📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਸਙ੍ਕ੍षੇਪ ਰਾਮਾਯਣਮ੍
Sankshepa Ramayanam
Rama Ramayana Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਪਸ੍ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਨਿਰਤਂ ਤਪਸ੍ਵੀ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰਮ੍ ।
ਨਾਰਦਂ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰ੍ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥ 1 ॥
ਕੋऽਨ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਲੋਕੇ ਗੁਣਵਾਨ੍ ਕਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕृਤਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ॥ 2 ॥
ਚਾਰਿਤ੍ਰੇਣ ਚ ਕੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕੋ ਹਿਤਃ ।
ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਕਃ ਕਃ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚੈਕਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 3 ॥
ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਕੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਕੋऽਨਸੂਯਕਃ ।
ਕਸ੍ਯ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਰੋषਸ੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 4 ॥
ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ ।
ਮਹਰ੍षੇ ਤ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮੇਵਂਵਿਧਂ ਨਰਮ੍ ॥ 5 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੈਤਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਜ੍ਞੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰ੍ਨਾਰਦੋ ਵਚਃ ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਤਿ ਚਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਬਹਵੋ ਦੁਰ੍ਲਭਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਗੁਣਾਃ ।
ਮੁਨੇ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਨਰਃ ॥ 7 ॥
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਮੋ ਨਾਮ ਜਨੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਵਸ਼ੀ ॥ 8 ॥
ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਨੀਤਿਮਾਨ੍ ਵਾਗ੍ਮੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ।
ਵਿਪੁਲਾਂਸੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਮ੍ਬੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਹਨੁਃ ॥ 9 ॥
ਮਹੋਰਸ੍ਕੋ ਮਹੇष੍ਵਾਸੋ ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਰਰਿਨ੍ਦਮਃ ।
ਆਜਾਨੁਬਾਹੁਃ ਸੁਸ਼ਿਰਾਃ ਸੁਲਲਾਟਃ ਸੁਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 10 ॥
ਸਮਃ ਸਮਵਿਭਕ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਪੀਨਵਕ੍षਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੋ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਭਲਕ੍षਣਃ ॥ 11 ॥
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ ।
ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਵਸ਼੍ਯਃ ਸਮਾਧਿਮਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸਮਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਧਾਤਾ ਰਿਪੁਨਿषੂਦਨਃ ।
ਰਕ੍षਿਤਾ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਾ ॥ 13 ॥
ਰਕ੍षਿਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸ੍ਵਜਨਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍षਿਤਾ ।
ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇ ਚ ਨਿष੍ਠਿਤਃ ॥ 14 ॥
ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯਃ ਸਾਧੁਰਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਚਕ੍षਣਃ ॥ 15 ॥
ਸਰ੍ਵਦਾਭਿਗਤਃ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਿਨ੍ਧੁਭਿਃ ।
ਆਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦੈਕਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯੇ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਹਿਮਵਾਨਿਵ ॥ 17 ॥
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਦृਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਸੋਮਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਰੋਧੇ ਕ੍षਮਯਾ ਪृਥਿਵੀਸਮਃ ॥ 18 ॥
ਧਨਦੇਨ ਸਮਸ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਸਤ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮ ਇਵਾਪਰਃ ।
ਤਮੇਵਂ ਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 19 ॥
ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਸੁਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਹਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 20 ॥
ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸਂਯੋਕ੍ਤੁਮੈਚ੍ਛਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਕਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾऽਥ ਕੈਕਯੀ ॥ 21 ॥
ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤਵਰਾ ਦੇਵੀ ਵਰਮੇਨਮਯਾਚਤ ।
ਵਿਵਾਸਨਂ ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥ 22 ॥
ਸ ਸਤ੍ਯਵਚਨਾਦ੍ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਸਂਯਤਃ ।
ਵਿਵਾਸਯਾਮਾਸ ਸੁਤਂ ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ।
ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 24 ॥
ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਨੁਜਗਾਮ ਹ ।
ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ॥ 25 ॥
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦਯਿਤੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਸੌਭ੍ਰਾਤ੍ਰਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਯਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾਹਿਤਾ ॥ 26 ॥
ਜਨਕਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਦੇਵਮਾਯੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ।
ਸਰ੍ਵਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਵਧੂਃ ॥ 27 ॥
ਸੀਤਾऽਪ੍ਯਨੁਗਤਾ ਰਾਮਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਰੋਹਿਣੀ ਯਥਾ ।
ਪੌਰੈਰਨੁਗਤੋ ਦੂਰਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਚ ॥ 28 ॥
ਸ਼ृਙ੍ਗਿਬੇਰਪੁਰੇ ਸੂਤਂ ਗਙ੍ਗਾਕੂਲੇ ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ ।
ਗੁਹਮਾਸਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 29 ॥
ਗੁਹੇਨ ਸਹਿਤੋ ਰਾਮਃ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ਸੀਤਯਾ ।
ਤੇ ਵਨੇਨ ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੂਦਕਾਃ ॥ 30 ॥
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਰਮ੍ਯਮਾਵਸਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਮਮਾਣਾ ਵਨੇ ਤ੍ਰਯਃ ॥ 31 ॥
ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਨ੍ਯਵਸਨ੍ਸੁਖਮ੍ ।
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਂ ਗਤੇ ਰਾਮੇ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਤੁਰਸ੍ਤਥਾ ॥ 32 ॥
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਗਾਮ ਵਿਲਪਨ੍ਸੁਤਮ੍ ।
ਮृਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭਰਤੋ ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ॥ 33 ॥
ਨਿਯੁਜ੍ਯਮਾਨੋ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਨੈਚ੍ਛਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰੋ ਰਾਮਪਾਦਪ੍ਰਸਾਦਕਃ ॥ 34 ॥
ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਅਯਾਚਦ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਰਾਮਂ ਆਰ੍ਯਭਾਵਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ ॥ 35 ॥
ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਇਤਿ ਰਾਮਂ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਰਾਮੋऽਪਿ ਪਰਮੋਦਾਰਃ ਸੁਮੁਖਸ੍ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 36 ॥
ਨ ਚੈਚ੍ਛਤ੍ਪਿਤੁਰਾਦੇਸ਼ਾਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਪਾਦੁਕੇ ਚਾਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਨ੍ਯਾਸਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ 37 ॥
ਨਿਵਰ੍ਤਯਾਮਾਸ ਤਤੋ ਭਰਤਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ।
ਸ ਕਾਮਮਨਵਾਪ੍ਯੈਵ ਰਾਮਪਾਦਾਵੁਪਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ॥ 38 ॥
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇऽਕਰੋਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮਾਗਮਨਕਾਙ੍ਕ੍षਯਾ ।
ਗਤੇ ਤੁ ਭਰਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 39 ॥
ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਪੁਨਰਾਲਕ੍ष੍ਯ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਚ ।
ਤਤ੍ਰਾਗਮਨਮੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ॥ 40 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।
ਵਿਰਾਧਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 41 ॥
ਸੁਤੀਕ੍ष੍ਣਂ ਚਾਪ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤਥਾ ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਜਗ੍ਰਾਹੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ਰਾਸਨਮ੍ ॥ 42 ॥
ਖਡ੍ਗਂ ਚ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤੂਣੀ ਚਾਕ੍षਯਸਾਯਕੌ ।
ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਨੇ ਵਨਚਰੈਃ ਸਹ ॥ 43 ॥
ऋषਯੋऽਭ੍ਯਾਗਮਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵਧਾਯਾਸੁਰਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਸ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਤਥਾ ਵਨੇ ॥ 44 ॥
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਸ਼੍ਚ ਰਾਮੇਣ ਵਧਃ ਸਂਯਤਿ ਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 45 ॥
ਤੇਨ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਸਤਾ ਜਨਸ੍ਥਾਨਨਿਵਾਸਿਨੀ ।
ਵਿਰੂਪਿਤਾ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਰਾਕ੍षਸੀ ਕਾਮਰੂਪਿਣੀ ॥ 46 ॥
ਤਤਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਵਾਕ੍ਯਾਦੁਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ।
ਖਰਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸਂ ਚੈਵ ਦੂषਣਂ ਚੈਵ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 47 ॥
ਨਿਜਘਾਨ ਰਣੇ ਰਾਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਚੈਵ ਪਦਾਨੁਗਾਨ੍ ।
ਵਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਤਾ ਜਨਸ੍ਥਾਨਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 48 ॥
ਰਕ੍षਸਾਂ ਨਿਹਤਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ।
ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਤਿਵਧਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 49 ॥
ਸਹਾਯਂ ਵਰਯਾਮਾਸ ਮਾਰੀਚਂ ਨਾਮ ਰਾਕ੍षਸਮ੍ ।
ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਮਾਰੀਚੇਨ ਸ ਰਾਵਣਃ ॥ 50 ॥
ਨ ਵਿਰੋਧੋ ਬਲਵਤਾ ਕ੍षਮੋ ਰਾਵਣ ਤੇਨ ਤੇ ।
ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਵਣਃ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ ॥ 51 ॥
ਜਗਾਮ ਸਹਮਾਰੀਚਃ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਤਦਾ ।
ਤੇਨ ਮਾਯਾਵਿਨਾ ਦੂਰਮਪਵਾਹ੍ਯ ਨृਪਾਤ੍ਮਜੌ ॥ 52 ॥
ਜਹਾਰ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਗृਧ੍ਰਂ ਹਤ੍ਵਾ ਜਟਾਯੁषਮ੍ ।
ਗृਧ੍ਰਂ ਚ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹृਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 53 ॥
ਰਾਘਵਃ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਗृਧ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਜਟਾਯੁषਮ੍ ॥ 54 ॥
ਮਾਰ੍ਗਮਾਣੋ ਵਨੇ ਸੀਤਾਂ ਰਾਕ੍षਸਂ ਸਨ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।
ਕਬਨ੍ਧਂ ਨਾਮ ਰੂਪੇਣ ਵਿਕृਤਂ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 55 ॥
ਤਂ ਨਿਹਤ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਦਦਾਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਸ਼੍ਚ ਸਃ ।
ਸ ਚਾਸ੍ਯ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸ਼ਬਰੀਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍ ॥ 56 ॥
ਸ਼੍ਰਮਣੀਂ ਧਰ੍ਮਨਿਪੁਣਾਮਭਿਗਚ੍ਛੇਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਸੋऽਭ੍ਯਗਚ੍ਛਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼ਬਰੀਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੂਦਨਃ ॥ 57 ॥
ਸ਼ਬਰ੍ਯਾ ਪੂਜਿਤਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਪਮ੍ਪਾਤੀਰੇ ਹਨੁਮਤਾ ਸਙ੍ਗਤੋ ਵਾਨਰੇਣ ਹ ॥ 58 ॥
ਹਨੁਮਦ੍ਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਂਸਦ੍ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 59 ॥
ਆਦਿਤਸ੍ਤਦ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਸੀਤਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਨਰਃ ॥ 60 ॥
ਚਕਾਰ ਸਖ੍ਯਂ ਰਾਮੇਣ ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚੈਵਾਗ੍ਨਿਸਾਕ੍षਿਕਮ੍ ।
ਤਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜੇਨ ਵੈਰਾਨੁਕਥਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 61 ॥
ਰਾਮਾਯਾਵੇਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਯਾਦ੍ਦੁਃਖਿਤੇਨ ਚ ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਚ ਰਾਮੇਣ ਤਦਾ ਵਾਲਿਵਧਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 62 ॥
ਵਾਲਿਨਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਤਤ੍ਰ ਕਥਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਸ਼੍ਚਾਸੀਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਰਾਘਵੇ ॥ 63 ॥
ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਃ ਕਾਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਪਰ੍ਵਤ ਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ॥ 64 ॥
ਉਤ੍ਸ੍ਮਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਚਾਸ੍ਥਿ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਚਿਕ੍षੇਪ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਦਸ਼ਯੋਜਨਮ੍ ॥ 65 ॥
ਬਿਭੇਦ ਚ ਪੁਨਃ ਸਾਲਾਨ੍ਸਪ੍ਤੈਕੇਨ ਮਹੇषੁਣਾ ।
ਗਿਰਿਂ ਰਸਾਤਲਂ ਚੈਵ ਜਨਯਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਤਦਾ ॥ 66 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾਸ੍ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਃ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਰਾਮਸਹਿਤੋ ਜਗਾਮ ਚ ਗੁਹਾਂ ਤਦਾ ॥ 67 ॥
ਤਤੋऽਗਰ੍ਜਦ੍ਧਰਿਵਰਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਹੇਮਪਿਙ੍ਗਲਃ ।
ਤੇਨ ਨਾਦੇਨ ਮਹਤਾ ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 68 ॥
ਅਨੁਮਾਨ੍ਯ ਤਦਾ ਤਾਰਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ।
ਨਿਜਘਾਨ ਚ ਤਤ੍ਰੈਨਂ ਸ਼ਰੇਣੈਕੇਨ ਰਾਘਵਃ ॥ 69 ॥
ਤਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਚਨਾਦ੍ਧਤ੍ਵਾ ਵਾਲਿਨਮਾਹਵੇ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੇਵ ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍ ॥ 70 ॥
ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਨੀਯ ਵਾਨਰਾਨ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਦਿਦृਕ੍षੁਰ੍ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 71 ॥
ਤਤੋ ਗृਧ੍ਰਸ੍ਯ ਵਚਨਾਤ੍ਸਮ੍ਪਾਤੇਰ੍ਹਨੁਮਾਨ੍ਬਲੀ ।
ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ਲਵਣਾਰ੍ਣਵਮ੍ ॥ 72 ॥
ਤਤ੍ਰ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਰੀਂ ਰਾਵਣਪਾਲਿਤਾਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੀਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੀਂ ਅਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਂ ਗਤਾਮ੍ ॥ 73 ॥
ਨਿਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾऽਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ ।
ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਚ ਵੈਦੇਹੀਂ ਮਰ੍ਦਯਾਮਾਸ ਤੋਰਣਮ੍ ॥ 74 ॥
ਪਞ੍ਚ ਸੇਨਾਗ੍ਰਗਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਸੁਤਾਨਪਿ ।
ਸ਼ੂਰਮਕ੍षਂ ਚ ਨਿष੍ਪਿष੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 75 ॥
ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੈਤਾਮਹਾਦ੍ਵਰਾਤ੍ ।
ਮਰ੍षਯਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਵੀਰੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨ੍ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ॥ 76 ॥
ਤਤੋ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ऋਤੇ ਸੀਤਾਂ ਚ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਰਾਮਾਯ ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪੁਨਰਾਯਾਨ੍ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 77 ॥
ਸੋऽਭਿਗਮ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਮ੍ ।
ਨ੍ਯਵੇਦਯਦਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਦृष੍ਟਾ ਸੀਤੇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ 78 ॥
ਤਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਹਿਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਤੀਰਂ ਮਹੋਦਧੇਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਕ੍षੋਭਯਾਮਾਸ ਸ਼ਰੈਰਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ॥ 79 ॥
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸਰਿਤਾਂ ਪਤਿਃ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਨਲਂ ਸੇਤੁਮਕਾਰਯਤ੍ ॥ 80 ॥
ਤੇਨ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਮਾਹਵੇ ।
ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਰਾਂ ਵ੍ਰੀਡਾਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 81 ॥
ਤਾਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਰਾਮਃ ਪਰੁषਂ ਜਨਸਂਸਦਿ ।
ਅਮृष੍ਯਮਾਣਾ ਸਾ ਸੀਤਾ ਵਿਵੇਸ਼ ਜ੍ਵਲਨਂ ਸਤੀ ॥ 82 ॥
ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਵਚਨਾਤ੍ਸੀਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਾਮ੍ ।
ਬਭੌ ਰਾਮਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ਪੂਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵਤੈਃ ॥ 83 ॥
ਕਰ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਮਹਤਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ ।
ਸਦੇਵਰ੍षਿਗਣਂ ਤੁष੍ਟਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 84 ॥
ਅਭਿषਿਚ੍ਯ ਚ ਲਙ੍ਕਾਯਾਂ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਭੀषਣਮ੍ ।
ਕृਤਕृਤ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਰਾਮੋ ਵਿਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਮੁਮੋਦ ਹ ॥ 85 ॥
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚ ਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਮਃ ਪੁष੍ਪਕੇਣ ਸੁਹृਦ੍ਵृਤਃ ॥ 86 ॥
ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰਾਮਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਭਰਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਿਕਂ ਰਾਮੋ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ ॥ 87 ॥
ਪੁਨਰਾਖ੍ਯਾਯਿਕਾਂ ਜਲ੍ਪਨ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਹਿਤਸ਼੍ਚ ਸਃ ।
ਪੁष੍ਪਕਂ ਤਤ੍ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਯਯੌ ਤਦਾ ॥ 88 ॥
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇ ਜਟਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋऽਨਘਃ ।
ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪੁਨਰਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ॥ 89 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤੋ ਲੋਕਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪੁष੍ਟਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ।
ਨਿਰਾਮਯੋ ਹ੍ਯਰੋਗਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ष ਭਯਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ 90 ॥
ਨ ਪੁਤ੍ਰਮਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਵਿਧਵਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ ॥ 91 ॥
ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਜਂ ਭਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ ।
ਨ ਵਾਤਜਂ ਭਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਪਿ ਜ੍ਵਰਕृਤਂ ਤਥਾ ॥ 92 ॥
ਨ ਚਾਪਿ ਕ੍षੁਦ੍ਭਯਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਤਸ੍ਕਰਭਯਂ ਤਥਾ ।
ਨਗਰਾਣਿ ਚ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਚ ॥ 93 ॥
ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਤਥਾ ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸ਼ਤੈਰਿष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਬਹੁਸੁਵਰ੍ਣਕੈਃ ॥ 94 ॥
ਗਵਾਂ ਕੋਟ੍ਯਯੁਤਂ ਦਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਧਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 95 ॥
ਰਾਜਵਂਸ਼ਾਨ੍ ਸ਼ਤਗੁਣਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮੇ ਨਿਯੋਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 96 ॥
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ।
ਰਾਮੋ ਰਾਜ੍ਯਮੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ॥ 97 ॥
ਇਦਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ।
ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਰਾਮਚਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 98 ॥
ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਨਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪਠਨ੍ਰਾਮਾਯਣਂ ਨਰਃ ।
ਸਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਃ ਸਗਣਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥ 99 ॥
ਪਠਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵਾਗृषਭਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍
ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੋ ਭੂਮਿਪਤਿਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍ ।
ਵਣਿਗ੍ਜਨਃ ਪਣ੍ਯਫਲਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍
ਜਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਪਿ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮੀਯਾਤ੍ ॥ 100 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਨਾਰਦਵਾਕ੍ਯਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |
nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||
ko'nvasminsāmprataṃ loke guṇavān kaśca vīryavān |
dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||
cāritreṇa ca ko yuktaḥ sarvabhūteṣu ko hitaḥ |
vidvān kaḥ kaḥ samarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||
ātmavān ko jitakrodho dyutimān ko'nasūyakaḥ |
kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||
śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |
śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||
bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |
mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ || 7 ||
ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ |
niyatātmā mahāvīryo dyutimān dhṛtimān vaśī || 8 ||
buddhimān nītimān vāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||
mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ || 10 ||
samaḥ samavibhaktāṅgaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān |
pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||
dharmajñaḥ satyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |
yaśasvī jñānasampannaḥ śucirvaśyaḥ samādhimān || 12 ||
prajāpatisamaḥ śrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |
rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |
vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
sarvaśāstrārthatattvajño smṛtimānpratibhānavān |
sarvalokapriyaḥ sādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||
sarvadābhigataḥ sadbhiḥ samudra iva sindhubhiḥ |
āryaḥ sarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||
sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |
samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||
viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |
kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||
dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |
tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathaḥ sutam |
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛti priya kāmyayā || 20 ||
yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |
tasyābhiṣekasambhārān dṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||
pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |
vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||
sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |
piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||
taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |
snehādvinayasampannaḥ sumitrānandavardhanaḥ || 25 ||
bhrātaraṃ dayito bhrātuḥ saubhrātramanudarśayan |
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamāhitā || 26 ||
janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||
sītā'pyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |
paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||
śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||
guhena sahito rāmaḥ lakṣmaṇena ca sītayā |
te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||
citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||
devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasansukham |
citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 32 ||
rājā daśarathaḥ svargaṃ jagāma vilapansutam |
mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 33 ||
niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |
sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 34 ||
gatvā tu sa mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |
ayācadbhrātaraṃ rāmaṃ āryabhāvapuraskṛtaḥ || 35 ||
tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |
rāmo'pi paramodāraḥ sumukhassumahāyaśāḥ || 36 ||
na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ |
pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ || 37 ||
nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ |
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 38 ||
nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |
gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 39 ||
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |
tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 40 ||
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 41 ||
sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |
agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 42 ||
khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |
vasatastasya rāmasya vane vanacaraiḥ saha || 43 ||
ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām |
sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 44 ||
pratijñātaśca rāmeṇa vadhaḥ saṃyati rakṣasām |
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 45 ||
tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 46 ||
tataḥ śūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |
kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 47 ||
nijaghāna raṇe rāmasteṣāṃ caiva padānugān |
vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 48 ||
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |
tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 49 ||
sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |
vāryamāṇaḥ subahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 50 ||
na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 51 ||
jagāma sahamārīcaḥ tasyāśramapadaṃ tadā |
tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 52 ||
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |
gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 53 ||
rāghavaḥ śokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |
tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 54 ||
mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |
kabandhaṃ nāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 55 ||
taṃ nihatya mahābāhuḥ dadāha svargataśca saḥ |
sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 56 ||
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghavam |
so'bhyagacchanmahātejāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ || 57 ||
śabaryā pūjitaḥ samyagrāmo daśarathātmajaḥ |
pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 58 ||
hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |
sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 59 ||
āditastadyathāvṛttaṃ sītayāśca viśeṣataḥ |
sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 60 ||
cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |
tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 61 ||
rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |
pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 62 ||
vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |
sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 63 ||
rāghavaḥ pratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |
darśayāmāsa sugrīvo mahāparvata sannibham || 64 ||
utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |
pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 65 ||
bibheda ca punaḥ sālānsaptaikena maheṣuṇā |
giriṃ rasātalaṃ caiva janayan pratyayaṃ tadā || 66 ||
tataḥ prītamanāstena viśvastaḥ sa mahākapiḥ |
kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 67 ||
tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 68 ||
anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |
nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 69 ||
tataḥ sugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |
sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 70 ||
sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 71 ||
tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |
śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 72 ||
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |
dadarśa sītāṃ dhyāyantīṃ aśokavanikāṃ gatām || 73 ||
nivedayitvā'bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |
samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 74 ||
pañca senāgragānhatvā sapta mantrisutānapi |
śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 75 ||
astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |
marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 76 ||
tato dagdhvā purīṃ laṅkāṃ ṛte sītāṃ ca maithilīm |
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 77 ||
so'bhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |
nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 78 ||
tataḥ sugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |
samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 79 ||
darśayāmāsa cātmānaṃ samudraḥ saritāṃ patiḥ |
samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 80 ||
tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 81 ||
tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |
amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 82 ||
tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |
babhau rāmaḥ samprahṛṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadaivataiḥ || 83 ||
karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 84 ||
abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 85 ||
devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |
ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 86 ||
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmaḥ satyaparākramaḥ |
bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 87 ||
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 88 ||
nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ |
rāmaḥ sītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 89 ||
prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭaḥ sudhārmikaḥ |
nirāmayo hyarogaśca durbhikṣa bhayavarjitaḥ || 90 ||
na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |
nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 91 ||
na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |
na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 92 ||
na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |
nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 93 ||
nityaṃ pramuditāḥ sarve yathā kṛtayuge tathā |
aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 94 ||
gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |
asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 95 ||
rājavaṃśān śataguṇān sthāpayiṣyati rāghavaḥ |
cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 96 ||
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati || 97 ||
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |
yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 98 ||
etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |
saputrapautraḥ sagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 99 ||
paṭhan dvijo vāgṛṣabhatvamīyāt
syāt kṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt
janaśca śūdro'pi mahattvamīyāt || 100 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye bālakāṇḍe nāradavākyaṃ nāma prathamaḥ sargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever