📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
1.2 ਬਾਲਕਾਣ੍ਡ - ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਸਰ੍ਗਃ
1.2 Balakanda - Dvitiya Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਹਸ਼ਿष੍ਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ॥ 1 ॥
ਯਥਾਵਤ੍ਪੂਜਿਤਸ੍ਤੇਨ ਦੇਵਰ੍षਿਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਦਾ ।
ਆਪृष੍ਟ੍ਵੈਵਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਸ੍ਸ ਜਗਾਮ ਵਿਹਾਯਸਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਲੋਕਂ ਮੁਨਿਸ੍ਤਦਾ ।
ਜਗਾਮ ਤਮਸਾਤੀਰਂ ਜਾਹ੍ਨਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਵਿਦੂਰਤਃ ॥ 3 ॥
ਸ ਤੁ ਤੀਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਮਸਾਯਾ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।
ਸ਼ਿष੍ਯਮਾਹ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਮਕਰ੍ਦਮਮ੍ ॥ 4 ॥
ਅਕਰ੍ਦਮਮਿਦਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ।
ਰਮਣੀਯਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਮ੍ਬੁ ਸਨ੍ਮਨੁष੍ਯਮਨੋ ਯਥਾ ॥ 5 ॥
ਨ੍ਯਸ੍ਯਤਾਂ ਕਲਸ਼ਸ੍ਤਾਤ ਦੀਯਤਾਂ ਵਲ੍ਕਲਂ ਮਮ ।
ਇਦਮੇਵਾਵਗਾਹਿष੍ਯੇ ਤਮਸਾਤੀਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 6 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਤ ਮੁਨੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਲ੍ਕਲਂ ਨਿਯਤੋ ਗੁਰੋਃ ॥ 7 ॥
ਸ ਸ਼ਿष੍ਯਹਸ੍ਤਾਦਾਦਾਯ ਵਲ੍ਕਲਂ ਨਿਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਵਿਚਚਾਰ ਹ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਪੁਲਂ ਵਨਮ੍ ॥ 8 ॥
ਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਤੁ ਮਿਥੁਨਂ ਚਰਨ੍ਤਮਨਪਾਯਿਨਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਯੋਸ਼੍ਚਾਰੁਨਿਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਮਿਥੁਨਾਦੇਕਂ ਪੁਮਾਂਸਂ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।
ਜਘਾਨ ਵੈਰਨਿਲਯੋ ਨਿषਾਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ॥ 10 ॥
ਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪਰੀਤਾਙ੍ਗਂ ਵੇष੍ਟਮਾਨਂ ਮਹੀਤਲੇ ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੁਰਾਵ ਕਰੁਣਾਂ ਗਿਰਮ੍ ॥ 11 ॥
ਵਿਯੁਕ੍ਤਾ ਪਤਿਨਾ ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਜੇਨ ਸਹਚਾਰਿਣਾ ।
ਤਾਮ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षੇਣ ਮਤ੍ਤੇਨ ਪਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹਿਤੇਨ ਵੈ ॥ 12 ॥
ਤਦਾ ਤੁ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿषਾਦੇਨ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍ ।
ऋषੇਰ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰੁਣ੍ਯਂ ਸਮਪਦ੍ਯਤ ॥ 13 ॥
ਤਤਃ ਕਰੁਣਵੇਦਿਤ੍ਵਾਦਧਰ੍ਮੋऽਯਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਜਃ ।
ਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯ ਰੁਦਤੀਂ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 14 ॥
ਮਾ ਨਿषਾਦ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਤ੍ਵਮਗਮਸ਼੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਸ੍ਸਮਾਃ ।
ਯਤ੍ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਮਿਥੁਨਾਦੇਕਮਵਧੀਃ ਕਾਮਮੋਹਿਤਮ੍ ॥ 15 ॥
15 ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਬਭੂਵ ਹृਦਿ ਵੀਕ੍षਤਃ ।
ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ਕੁਨੇਃ ਕਿਮਿਦਂ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਮਯਾ ॥ 16 ॥
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਸ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚਕਾਰ ਮਤਿਮਾਨ੍ਮਤਿਮ੍ ।
ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਚੈਵਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਸ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 17 ॥
ਪਾਦਬਦ੍ਧੋऽਕ੍षਰਸਮਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਮੇ ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਭਵਤੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ॥ 18 ॥
ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੁਨੇਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਸਂਹृष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋऽਭਵਦ੍ਗੁਰੁਃ ॥ 19 ॥
ਸੋऽਭਿषੇਕਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾਵਿਧਿ ।
ਤਮੇਵ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨਰ੍ਥਮੁਪਾਵਰ੍ਤਤ ਵੈ ਮੁਨਿਃ ॥ 20 ॥
ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਵਿਨੀਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਮੁਨੇਃ ।
ਕਲਸ਼ਂ ਪੂਰ੍ਣਮਾਦਾਯ ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਜਗਾਮ ਹ ॥ 21 ॥
ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਸ਼ਿष੍ਯੇਣ ਸਹ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ।
ਉਪਵਿष੍ਟਃ ਕਥਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕਾਰ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 22 ॥
ਆਜਗਾਮ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥ 23 ॥
ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਥ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਹਸੋਤ੍ਥਾਯ ਵਾਗ੍ਯਤਃ ।
ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਯਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੌ ਪਰਮਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ॥ 24 ॥
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਤਂ ਦੇਵਂ ਪਾਦ੍ਯਾਰ੍ਘ੍ਯਾਸਨਵਨ੍ਦਨੈਃ ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਿਧਿਵਚ੍ਚੈਨਂ ਪृष੍ਟ੍ਵਾऽਨਾਮਯਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥ 25 ॥
ਅਥੋਪਵਿਸ਼੍ਯ ਭਗਵਾਨਾਸਨੇ ਪਰਮਾਰ੍ਚਿਤੇ ।
ਵਾਲ੍ਮੀਕਯੇ ਮਹਰ੍षਯੇ ਸਨ੍ਦਿਦੇਸ਼ਾਸਨਂ ਤਤਃ ॥ 26 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਸ੍ਸੋऽਪ੍ਯੁਪਾਵਿਸ਼ਦਾਸਨੇ ।
ਉਪਵਿष੍ਟੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹੇ ।
ਤਦ੍ਗਤੇਨੈਵ ਮਨਸਾ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰ੍ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 27 ॥
ਪਾਪਾਤ੍ਮਨਾ ਕृਤਂ ਕष੍ਟਂ ਵੈਰਗ੍ਰਹਣਬੁਦ੍ਧਿਨਾ ।
ਯਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਚਾਰੁਰਵਂ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਂ ਹਨ੍ਯਾਦਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 28 ॥
ਸ਼ੋਚਨ੍ਨੇਵ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀਮੁਪਸ਼੍ਲੋਕਮਿਮਂ ਪੁਨਃ ।
ਜਗਾਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ ॥ 29 ॥
ਤਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ।
ਸ਼੍ਲੋਕ ਏਵ ਤ੍ਵਯਾ ਬਦ੍ਧੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ 30 ॥
ਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੇਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਯਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਮृषਿਸਤ੍ਤਮ ॥ 31 ॥
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨੋ ਗੁਣਵਤੋ ਲੋਕੇ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਵृਤ੍ਤਂ ਕਥਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਯਥਾ ਤੇ ਨਾਰਦਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 32 ॥
ਰਹਸ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਹਸੌਮਿਤ੍ਰੇਃ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ 33 ॥
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਯਦਿ ਵਾ ਰਹਃ ।
ਤਚ੍ਚਾਪ੍ਯਵਿਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤਂ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 34 ॥
ਨ ਤੇ ਵਾਗਨृਤਾ ਕਾਵ੍ਯੇ ਕਾਚਿਦਤ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।
ਕੁਰੁ ਰਾਮਕਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੋਕਬਦ੍ਧਾਂ ਮਨੋਰਮਾਮ੍ ॥ 35 ॥
ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਿਰਯਸ੍ਸਰਿਤਸ਼੍ਚ ਮਹੀਤਲੇ ।
ਤਾਵਦ੍ਰਾਮਾਯਣਕਥਾ ਲੋਕੇषੁ ਪ੍ਰਚਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 36 ॥
ਯਾਵਦ੍ਰਾਮਾਯਣਕਥਾ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤਾ ਪ੍ਰਚਰਿष੍ਯਤਿ ।
ਤਾਵਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਂ ਮਲ੍ਲੋਕੇषੁ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ॥ 37 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।
ਤਤਸ੍ਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮੁਨਿਰ੍ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਯਯੌ ॥ 38 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਜਗੁਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕਮਿਮਂ ਪੁਨਃ ।
ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਹੁਸ਼੍ਚ ਭृਸ਼ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ ॥ 39 ॥
ਸਮਾਕ੍षਰੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਯਃ ਪਾਦੈਰ੍ਗੀਤੋ ਮਹਰ੍षਿਣਾ ।
ਸੋऽਨੁਵ੍ਯਾਹਰਣਾਦ੍ਭੂਯਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਵਮਾਗਤਃ ॥ 40 ॥
ਤਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਯਂ ਜਾਤਾ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਕਾਵ੍ਯਮੀਦृਸ਼ੈਃ ਕਰਵਾਣ੍ਯਹਮ੍ ॥ 41 ॥
ਉਦਾਰਵृਤ੍ਤਾਰ੍ਥਪਦੈਰ੍ਮਨੋਰਮੈਃ ਤਦਾਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਕਾਰਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।
ਸਮਾਕ੍षਰੈਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕਸ਼ਤੈਰ੍ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੋ ਯਸ਼ਸ੍ਕਰਂ ਕਾਵ੍ਯਮੁਦਾਰਧੀਰ੍ਮੁਨਿਃ ॥ 42 ॥
ਤਦੁਪਗਤਸਮਾਸਸਨ੍ਧਿਯੋਗਂ ਸਮਮਧੁਰੋਪਨਤਾਰ੍ਥਵਾਕ੍ਯਬਦ੍ਧਮ੍ ।
ਰਘੁਵਰਚਰਿਤਂ ਮੁਨਿਪ੍ਰਣੀਤਂ ਦਸ਼ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਵਧਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯਧ੍ਵਮ੍ ॥ 43 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
nāradasya tu tadvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ |
pūjayāmāsa dharmātmā sahaśiṣyo mahāmuniḥ || 1 ||
yathāvatpūjitastena devarṣirnāradastadā |
āpṛṣṭvaivābhyanujñātassa jagāma vihāyasam || 2 ||
sa muhūrtaṃ gate tasmindevalokaṃ munistadā |
jagāma tamasātīraṃ jāhnavyāstvavidūrataḥ || 3 ||
sa tu tīraṃ samāsādya tamasāyā mahāmuniḥ |
śiṣyamāha sthitaṃ pārśve dṛṣṭvā tīrthamakardamam || 4 ||
akardamamidaṃ tīrthaṃ bharadvāja niśāmaya |
ramaṇīyaṃ prasannāmbu sanmanuṣyamano yathā || 5 ||
nyasyatāṃ kalaśastāta dīyatāṃ valkalaṃ mama |
idamevāvagāhiṣye tamasātīrthamuttamam || 6 ||
evamukto bharadvājo vālmīkena mahātmanā |
prāyacchata munestasya valkalaṃ niyato guroḥ || 7 ||
sa śiṣyahastādādāya valkalaṃ niyatendriyaḥ |
vicacāra ha paśyaṃstatsarvato vipulaṃ vanam || 8 ||
tasyābhyāśe tu mithunaṃ carantamanapāyinam |
dadarśa bhagavāṃstatra krauñcayoścārunisvanam || 9 ||
tasmāttu mithunādekaṃ pumāṃsaṃ pāpaniścayaḥ |
jaghāna vairanilayo niṣādastasya paśyataḥ || 10 ||
taṃ śoṇitaparītāṅgaṃ veṣṭamānaṃ mahītale |
bhāryā tu nihataṃ dṛṣṭvā rurāva karuṇāṃ giram || 11 ||
viyuktā patinā tena dvijena sahacāriṇā |
tāmraśīrṣeṇa mattena patriṇā sahitena vai || 12 ||
tadā tu taṃ dvijaṃ dṛṣṭvā niṣādena nipātitam |
ṛṣerdharmātmanastasya kāruṇyaṃ samapadyata || 13 ||
tataḥ karuṇaveditvādadharmo'yamiti dvijaḥ |
niśāmya rudatīṃ krauñcīmidaṃ vacanamabravīt || 14 ||
mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaśśāśvatīssamāḥ |
yatkrauñcamithunādekamavadhīḥ kāmamohitam || 15 ||
15 tasyaivaṃ bruvataścintā babhūva hṛdi vīkṣataḥ |
śokārtenāsya śakuneḥ kimidaṃ vyāhṛtaṃ mayā || 16 ||
cintayansa mahāprājñaścakāra matimānmatim |
śiṣyaṃ caivā'bravīdvākyamidaṃ sa munipuṅgavaḥ || 17 ||
pādabaddho'kṣarasamastantrīlayasamanvitaḥ |
śokārtasya pravṛtto me śloko bhavatu nānyathā || 18 ||
śiṣyastu tasya bruvato munervākyamanuttamam |
pratijagrāha saṃhṛṣṭastasya tuṣṭo'bhavadguruḥ || 19 ||
so'bhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā tīrthe tasminyathāvidhi |
tameva cintayannarthamupāvartata vai muniḥ || 20 ||
bharadvājastataśśiṣyo vinītaśśrutavānmuneḥ |
kalaśaṃ pūrṇamādāya pṛṣṭhato'nujagāma ha || 21 ||
sa praviśyāśramapadaṃ śiṣyeṇa saha dharmavit |
upaviṣṭaḥ kathāścānyāścakāra dhyānamāsthitaḥ || 22 ||
ājagāma tato brahmā lokakartā svayaṃ prabhuḥ |
caturmukho mahātejā draṣṭuṃ taṃ munipuṅgavam || 23 ||
vālmīkiratha taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya vāgyataḥ |
prāñjaliḥ prayato bhūtvā tasthau paramavismitaḥ || 24 ||
pūjayāmāsa taṃ devaṃ pādyārghyāsanavandanaiḥ |
praṇamya vidhivaccainaṃ pṛṣṭvā'nāmayamavyayam || 25 ||
athopaviśya bhagavānāsane paramārcite |
vālmīkaye maharṣaye sandideśāsanaṃ tataḥ || 26 ||
brahmaṇā samanujñātasso'pyupāviśadāsane |
upaviṣṭe tadā tasminsarvalokapitāmahe |
tadgatenaiva manasā vālmīkirdhyānamāsthitaḥ || 27 ||
pāpātmanā kṛtaṃ kaṣṭaṃ vairagrahaṇabuddhinā |
yastādṛśaṃ cāruravaṃ krauñcaṃ hanyādakāraṇāt || 28 ||
śocanneva muhuḥ krauñcīmupaślokamimaṃ punaḥ |
jagāvantargatamanā bhūtvā śokaparāyaṇaḥ || 29 ||
tamuvāca tato brahmā prahasanmunipuṅgavam |
śloka eva tvayā baddho nātra kāryā vicāraṇā || 30 ||
macchandādeva te brahman pravṛtteyaṃ sarasvatī |
rāmasya caritaṃ sarvaṃ kuru tvamṛṣisattama || 31 ||
dharmātmano guṇavato loke rāmasya dhīmataḥ |
vṛttaṃ kathaya dhīrasya yathā te nāradācchrutam || 32 ||
rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca yadvṛttaṃ tasya dhīmataḥ |
rāmasya sahasaumitreḥ rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ || 33 ||
vaidehyāścaiva yadvṛttaṃ prakāśaṃ yadi vā rahaḥ |
taccāpyaviditaṃ sarvaṃ viditaṃ te bhaviṣyati || 34 ||
na te vāganṛtā kāvye kācidatra bhaviṣyati |
kuru rāmakathāṃ puṇyāṃ ślokabaddhāṃ manoramām || 35 ||
yāvat sthāsyanti girayassaritaśca mahītale |
tāvadrāmāyaṇakathā lokeṣu pracariṣyati || 36 ||
yāvadrāmāyaṇakathā tvatkṛtā pracariṣyati |
tāvadūrdhvamadhaśca tvaṃ mallokeṣu nivatsyasi || 37 ||
ityuktvā bhagavānbrahmā tatraivāntaradhīyata |
tatassaśiṣyo bhagavānmunirvismayamāyayau || 38 ||
tasya śiṣyāstatassarve jaguśślokamimaṃ punaḥ |
muhurmuhuḥ prīyamāṇāḥ prāhuśca bhṛśavismitāḥ || 39 ||
samākṣaraiścaturbhiryaḥ pādairgīto maharṣiṇā |
so'nuvyāharaṇādbhūyaśślokaśślokatvamāgataḥ || 40 ||
tasya buddhiriyaṃ jātā vālmīkerbhāvitātmanaḥ |
kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyamīdṛśaiḥ karavāṇyaham || 41 ||
udāravṛttārthapadairmanoramaiḥ tadāsya rāmasya cakārakīrtimān |
samākṣaraiśślokaśatairyaśasvino yaśaskaraṃ kāvyamudāradhīrmuniḥ || 42 ||
tadupagatasamāsasandhiyogaṃ samamadhuropanatārthavākyabaddham |
raghuvaracaritaṃ munipraṇītaṃ daśaśirasaśca vadhaṃ niśāmayadhvam || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever