਤ੍ਰਾਦਣ੍ਡਵਿਧਾਨਂ ਚ ਦ੍ਵਿਯੋਨੀ ਸਨ੍ਧਿਵਿਗ੍ਰਹੌ ।
ਕਚ੍ਚਿਦੇਤਾਨ੍ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਥਾਵਦਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ॥ 70 ॥
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਵਾ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਸੇ ਮਿਥਃ ॥ 71 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਵੇਦਾਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਦਾਰਾਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 72 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦੇषੈਵ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਮਮ ਰਾਘਵ ।
ਆਯੁष੍ਯਾ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਯਾ ਚ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥ ਸਂਹਿਤਾ ॥ 73 ॥
ਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਾਤੋ ਯਾਂ ਚ ਨਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਃ ।
ਤਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਸੇ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਯਾਚ ਸਤ੍ਪਥਗਾ ਸ਼ੁਭਾ ॥ 74 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਕृਤਂ ਭੋਜ੍ਯਮੇਕੋ ਨਾਸ਼੍ਨਾਸਿ ਰਾਘਵ ।
ਕਚ੍ਚਿਦਾਸ਼ਂਸਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯ ਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ ॥ 75 ॥
ਰਾਜਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿ ਪਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਮਤਿਰ੍ਦਣ੍ਡਧਰਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍ ।
ਅਵਾਪ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਯਥਾਵਦਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤ ਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੁਪੈਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ॥ 76 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
jaṭilaṃ cīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi |
dadarśa rāmo durdarśaṃ yugānte bhāskaraṃyathā || 1 ||
kathañcidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam |
bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ parijagrāha bāhunā || 2 ||
āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghavaḥ |
aṅke bharatamāropya paryapṛcchatsamāhitaḥ || 3 ||
kva nu te'bhūtpitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgataḥ |
na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi || 4 ||
cirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam |
duṣpratīkamaraṇye'smin kiṃ tāta vanamāgataḥ || 5 ||
kacciddhārayate tāta rājā yattvamihā'gataḥ |
kaccinna dīna ssahasā rājā lokāntaraṃ gataḥ || 6 ||
kaccitsaumya na te rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam |
kaccicchuśrūṣase tāta pitaraṃ satyavikramam || 7 ||
kacciddhaśaratho rājā kuśalī satyasaṃṅgaraḥ |
rājasūyāśvamedhānāmāhartā dharmaniścayaḥ || 8 ||
sa kaccidbrāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyutiḥ |
ikṣvākūṇāmupādhyāyo yathāvattāta pūjyate || 9 ||
sā tāta kaccitkausalyā sumitrā ca prajāvatī |
sukhinī kaccidāryā ca devī nandati kaikayī || 10 ||
kaccidvinayasampannaḥ kulaputro bahuśrutaḥ |
anasūyuranudraṣṭā satkṛtaste purohitaḥ || 11 ||
kaccidagniṣu te yukto vidhijño matimānṛjuḥ |
hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā || 12 ||
kacciddevānpitrūn mātṛrgurūnpitṛsamānapi |
vṛddhāṃśca tāta vaidyāṃśca brāhmaṇāṃścābhimanyase || 13 ||
iṣvastravarasampannamarthaśāstra viśāradam |
sudhanvānamupādhyāyaṃ kaccittvaṃ tāta manyase || 14 ||
kaccidātmasamā śśūrā śśrutavanto jitendriyāḥ |
kulīnāśceṅgitajñāśca kṛtāste tāta mantriṇaḥ || 15 ||
mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava |
susaṃvṛto mantradharairamātyai śśāstrakovidaiḥ || 16 ||
kaccinnidrāvaśaṃ naiṣīḥ kaccit kāle'vabudhyase |
kacciccāpararātreṣu cintiyasyarthanaipuṇam || 17 ||
kaccinmantrayase naikaḥ kaccinna bahubhissaha |
kaccitte mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati || 18 ||
kaccidarthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam |
kṣipramārabhase kartuṃ na dīrghayasi rāghava || 19 ||
kaccittu sukṛtānyeva kṛtarūpāṇi vā punaḥ |
viduste sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ || 20 ||
kaccinnatarkairyuktyā vā ye cāpyaparikīrtitāḥ |
tvayā vā tavāmātyairbudhyate tāta mantritam || 21 ||
kaccitsahasrānmūrkhāṇāmekamicchasi paṇḍitam |
paṇḍito hyarthakṛcchreṣu kuryānniśreyasaṃ mahat || 22 ||
sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yudyupāste mahīpatiḥ |
athavāpyayutānyeva nāsti teṣu sahāyatā || 23 ||
eko'pyamātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇaḥ |
rājānaṃ rājaputraṃ vā prāpayenmahatīṃ śriyam || 24 ||
kaccinmukhyā mahātsveva madhyameṣu ca madhyamāḥ |
jaghanyāśca jaghanyeṣu bhṛtyāḥ karmasu yojitāḥ || 25 ||
amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñchucīn |
śreṣṭhāñchreṣṭheṣukaccitvaṃ niyojayasi karmasu || 26 ||
kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvejitaprajam |
rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇaḥ kaikayīsuta || 27 ||
kaccittvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā |
ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striyaḥ || 28 ||
upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇe ratam |
śūramaiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa hanyate || 29 ||
kacciddhṛṣṭaśca śūraśca matimān dhṛtimān śuciḥ |
kulīnaścānuraktaśca dakṣassenāpatiḥ kṛtaḥ || 30 ||
balavantaśca kaccitte mukhyā yudhdaviśāradāḥ |
dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtyamānitāḥ || 31 ||
kaccidbalasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam |
samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase || 32 ||
kālātikramaṇāccaiva bhaktavetanayorbhṛtāḥ |
bhartuḥ kupyanti duṣyanti so'nartha ssumahān smṛtaḥ || 33 ||
kaccitsarve'nuraktāstvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ |
kaccitprāṇāṃ stavārtheṣu santyajanti samāhitāḥ || 34 ||
kaccijjānapado vidvāndakṣiṇaḥ pratibhānavān |
yathoktavādī dūtaste kṛto bharata paṇḍitaḥ || 35 ||
kaccidaṣṭādaśānyeṣu svapakṣe daśa pañca ca |
tribhistribhiravijñātairvetsi tīrthāni cārakaiḥ || 36 ||
kaccidvyapāstānahitānpratiyātāṃśca sarvadā |
durbalānanavajñāya vartase ripusūdana || 37 ||
kaccinna laukāyatikānbrāhmaṇāṃstāta sevase |
anarthakuśalā hyete bālāḥ paṇḍitamāninaḥ || 38 ||
dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhāḥ |
buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te || 39 ||
vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ |
satyanāmāṃ dṛḍha dvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām || 40 ||
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyai ssvakarmanirataissadā |
jitendriyairmahotsāhairvṛtāmāryai ssahasraśaḥ || 41 ||
prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām |
kaccitsumuditāṃ sphītāmayodhyāṃ parirakṣasi || 42 ||
kacciccaityaśatairjuṣṭa ssuniviṣṭajanākulaḥ |
devasthānaiḥ prapābhiśca taṭākaiścopaśobhitaḥ || 43 ||
prahṛṣṭanaranārīkassamājotsavaśobhitaḥ |
sukṛṣṭasīmā paśumānhiṃsābhiḥ parivarjitaḥ || 44 ||
adevamātṛko ramya śśvāpadaiḥ parivarjitaḥ |
parityakto bhayaissarvaiḥ khanibhiścopaśobhitaḥ || 45 ||
vivarjito naraiḥ pāpairmama pūrvai ssurakṣitaḥ |
kaccijjanapadassphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava || 46 ||
kaccitte dayitāssarve kṛṣigorakṣajīvinaḥ |
vārtāyāṃ saṃśritastāta loko hi sukhamedhate || 47 ||
teṣāṃ guptiparīhāraiḥ kaccitte bharaṇaṃ kṛtam |
rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsinaḥ || 48 ||
kaccistriya ssāntvayasi kaccittāśca surakṣitāḥ |
kaccinna śraddhāsyāsāṃ kaccidguhyaṃ na bhāṣase || 49 ||
kaccinnāgavanaṃ guptaṃ kaccitte santi dhenukāḥ |
kaccinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi || 50 ||
kacciddarśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam |
utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputra mahāpathe || 51 ||
kaccinna sarve karmāntāḥ pratyakṣāste'viśaṅkayā |
sarve vā punarutsṛṣṭā madhyamevātra kāraṇam || 52 ||
kaccitsarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakaiḥ |
yantraiśca paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ || 53 ||
āyaste vipulaḥ kaccitkaccidalpataro vyayaḥ |
apātreṣu na te kaccitkośo gacchati rāghava || 54 ||
devatārthe ca pitrarthebrāhmaṇābhyāgateṣu ca |
yodheṣu mitravargeṣu kaccidgacchati te vyayaḥ || 55 ||
kaccidāryo viśuddhātmā kṣārita ścāparakarmaṇā |
apṛṣṭa śśāstrakuśalairna lobhādvadhyate śuciḥ || 56 ||
gṛhītaścaiva pṛṣṭaśca kāle dṛṣṭassakāraṇaḥ |
kaccinna mucyate coro dhanalobhānnararṣabha || 57 ||
vyasane kaccidāḍhyasya durgatasya ca rāghava |
arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ || 58 ||
yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rāghava |
tāni putrānpaśūnghnanti prītyarthamanuśāsataḥ || 59 ||
kaccidvṛddhāṃśca bālāṃśca vaidyāmukhyāṃśca rāghava |
dānena manasā vācā tribhiretairbubhūṣase || 60 ||
kaccidgurūṃśca vṛddhāṃśca tāpasān devatātithīn |
caityāṃśca sarvānsidhdārthānbrāhmaṇāṃśca namasyasi || 61 ||
kaccidarthena vā dharmamarthaṃ dharmeṇa vā punaḥ |
ubhau vā prītilobhena kāmena ca na bādhase || 62 ||
kaccidarthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara |
vibhajya kāle kālajña sarvānvarada sevase || 63 ||
kaccitte brāhmaṇā śśarma sarvaśāstrārthakovidāḥ |
āśaṃsante mahāprājña paurajānapadaissaha || 64 ||
nāstikyamanṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām |
adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañcavṛttitām || 65 ||
ekacintanamarthānāmanarthajñaiśca mantraṇam |
niścitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam || 66 ||
maṅgalādyaprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvataḥ |
kaccitvaṃ varjayasyetānrājadoṣāṃścaturdaśa || 67 ||
daśapañcacaturvargānsaptavargaṃ ca tattvataḥ |
aṣṭavargaṃ trivargaṃ ca vidyāstisraśca rāghava || 68 ||
indriyāṇāṃ jayaṃ buddhyā ṣāḍguṇyaṃ daivamānuṣam |
kṛtyaṃ viṃśativargaṃ ca tathā prakṛtimaṇḍalam || 69 ||
yātrādaṇḍavidhānaṃ ca dviyonī sandhivigrahau |
kaccidetānmahāprājña yathāvadanumanyase || 70 ||
mantribhistvaṃ yathoddiṣṭaiścaturbhistribhireva vā |
kaccitsamastairvyastaiśca mantraṃ mantrayase mithaḥ || 71 ||
kaccitte saphalā vedāḥ kaccitte saphalāḥ kriyāḥ |
kaccitte saphalā dārāḥ kaccitte saphalaṃ śrutam || 72 ||
kaccideṣaiva te buddhiryathoktā mama rāghava |
āyuṣyā ca yaśasyā ca dharmakāmārtha saṃhitā || 73 ||
yāṃ vṛttiṃ vartate tāto yāṃ ca naḥ prapitāmahāḥ |
tāṃ vṛttiṃ vartase kaccidyāca satpathagā śubhā || 74 ||
kaccitsvādu kṛtaṃ bhojyameko nāśnāsi rāghava |
kaccidāśaṃsamānebhyo mitrebhya ssamprayacchasi || 75 ||
rājā tu dharmeṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadharaḥ prajānām |
avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaścyuta ssvargamupaiti vidvān || 76 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe śatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever