📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿषਦ੍ - ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
Prashnopanishad - Chaturthah Prashnah
Gurmukhi
ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
ਅਥ ਹੈਨਂ ਸੌਰ੍ਯਾਯਣਿ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ।
ਭਗਵਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿ-ਨ੍ਪੁਰੁषੇ ਕਾਨਿ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤਿ ਕਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਕਤਰ ਏष ਦੇਵ-ਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ-ਨ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ੍ਯੈਤਤ੍ਸੁਖ-ਮ੍ਭਵਤਿ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ॥1॥
ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚ। ਯਥ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ ਮਰੀਚਯੋ-ऽਰ੍ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤ-ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇਜੋਮਣ੍ਡਲ ਏਕੀਭਵਨ੍ਤਿ।
ਤਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੁਦਯਤਃ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਹ ਵੈ ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵ-ਮ੍ਪਰੇ ਦੇਵੇ ਮਨਸ੍ਯੇਕੀਭਵਤਿ।
ਤੇਨ ਤਰ੍​ਹ੍ਯੇष ਪੁਰੁषੋ ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ ਨ ਰਸਯਤੇ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੇ ਨਾਭਿਵਦਤੇ ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਨਾਨਨ੍ਦਯਤੇ ਨ ਵਿਸृਜਤੇ ਨੇਯਾਯਤੇ ਸ੍ਵਪਿਤੀਤ੍ਯਾਚਕ੍षਤੇ ॥2॥
ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਰਯ ਏਵੈਤਸ੍ਮਿ-ਨ੍ਪੁਰੇ ਜਾਗ੍ਰਤਿ।
ਗਾਰ੍​ਹਪਤ੍ਯੋ ਹ ਵਾ ਏषੋ-ऽਪਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨੋ-ऽਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯਪਚਨੋ ਯਦ੍ ਗਾਰ੍​ਹਪਤ੍ਯਾ-ਤ੍ਪ੍ਰਣੀਯਤੇ ਪ੍ਰਣਯਨਾਦਾਹਵਨੀਯਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ॥3॥
ਯਦੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਸ੍ਸ਼੍ਵਾਸਾਵੇਤਾਵਾਹੁਤੀ ਸਮ-ਨ੍ਨਯਤੀਤਿ ਸ ਸਮਾਨਃ।
ਮਨੋ ਹ ਵਾਵ ਯਜਮਾਨਃ ਇष੍ਟਫਲਮੇਵੋਦਾਨ-ਸ੍ਸ ਏਨਂ-ਯਁਜਮਾਨਮਹਰਹਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਮਯਤਿ ॥4॥
ਅਤ੍ਰੈष ਦੇਵ-ਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮਹਿਮਾਨਮਨੁਭਵਤਿ।
ਯਦ੍ ਦृष੍ਟ-ਨ੍ਦृष੍ਟਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮੇਵਾਰ੍ਥਮਨੁਸ਼ृਣੋਤਿ ਦੇਸ਼ਦਿਗਨ੍ਤਰੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੁਭੂਤ-ਮ੍ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੁਭਵਤਿ ਦृष੍ਟ-ਞ੍ਚਾਦृष੍ਟ-ਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ-ਞ੍ਚਾਸ਼੍ਰੁਤ-ਞ੍ਚਾਨੁਭੂਤ-ਞ੍ਚਾਨਨੁਭੂਤ-ਞ੍ਚ ਸਚ੍ਚਾਸਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵ-ਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਃ ਪਸ੍ਯਤਿ ॥5॥
ਸ ਯਦਾ ਤੇਜਸਾਭਿਭੂਤੋ ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਰੈष ਦੇਵ-ਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ-ਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਥ ਯਦੈਤਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼ਰੀਰੇ ਏਤਤ੍ਸੁਖ-ਮ੍ਭਵਤਿ ॥6॥
ਸ ਯਥਾ ਸੋਭ੍ਯ ਵਯਾਂਸਿ ਵਸੋਵृਕ੍षਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਏਵਂ ਹ ਵੈ ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵ-ਮ੍ਪਰ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤੇ ॥7॥
ਪृਥਿਵੀ ਚ ਪृਥਿਵੀਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਪਸ਼੍ਚਾਪੋਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਤੇਜੋਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਚਕ੍षੁਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ-ਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਘ੍ਰਾਣ-ਞ੍ਚ ਘ੍ਰਾਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਰਸਸ਼੍ਚ ਰਸਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍​ਸ਼ਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਵਾਕ੍ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਹਸ੍ਤੌ ਚਾਦਾਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚੋਪਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਨਨ੍ਦਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਪਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਯਾਦੌ ਚ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਮਨਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯ-ਞ੍ਚਾਹਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚਾਹਙ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤ-ਞ੍ਚ ਚੇਤਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯੋਤਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਰਯਿਤਵ੍ਯ-ਞ੍ਚ ॥8॥
ਏष ਹਿ ਦ੍ਰष੍ਟ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟਾ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਘ੍ਰਾਤਾ ਰਸਯਿਤਾ ਮਨ੍ਤਾ ਬੋਦ੍ਧਾ ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਃ।
ਸ ਪਰੇ-ऽਕ੍षਰ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤੇ ॥9॥
ਪਰਮੇਵਾਕ੍षਰ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ਸ ਯੋ ਹ ਵੈ ਤਦਚ੍ਛਾਯਮਸ਼ਰੀਰਮ੍ਲੋਹਿਤਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਮਕ੍षਰਂ-ਵੇਁਦਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸੋਮ੍ਯ ਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੋ ਭਵਤਿ ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ ॥10॥
ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਸਹ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਭੁਤਾਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ।
ਤਦਕ੍षਰਂ-ਵੇਁਦਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸੋਮ੍ਯ ਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ-ਸ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਿਵੇਸ਼ੇਤਿ ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
caturthaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|
bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||
tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|
tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|
tena tar​hyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||
prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|
gār​hapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gār​hapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||
yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|
mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||
atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|
yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||
sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||
sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||
pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca spar​śayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||
eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|
sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||
paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||
vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|
tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever