📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿषਦ੍ - ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
Prashnopanishad - Prathamah Prashnah
Gurmukhi
ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ
ਓ-ਨ੍ਨਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਹਰਿਃ ਓਮ੍ ॥
ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਚ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ-ਸ਼੍ਸ਼ੈਬ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਕਾਮ-ਸ੍ਸੌਰ੍ਯਾਯਣੀ ਚ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਃ ਕੌਸਲ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਲਾਯਨੋ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਵੈਦਰ੍ਭਿਃ ਕਬਨ੍ਧੀ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਸ੍ਤੇ ਹੈਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਾਃ ਪਰ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਵੇषਮਾਣਾਃ ਏष ਹ ਵੈ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ-ਵਁਕ੍ष੍ਯਤੀਤਿ ਤੇ ਹ ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤ-ਮ੍ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਮੁਪਸਨ੍ਨਾਃ ॥1॥
ਤਾਨ੍ ਹ ਸ ऋषਿਰੁਵਾਚ ਭੂਯ ਏਵ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਂ​ਵਁਤ੍ਸਰਂ ਸਂ​ਵਁਤ੍ਸ੍ਯਥ ਯਥਾਕਾਮ-ਮ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾ-ਨ੍ਪृਚ੍ਛਤ ਯਦਿ ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਾਮ-ਸ੍ਸਰ੍ਵਂ ਹ ਵੋ ਵਕ੍षਾਮ ਇਤਿ ॥2॥
ਅਥ ਕਬਨ੍ਧੀ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਉਪੇਤ੍ਯ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਭਗਵਨ੍ ਕੁਤੋ ਹ ਵਾ ਇਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ॥3॥
ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚ-
ਪ੍ਰਜਾਕਾਮੋ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ-ਸ੍ਸ ਤਪੋ-ऽਤਪ੍ਯਤ ਸ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮਿਥੁਨਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੇ।
ਰਯਿ-ਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਞ੍ਚੇਤਿ ਏਤੌ ਮੇ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਰਿष੍ਯਤ ਇਤਿ ॥4॥
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਹ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣੋ ਰਯਿਰੇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਰਯਿਰ੍ਵਾ ਏਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵਂ-ਯਁਨ੍ਮੂਰ੍ਤ-ਞ੍ਚਾਮੂਰ੍ਤ-ਞ੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰੇਵ ਰਯਿਃ ॥5॥
ਅਥਾਦਿਤ੍ਯ ਉਦਯਨ੍ ਯ-ਤ੍ਪ੍ਰਾਚੀ-ਨ੍ਦਿਸ਼-ਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾ-ਨ੍ਰਸ਼੍ਮਿषੁ ਸਨ੍ਨਿਧਤ੍ਤੇ।
ਯਦ੍ਦਕ੍षਿਣਾਂ-ਯਁ-ਤ੍ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ-ਯਁਦੁਦੀਚੀਂ-ਯਁਦਧੋ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਯਁਦਨ੍ਤਰਾ ਦਿਸ਼ੋ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾ-ਨ੍ਰਸ਼੍ਮਿषੁ ਸਨ੍ਨਿਧਤ੍ਤੇ ॥6॥
ਸ ਏष ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੁਪਃ ਪ੍ਰਾਣੋ-ऽਗ੍ਨਿਰੁਦਯਤੇ।
ਤਦੇਤਦ੍ ऋਚਾ-ऽਭ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ॥7॥
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਹਰਿਣ-ਞ੍ਜਾਤਵੇਦਸ-ਮ੍ਪਰਾਯਣ-ਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਕ-ਨ੍ਤਪਨ੍ਤਮ੍।
ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿ-ਸ਼੍ਸ਼ਤਧਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮੁਦਯਤ੍ਯੇष ਸੂਰ੍ਯਃ ॥8॥
ਸਂ​ਵਁਤ੍ਸਰੋ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ-ਸ੍ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਯਨੇ ਦਕ੍षਿਣਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰ-ਞ੍ਚ।
ਤਦ੍ਯੇ ਹ ਵੈ ਤਦਿष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤੇ ਕृਤਮਿਤ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ਤੇ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਮਸਮੇਵ ਲੋਕਮਭਿਜਯਨ੍ਤੇ ਤ ਏਵ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤ ऋषਯਃ ਪ੍ਰਜਾਕਾਮਾ ਦਕ੍षਿਣ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ। ਏष ਹ ਵੈ ਰਯਿਰ੍ਯਃ ਪਿਤृਯਾਣਃ ॥9॥
ਅਥੋਤ੍ਤਰੇਣ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਵਿਦ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਵਿष੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮਭਿਜਯਨ੍ਤੇ।
ਏਤਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਯਤਨਮੇਤਦਮृਤਮਭਯਮੇਤ-ਤ੍ਪਰਾਯਣਮੇਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇष ਨਿਰੋਧਃ। ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ ॥10॥
ਪਞ੍ਚਪਾਦ-ਮ੍ਪਿਤਰ-ਨ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕृਤਿ-ਨ੍ਦਿਵ ਆਹੁਃ ਪਰੇ ਅਰ੍ਧੇ ਪੁਰੀषਿਣਮ੍।
ਅਥੇਮੇ ਅਨ੍ਯ ਉ ਪਰੇ ਵਿਚਕ੍षਣਂ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰੇ षਡਰ ਆਹੁਰਰ੍ਪਿਤਮਿਤਿ ॥11॥
ਮਾਸੋ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ ਏਵ ਰਯਿ-ਸ਼੍ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਪ੍ਰਣਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤ ऋषਯ-ਸ਼੍ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਇष੍ਟ-ਙ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਰ ਇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ॥12॥
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਹਰੇਵ ਪ੍ਰਾਣੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰੇਵ ਰਯਿਃ।
ਪ੍ਰਾਣਂ-ਵਾਁ ਏਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦਿਵਾ ਰਤ੍ਯਾ ਸਂ​ਯੁਁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮੇਵ ਤਦ੍ਯਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਰਤ੍ਯਾ ਸਂ​ਯੁਁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ॥13॥
ਅਨ੍ਨਂ-ਵੈਁ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤਤੋ ਹ ਵੈ ਤਦ੍ਰੇਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ॥14॥
ਤਦ੍ਯੇ ਹ ਵੈ ਤਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਵ੍ਰਤ-ਞ੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਤੇ ਮਿਥੁਨਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤੇ।
ਤੇषਾਮੇਵੈष ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਯੇषਾ-ਨ੍ਤਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ-ਯੇਁषੁ ਸਤ੍ਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ॥15॥
ਤੇषਾਮਸੌ ਵਿਰਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਨ ਯੇषੁ ਜਿਹ੍ਮਮਨृਤ-ਨ੍ਨ ਮਾਯਾ ਚੇਤਿ ॥16॥
Roman (IAST) Transliteration
prathamaḥ praśnaḥ
o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||
sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||
tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃ​va~tsaraṃ saṃ​va~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||
atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||
tasmai sa hovāca-
prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|
rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||
ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||
athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|
yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||
sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|
tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||
viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|
sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||
saṃ​va~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|
tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|
tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||
athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|
etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||
pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|
atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||
māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||
ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|
prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃ​yu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃ​yu~jyante ||13||
annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||
tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|
teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||
teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||