📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿषਦ੍ - ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
Prashnopanishad - Dvitiyah Prashnah
Gurmukhi
ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
ਅਥ ਹੈਨ-ਮ੍ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਵੈਦਰ੍ਭਿਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ।
ਭਗਵਨ੍ ਕਤ੍ਯੇਵ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਂ-ਵਿਁਧਾਰਯਨ੍ਤੇ ਕਤਰ ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ਤੇ ਕਃ ਪੁਨਰੇषਾਂ-ਵਁਰਿष੍ਠਃ ਇਤਿ ॥1॥
ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚਾਕਾਸ਼ੋ ਹ ਵਾ ਏष ਦੇਵੋ ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਰਾਪਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਙ੍ਮਨਸ਼੍ਚਕ੍षੁ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ-ਞ੍ਚ।
ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਾਭਿਵਦਨ੍ਤਿ ਵਯਮੇਤਦ੍ਬਾਣਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਧਾਰਯਾਮਃ ॥2॥
ਤਾਨ੍ ਵਰਿष੍ਠਃ ਪ੍ਰਾਣ ਉਵਾਚ।
ਮਾ ਮੋਹਮਾਪਦ੍ਯਥ ਅਹਮੇਵੈਤਤ੍ਪਞ੍ਚਧਾਤ੍ਮਾਨ-ਮ੍ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯੈਤਦ੍ਬਾਣਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਧਾਰਯਾਮੀਤਿ ਤੇ-ऽਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾ ਬਭੂਵੁਃ ॥3॥
ਸੋ-ऽਭਿਮਾਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਤ ਇਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਤ੍ਯਥੇਤਰੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵੋਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਮਾਨੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ।
ਤਦ੍ਯਥਾ ਮਕ੍षਿਕਾ ਮਧੁਕਰਰਾਜਾਨਮੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵੋਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਮਾਨੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਨ੍ਤ ਏਵਂ-ਵਾਁਙ੍ਮਨष੍ਚਕ੍षੁ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ-ਞ੍ਚ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਂ ਸ੍ਤੁਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ॥4॥
ਏषੋ-ऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤਪਤ੍ਯੇष ਸੂਰ੍ਯ ਏष ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਮਘਵਾਨੇष ਵਾਯੁਃ।
ਏष ਪृਥਿਵੀ ਰਯਿਰ੍ਦੇਵ-ਸ੍ਸਦਸਚ੍ਚਾਮृਤ-ਞ੍ਚ ਯਤ੍ ॥5॥
ਅਰਾ ਇਵ ਰਥਨਾਭੌ ਪ੍ਰਾਣੇ ਸਰ੍ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍।
ऋਚੋ ਯਜੂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਜ੍ਞਃ, ਕ੍षਤ੍ਰ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ॥6॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚਰਸਿ ਗਰ੍ਭੇ ਤ੍ਵਮੇਵ ਪ੍ਰਤਿਜਾਯਸੇ।
ਤੁਭ੍ਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾ ਬਲਿਂ ਹਰਨ੍ਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਸਿ ॥7॥
ਦੇਵਾਨਾਮਸਿ ਵਹ੍ਨਿਤਮਃ ਪਿਤृਣਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਥਮਾ ਸ੍ਵਧਾ।
ऋषੀਣਾ-ਞ੍ਚਰਿਤਂ ਸਤ੍ਯਮਥਰ੍ਵਾਙ੍ਗਿਰਸਾਮਸਿ ॥8॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਣ ਤੇਜਸਾ ਰੁਦ੍ਰੋ-ऽਸਿ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਾ।
ਤ੍ਵਮਨ੍ਤਰਿਕ੍षੇ ਚਰਸਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵ-ਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾ-ਮ੍ਪਤਿਃ ॥9॥
ਯਦਾ ਤ੍ਵਮਭਿਵਰ੍​षਸ੍ਯਥੇਮਾਃ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ।
ਆਨਨ੍ਦਰੂਪਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਯਾਨ੍ਨ-ਮ੍ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ ॥10॥
ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਣੈਕਰ੍​षਰਤ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸਤ੍ਪਤਿਃ।
ਵਯਮਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਦਾਤਾਰਃ ਪਿਤਾ ਤ੍ਵ-ਮ੍ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵ ਨਃ ॥11॥
ਯਾ ਤੇ ਤਨੂਰ੍ਵਾਚਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ ਯਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਯਾ ਚ ਚਕ੍षੁषਿ।
ਯਾ ਚ ਮਨਸਿ ਸਨ੍ਤਤਾ ਸ਼ਿਵਾ-ਨ੍ਤਾ-ਙ੍ਕੁਰੂ ਮੋਤ੍ਕ੍ਰਮੀਃ ॥12॥
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯੇਦਂ-ਵਁਸ਼ੇ ਸਰ੍ਵ-ਨ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੇ ਯ-ਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍।
ਮਾਤੇਵ ਪੁਤ੍ਰਾ-ਨ੍ਰਕ੍षਸ੍ਵ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ-ਞ੍ਚ ਵਿਧੇਹਿ ਨ ਇਤਿ ॥13॥
Roman (IAST) Transliteration
dvitīyaḥ praśnaḥ
atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|
bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||
tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|
te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||
tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|
mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||
so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|
tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||
eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|
eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||
arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|
ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||
prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|
tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||
devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|
ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||
indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|
tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||
yadā tvamabhivar​ṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|
ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||
vrātyastva-mprāṇaikar​ṣarattā viśvasya satpatiḥ|
vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||
yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|
yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||
prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|
māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||