📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ - ਉਦ੍ਯੋਗ ਪਰ੍ਵਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਃ 40
Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 40
Vyasa Gurmukhi
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਹਾਭਾਰਤੇ ਉਦ੍ਯੋਗਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰਪਰ੍ਵਣਿ ਵਿਦੁਰਵਾਕ੍ਯੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
ਵਿਦੁਰ ਉਵਾਚ ।
ਯੋऽਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤਃ ਸਦ੍ਭਿਰਸਜ੍ਜਮਾਨਃ
ਕਰੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਹਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਯਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਸਨ੍ਤਮਲਂ
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਹਿ ਸੁਖਾਯ ਸਨ੍ਤਃ ॥ 1॥
ਮਹਾਨ੍ਤਮਪ੍ਯਰ੍ਥਮਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ
ਯਃ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਤ੍ਯਨੁਪਾਕ੍ਰੁष੍ਟ ਏਵ ।
ਸੁਖਂ ਸ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਵਮੁਚ੍ਯ ਸ਼ੇਤੇ
ਜੀਰ੍ਣਾਂ ਤ੍ਵਚਂ ਸਰ੍ਪ ਇਵਾਵਮੁਚ੍ਯ ॥ 2॥
ਅਨृਤਂ ਚ ਸਮੁਤ੍ਕਰ੍षੇ ਰਾਜਗਾਮਿ ਚ ਪੈਸ਼ੁਨਮ੍ ।
ਗੁਰੋਸ਼੍ਚਾਲੀਕ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸਮਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ ॥ 3॥
ਅਸੂਯੈਕ ਪਦਂ ਮृਤ੍ਯੁਰਤਿਵਾਦਃ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਵਧਃ ।
ਅਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਤ੍ਵਰਾ ਸ਼੍ਲਾਘਾ ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼ਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ॥ 4॥
ਸੁਖਾਰ੍ਥਿਨਃ ਕੁਤੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਃ ਸੁਖਮ੍ ।
ਸੁਖਾਰ੍ਥੀ ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਵਾ ਸੁਖਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ 5॥
ਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਕਾष੍ਠਾਨਾਂ ਨਾਪਗਾਨਾਂ ਮਹੋਦਧਿਃ ।
ਨਾਨ੍ਤਕਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨ ਪੁਂਸਾਂ ਵਾਮਲੋਚਨਾ ॥ 6॥
ਆਸ਼ਾ ਧृਤਿਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸਮृਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤਕਃ
ਕ੍ਰੋਧਃ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਯਸ਼ਃ ਕਦਰ੍ਯਤਾ ।
ਅਪਾਲਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪਸ਼ੂਂਸ਼੍ਚ ਰਾਜਨ੍ਨ੍
ਏਕਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹਨ੍ਤਿ ਰਾष੍ਟ੍ਰਮ੍ ॥ 7॥
ਅਜਸ਼੍ਚ ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਚ ਰਥਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ
ਮਧ੍ਵਾਕਰ੍षਃ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ ਚ ।
ਵृਦ੍ਧੋ ਜ੍ਞਾਤਿਰਵਸਨ੍ਨੋ ਵਯਸ੍ਯ
ਏਤਾਨਿ ਤੇ ਸਨ੍ਤੁ ਗृਹੇ ਸਦੈਵ ॥ 8॥
ਅਜੋਕ੍षਾ ਚਨ੍ਦਨਂ ਵੀਣਾ ਆਦਰ੍ਸ਼ੋ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿषੀ ।
ਵਿषਮੌਦੁਮ੍ਬਰਂ ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚ ਰੋਚਨਾ ॥ 9॥
ਗृਹੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਧਨ੍ਯਾਨਿ ਮਨੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਪੂਜਾਰ੍ਥਮਤਿਥੀਨਾਂ ਚ ਭਾਰਤ ॥ 10॥
ਇਦਂ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਵਪਰਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਦਂ ਤਾਤ ਮਹਾਵਿਸ਼ਿष੍ਟਮ੍ ।
ਨ ਜਾਤੁ ਕਾਮਾਨ੍ਨ ਭਯਾਨ੍ਨ ਲੋਭਾਦ੍
ਧਰ੍ਮਂ ਤ੍ਯਜੇਜ੍ਜੀਵਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹੇਤੋਃ ॥ 11॥
ਨਿਤ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਤ੍ਵਨਿਤ੍ਯੇ
ਨਿਤ੍ਯੋ ਜੀਵੋ ਧਾਤੁਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਨਿਤ੍ਯਃ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਸ੍ਵ ਨਿਤ੍ਯੇ
ਸਨ੍ਤੁष੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਤੋष ਪਰੋ ਹਿ ਲਾਭਃ ॥ 12॥
ਮਹਾਬਲਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯ ਮਨਾਨੁਭਾਵਾਨ੍
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਯ ਭੂਮਿਂ ਧਨਧਾਨ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਾਮ੍ ।
ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪੁਲਾਂਸ਼੍ਚ ਭੋਗਾਨ੍
ਗਤਾਨ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਵਸ਼ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ॥ 13॥
ਮृਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦੁਃਖਪੁष੍ਟਂ ਮਨੁष੍ਯਾ
ਉਤ੍ਕ੍षਿਪ੍ਯ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਵਗृਹਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਨ੍ਤਿ ।
ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ਾਃ ਕਰੁਣਂ ਰੁਦਨ੍ਤਸ਼੍
ਚਿਤਾਮਧ੍ਯੇ ਕਾष੍ਠਮਿਵ ਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ॥ 14॥
ਅਨ੍ਯੋ ਧਨਂ ਪ੍ਰੇਤਗਤਸ੍ਯ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ
ਵਯਾਂਸਿ ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੂਨ੍ ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਯਂ ਸਹ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਮੁਤ੍ਰ
ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਪਾਪੇਨ ਚ ਵੇष੍ਟ੍ਯਮਾਨਃ ॥ 15॥
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਤਯਃ ਸੁਹृਦਃ ਸੁਤਾਃ ।
ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤਂ ਤੁ ਪੁਰੁषਂ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਵੇਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤਮ੍ ॥ 16॥
ਅਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਕਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਮੁष੍ਯ ਚਾਧੋ
ਮਹਤ੍ਤਮਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਹ੍ਯਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ ।
ਤਦ੍ਵੈ ਮਹਾਮੋਹਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ
ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਮਾ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਲਭੇਤ ਰਾਜਨ੍ ॥ 17॥
ਇਦਂ ਵਚਃ ਸ਼ਕ੍ष੍ਯਸਿ ਚੇਦ੍ਯਥਾਵਨ੍
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੁਮੇਵਮ੍ ।
ਯਸ਼ਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਜੀਵਲੋਕੇ
ਭਯਂ ਨ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਨ ਚੇਹ ਤੇऽਸ੍ਤਿ ॥ 18॥
ਆਤ੍ਮਾ ਨਦੀ ਭਾਰਤ ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥਾ
ਸਤ੍ਯੋਦਕਾ ਧृਤਿਕੂਲਾ ਦਮੋਰ੍ਮਿਃ ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪੂਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾ
ਪੁਣ੍ਯੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਮਮ੍ਭੋऽਮ੍ਭ ਏਵ ॥ 19॥
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਗ੍ਰਾਹਵਤੀਂ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਜਲਾਂ ਨਦੀਮ੍ ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਧृਤਿਮਯੀਂ ਨਾਵਂ ਜਨ੍ਮ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਸਨ੍ਤਰ ॥ 20॥
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵृਦ੍ਧਂ ਧਰ੍ਮਵृਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਬਨ੍ਧੁਂ
ਵਿਦ੍ਯਾ ਵृਦ੍ਧਂ ਵਯਸਾ ਚਾਪਿ ਵृਦ੍ਧਮ੍ ।
ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯੇ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ
ਯਃ ਸਮ੍ਪृਚ੍ਛੇਨ੍ਨ ਸ ਮੁਹ੍ਯੇਤ੍ਕਦਾ ਚਿਤ੍ ॥ 21॥
ਧृਤ੍ਯਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੋਦਰਂ ਰਕ੍षੇਤ੍ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਚ ਚਕ੍षੁषਾ ।
ਚਕ੍षੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਚ ਮਨਸਾ ਮਨੋ ਵਾਚਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 22॥
ਨਿਤ੍ਯੋਦਕੀ ਨਿਤ੍ਯਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤੀ
ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੀ ਪਤਿਤਾਨ੍ਨ ਵਰ੍ਜੀ ।
ऋਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਗੁਰਵੇ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍
ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ੍ਯਵਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਤ੍ ॥ 23॥
ਅਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦਾਨ੍ਪਰਿਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨੀਨ੍
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞੈਃ ਪਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ ਚ ।
ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਰ੍ਥੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ
ਹਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੇਤਿ ॥ 24॥
ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਧੀਤ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਾਂਸ਼੍ ਚ
ਧਨੈਃ ਕਾਲੇ ਸਂਵਿਭਜ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ਼੍ ਚ ।
ਤ੍ਰੇਤਾ ਪੂਤਂ ਧੂਮਮਾਘ੍ਰਾਯ ਪੁਣ੍ਯਂ
ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਦੇਵ ਸੁਖਾਨਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ 25॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍षਤ੍ਰਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਵਰ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ
ਕ੍ਰਮੇਣੈਤਾਨ੍ਨ੍ਯਾਯਤਃ ਪੂਜਯਾਨਃ ।
ਤੁष੍ਟੇष੍ਵੇਤੇष੍ਵਵ੍ਯਥੋ ਦਗ੍ਧਪਾਪਸ੍
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸੁਖਾਨਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ 26॥
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯੈष ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਵੋਕ੍ਤੋ
ਹੇਤੁਂ ਚਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧ ।
ਕ੍षਾਤ੍ਰਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਧੀਯਤੇ ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਸ੍
ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਨ੍ਰਾਜਧਰ੍ਮੇ ਨਿਯੁਙ੍ਕ੍ष੍ਵ ॥ 27॥
ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਉਵਾਚ ।
ਏਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾ ਮਾਂ ਤ੍ਵਮਨੁਸ਼ਾਸਤਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।
ਮਮਾਪਿ ਚ ਮਤਿਃ ਸੌਮ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਯਥਾਤ੍ਥ ਮਾਮ੍ ॥ 28॥
ਸਾ ਤੁ ਬੁਦ੍ਦਿਃ ਕृਤਾਪ੍ਯੇਵਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਰਪ੍ਤਿ ਮੇ ਸਦਾ ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵਿਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 29॥
ਨ ਦਿष੍ਟਮਭ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨ ਕੇਨ ਚਿਤ੍ ।
ਦਿष੍ਟਮੇਵ ਕृਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਪੌਰੁषਂ ਤੁ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ॥ 30॥
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਹਾਭਾਰਤੇ ਉਦ੍ਯੋਗਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰਪਰ੍ਵਣਿ ਵਿਦੁਰਵਾਕ੍ਯੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 40॥
ਇਤਿ ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ ਸਮਾਪ੍ਤਾ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| iti śrīmāhābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākye catvāriṃśo'dhyāyaḥ ||
vidura uvāca |
yo'bhyarthitaḥ sadbhirasajjamānaḥ
karotyarthaṃ śaktimahāpayitvā |
kṣipraṃ yaśastaṃ samupaiti santamalaṃ
prasannā hi sukhāya santaḥ || 1||
mahāntamapyarthamadharmayuktaṃ
yaḥ santyajatyanupākruṣṭa eva |
sukhaṃ sa duḥkhānyavamucya śete
jīrṇāṃ tvacaṃ sarpa ivāvamucya || 2||
anṛtaṃ ca samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam |
guroścālīka nirbandhaḥ samāni brahmahatyayā || 3||
asūyaika padaṃ mṛtyurativādaḥ śriyo vadhaḥ |
aśuśrūṣā tvarā ślāghā vidyāyāḥ śatravastrayaḥ || 4||
sukhārthinaḥ kuto vidyā nāsti vidyārthinaḥ sukham |
sukhārthī vā tyajedvidyāṃ vidyārthī vā sukhaṃ tyajet || 5||
nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ |
nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanā || 6||
āśā dhṛtiṃ hanti samṛddhimantakaḥ
krodhaḥ śriyaṃ hanti yaśaḥ kadaryatā |
apālanaṃ hanti paśūṃśca rājann
ekaḥ kruddho brāhmaṇo hanti rāṣṭram || 7||
ajaśca kāṃsyaṃ ca rathaśca nityaṃ
madhvākarṣaḥ śakuniḥ śrotriyaś ca |
vṛddho jñātiravasanno vayasya
etāni te santu gṛhe sadaiva || 8||
ajokṣā candanaṃ vīṇā ādarśo madhusarpiṣī |
viṣamaudumbaraṃ śaṅkhaḥ svarṇaṃ nābhiśca rocanā || 9||
gṛhe sthāpayitavyāni dhanyāni manurabravīt |
deva brāhmaṇa pūjārthamatithīnāṃ ca bhārata || 10||
idaṃ ca tvāṃ sarvaparaṃ bravīmi
puṇyaṃ padaṃ tāta mahāviśiṣṭam |
na jātu kāmānna bhayānna lobhād
dharmaṃ tyajejjīvitasyāpi hetoḥ || 11||
nityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tvanitye
nityo jīvo dhāturasya tvanityaḥ |
tyaktvānityaṃ pratitiṣṭhasva nitye
santuṣya tvaṃ toṣa paro hi lābhaḥ || 12||
mahābalānpaśya manānubhāvān
praśāsya bhūmiṃ dhanadhānya pūrṇām |
rājyāni hitvā vipulāṃśca bhogān
gatānnarendrānvaśamantakasya || 13||
mṛtaṃ putraṃ duḥkhapuṣṭaṃ manuṣyā
utkṣipya rājansvagṛhānnirharanti |
taṃ muktakeśāḥ karuṇaṃ rudantaś
citāmadhye kāṣṭhamiva kṣipanti || 14||
anyo dhanaṃ pretagatasya bhuṅkte
vayāṃsi cāgniśca śarīradhātūn |
dvābhyāmayaṃ saha gacchatyamutra
puṇyena pāpena ca veṣṭyamānaḥ || 15||
utsṛjya vinivartante jñātayaḥ suhṛdaḥ sutāḥ |
agnau prāstaṃ tu puruṣaṃ karmānveti svayaṃ kṛtam || 16||
asmāllokādūrdhvamamuṣya cādho
mahattamastiṣṭhati hyandhakāram |
tadvai mahāmohanamindriyāṇāṃ
budhyasva mā tvāṃ pralabheta rājan || 17||
idaṃ vacaḥ śakṣyasi cedyathāvan
niśamya sarvaṃ pratipattumevam |
yaśaḥ paraṃ prāpsyasi jīvaloke
bhayaṃ na cāmutra na ceha te'sti || 18||
ātmā nadī bhārata puṇyatīrthā
satyodakā dhṛtikūlā damormiḥ |
tasyāṃ snātaḥ pūyate puṇyakarmā
puṇyo hyātmā nityamambho'mbha eva || 19||
kāmakrodhagrāhavatīṃ pañcendriya jalāṃ nadīm |
kṛtvā dhṛtimayīṃ nāvaṃ janma durgāṇi santara || 20||
prajñā vṛddhaṃ dharmavṛddhaṃ svabandhuṃ
vidyā vṛddhaṃ vayasā cāpi vṛddham |
kāryākārye pūjayitvā prasādya
yaḥ sampṛcchenna sa muhyetkadā cit || 21||
dhṛtyā śiśnodaraṃ rakṣetpāṇipādaṃ ca cakṣuṣā |
cakṣuḥ śrotre ca manasā mano vācaṃ ca karmaṇā || 22||
nityodakī nityayajñopavītī
nityasvādhyāyī patitānna varjī |
ṛtaṃ bruvangurave karma kurvan
na brāhmaṇaścyavate brahmalokāt || 23||
adhītya vedānparisaṃstīrya cāgnīn
iṣṭvā yajñaiḥ pālayitvā prajāś ca |
gobrāhmaṇārthe śastrapūtāntarātmā
hataḥ saṅgrāme kṣatriyaḥ svargameti || 24||
vaiśyo'dhītya brāhmaṇānkṣatriyāṃś ca
dhanaiḥ kāle saṃvibhajyāśritāṃś ca |
tretā pūtaṃ dhūmamāghrāya puṇyaṃ
pretya svarge deva sukhāni bhuṅkte || 25||
brahmakṣatraṃ vaiśya varṇaṃ ca śūdraḥ
krameṇaitānnyāyataḥ pūjayānaḥ |
tuṣṭeṣveteṣvavyatho dagdhapāpas
tyaktvā dehaṃ svargasukhāni bhuṅkte || 26||
cāturvarṇyasyaiṣa dharmastavokto
hetuṃ cātra bruvato me nibodha |
kṣātrāddharmāddhīyate pāṇḍuputras
taṃ tvaṃ rājanrājadharme niyuṅkṣva || 27||
dhṛtarāṣṭra uvāca |
evametadyathā māṃ tvamanuśāsati nityadā |
mamāpi ca matiḥ saumya bhavatyevaṃ yathāttha mām || 28||
sā tu buddiḥ kṛtāpyevaṃ pāṇḍavānrapti me sadā |
duryodhanaṃ samāsādya punarviparivartate || 29||
na diṣṭamabhyatikrāntuṃ śakyaṃ martyena kena cit |
diṣṭameva kṛtaṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam || 30||
|| iti śrīmāhābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākye catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40||
iti vidura nīti samāptā ||