📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 1 (ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤਮ੍)
Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam)
Devi Gurmukhi
(ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ, ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ, , ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 1)
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ –
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿ ਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਃ ਸ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 1 ॥
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਧਿਕੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।
ਪੁਰਾ ਪਰਾਮ੍ਬਯੈਵਾਯਂ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮਨਸੇਚ੍ਛਯਾ ॥ 2 ॥
ਸਰ੍ਵਾਦੌ ਨਿਜਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਮੂਲਭੂਤਯਾ ।
ਕੈਲਾਸਾਦਧਿਕੋ ਲੋਕੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 3 ॥
ਗੋਲੋਕਾਦਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕੋऽਧਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।
ਨੈਤਤ੍ਸਮਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 4 ॥
ਛਤ੍ਰੀਭੂਤਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤੋ ਭਵਸਨ੍ਤਾਪਨਾਸ਼ਕਮ੍ ।
ਛਾਯਾਭੂਤਂ ਤਦੇਵਾਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਤੁ ਸਤ੍ਤਮ ॥ 5 ॥
ਬਹੁਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਤਾਵਦੇਵ ਹਿ ।
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤੁ ਸੁਧੋਦਧਿਃ ॥ 6 ॥
ਮਰੁਤ੍ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਤਰਙ੍ਗ ਸ਼ਤਸਙ੍ਕੁਲਃ ।
ਰਤ੍ਨਾਚ੍ਛਵਾਲੁਕਾਯੁਕ੍ਤੋ ਝषਸ਼ਙ੍ਖਸਮਾਕੁਲਃ ॥ 7 ॥
ਵੀਚਿਸਙ੍ਘਰ੍षਸਞ੍ਜਾਤਲਹਰੀਕਣਸ਼ੀਤਲਃ ।
ਨਾਨਾਧ੍ਵਜਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਨਾਨਾਪੋਤਗਤਾਗਤੈਃ ॥ 8 ॥
ਵਿਰਾਜਮਾਨਃ ਪਰਿਤਸ੍ਤੀਰਰਤ੍ਨਦ੍ਰੁਮੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰਮਯੋਧਾਤੁਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਗਗਨੇ ਤਤਃ ॥ 9 ॥
ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਹਾਨ੍ ।
ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹਰਣਾ ਨਾਨਾਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ॥ 10 ॥
ਰਕ੍षਕਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮੋਦਮਾਨਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਸ਼ਤਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਨਾਨਾਗਣੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਯੁਤੈਰ੍ਨृਪ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦੇਵਾ ਜਗਦੀਸ਼ਿਤੁਃ ॥ 12 ॥
ਤੇषਾਂ ਗਣਾ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਹਨਾਨਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਹਿ ।
ਵਿਮਾਨਸ਼ਤਸਙ੍ਘਰ੍षਘਣ੍ਟਾਸ੍ਵਨਸਮਾਕੁਲਃ ॥ 13 ॥
ਹਯਹੇषਾਖੁਰਾਘਾਤਬਧਿਰੀਕृਤਦਿਮ੍ਮੁਖਃ ।
ਗਣੈਃ ਕਿਲਕਿਲਾਰਾਵੈਰ੍ਵੇਤ੍ਰਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਡਿਤਾਃ ॥ 14 ॥
ਸੇਵਕਾ ਦੇਵਸਙ੍ਗਾਨਾਂ ਭ੍ਰਾਜਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਭੂਮਿਪ ।
ਤਸ੍ਮਿਙ੍ਕੋਲਾਹਲੇ ਰਾਜਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕੇਨਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 15 ॥
ਕਸ੍ਯਚਿਚ੍ਛ੍ਰੂਯਤੇऽਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਾਨਾਧ੍ਵਨਿਸਮਾਕੁਲੇ ।
ਪਦੇ ਪਦੇ ਮਿष੍ਟਵਾਰਿਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸਰਾਨ੍ਸਿ ਚ ॥ 16 ॥
ਵਾਟਿਕਾ ਵਿਵਿਧਾ ਰਾਜਨ੍ ਰਤ੍ਨਦ੍ਰੁਮਵਿਰਾਜਿਤਾਃ ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰਂ ਮਹਾਸਾਰਧਾਤੁਨਿਰ੍ਮਿਤਮਣ੍ਡਲਃ ॥ 17 ॥
ਸਾਲੋऽਪਰੋ ਮਹਾਨਸ੍ਤਿ ਗਗਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿ ਯਚ੍ਛਿਰਃ ।
ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤਗੁਣਃ ਪੂਰ੍ਵਸਾਲਾਦਯਂ ਪਰਃ ॥ 18 ॥
ਗੋਪੁਰਦ੍ਵਾਰਸਹਿਤੋ ਬਹੁਵृਕ੍षਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਯਾ ਵृਕ੍षਜਾਤਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 19 ॥
ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਪੁष੍ਪਯੁਤਾਃ ਸਦਾ ਫਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਨਵਪਲ੍ਲਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਸੌਰਭਸਙ੍ਕੁਲਾਃ ॥ 20 ॥
ਪਨਸਾ ਬਕੁਲਾ ਲੋਧ੍ਰਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਃ ।
ਦੇਵਦਾਰੁਕਾਞ੍ਚਨਾਰਾ ਆਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਮੇਰਵਃ ॥ 21 ॥
ਲਿਕੁਚਾ ਹਿਙ੍ਗੁਲਾਸ਼੍ਚੈਲਾ ਲਵਙ੍ਗਾਃ ਕਟ੍ਫਲਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਪਾਟਲਾ ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਫਲਿਨ੍ਯੋ ਜਘਨੇਫਲਾਃ ॥ 22 ॥
ਤਾਲਾਸ੍ਤਮਾਲਾਃ ਸਾਲਾਸ਼੍ਚ ਕਙ੍ਕੋਲਾ ਨਾਗਭਦ੍ਰਕਾਃ ।
ਪੁਨ੍ਨਾਗਾਃ ਪੀਲਵਃ ਸਾਲ੍ਵਕਾ ਵੈ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼ਾਖਿਨਃ ॥ 23 ॥
ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾ ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਾਸ੍ਤਾਲਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦਾਡਿਮਾਃ ।
ਗਣਿਕਾ ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਾਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਬੀਰਾਸ਼੍ਚ ਕੁਰਣ੍ਡਕਾਃ ॥ 24 ॥
ਚਾਮ੍ਪੇਯਾ ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵੈ ਕਨਕਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਕਾਲਾਗੁਰੁਦ੍ਰੁਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਚਨ੍ਦਨਪਾਦਪਾਃ ॥ 25 ॥
ਖਰ੍ਜੂਰਾ ਯੂਥਿਕਾਸ੍ਤਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੇਕ੍षਵਃ ।
ਕ੍षੀਰਵृਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਖਦਿਰਾਸ਼੍ਚਿਞ੍ਚਾਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 26 ॥
ਰੁਚਕਾਃ ਕੁਟਜਾ ਵृਕ੍षਾ ਬਿਲ੍ਵਵृਕ੍षਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਤੁਲਸੀਨਾਂ ਵਨਾਨ੍ਯੇਵਂ ਮਲ੍ਲਿਕਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਦਿਤਰੁਜਾਤੀਨਾਂ ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਨਾਨਾਵਾਪੀਸ਼ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਨ੍ਤਿ ਧਰਾਧਿਪ ॥ 28 ॥
ਕੋਕਿਲਾਰਾਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਗੁਨ੍ਜਦ੍ਭ੍ਰਮਰਭੂषਿਤਾਃ ।
ਨਿਰ੍ਯਾਸਸ੍ਰਾਵਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ਤਰੂਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 29 ॥
ਨਾਨਾऋਤੁਭਵਾ ਵृਕ੍षਾ ਨਾਨਾਪਕ੍षਿਸਮਾਕੁਲਾਃ ।
ਨਾਨਾਰਸਸ੍ਰਾਵਿਣੀਭਿਰ੍ਨਦੀਭਿਰਤਿਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ॥ 30 ॥
ਪਾਰਾਵਤਸ਼ੁਕਵ੍ਰਾਤਸਾਰਿਕਾਪਕ੍षਮਾਰੁਤੈਃ ।
ਹਂਸਪਕ੍षਸਮੁਦ੍ਭੂਤ ਵਾਤਵ੍ਰਾਤੈਸ਼੍ਚਲਦ੍ਦ੍ਰੁਮਮ੍ ॥ 31 ॥
ਸੁਗਨ੍ਧਗ੍ਰਾਹਿਪਵਨਪੂਰਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਸਹਿਤਂ ਹਰਿਣੀਯੂਥੈਰ੍ਧਾਵਮਾਨੈਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 32 ॥
ਨृਤ੍ਯਦ੍ਬਰ੍ਹਿਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕੇਕਾਰਾਵੈਃ ਸੁਖਪ੍ਰਦੈਃ ।
ਨਾਦਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਧੁਸ੍ਰਾਵਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 33 ॥
ਕਾਂਸ੍ਯਸਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰੇ ਤੁ ਤਾਮ੍ਰਸਾਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰਸਮਾਕਾਰ ਉਨ੍ਨਤ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਃ ॥ 34 ॥
ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤੁ ਸਾਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਲ੍ਪਵਾਟਿਕਾ ।
ਯੇषਾਂ ਤਰੂਣਾਂ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਕਾਞ੍ਚਨਾਭਾਨਿ ਭੂਮਿਪ ॥ 35 ॥
ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਞ੍ਚਨਾਭਾਨਿ ਰਤ੍ਨਬੀਜਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨਗਨ੍ਧੋ ਹਿ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 36 ॥
ਤਦ੍ਵਨਂ ਰਕ੍षਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ਵਸਨ੍ਤੇਨਰ੍ਤੁਨਾਨਿਸ਼ਮ੍ ।
ਪੁष੍ਪਸਿਂਹਾਸਨਾਸੀਨਃ ਪੁष੍ਪਚ੍ਛਤ੍ਰਵਿਰਾਜਿਤਃ ॥ 37 ॥
ਪੁष੍ਪਭੂषਾਭੂषਿਤਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਾਸਵਵਿਘੂਰ੍ਣਿਤਃ ।
ਮਧੁਸ਼੍ਰੀਰ੍ਮਾਧਵਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ॥ 38 ॥
ਕ੍ਰੀਡਤਃ ਸ੍ਮੇਰਵਦਨੇ ਸੁਮਸ੍ਤਬਕਕਨ੍ਦੁਕੈਃ ।
ਅਤੀਵ ਰਮ੍ਯਂ ਵਿਪਿਨਂ ਮਧੁਸ੍ਰਾਵਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 39 ॥
ਦਸ਼ਯੋਜਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੁਸੁਮਾਮੋਦਵਾਯੁਨਾ ।
ਪੂਰਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਾਙ੍ਗਨੈਰ੍ਗਾਨਲੋਲੁਪੈਃ ॥ 40 ॥
ਸ਼ੋਭਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਨਾਦਿਤਮ੍ ।
ਵਸਨ੍ਤਲਕ੍ष੍ਮੀਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਮਿਕਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 41 ॥
ਤਾਮ੍ਰਸਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਸੀਸਸਾਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।
ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਮृਤੋऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ॥ 42 ॥
ਸਨ੍ਤਾਨਵਾਟਿਕਾਮਧ੍ਯੇ ਸਾਲਯੋਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਨृਪ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨਗਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੂਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 43 ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਾਭਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨ੍ਯੁਤ੍ਫੁਲ੍ਲਾਨਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਅਮृਤਦ੍ਰਵਸਂਯੁਕ੍ਤਫਲਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ॥ 44 ॥
ਗ੍ਰੀष੍ਮਰ੍ਤੁਰ੍ਨਾਯਕਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਟਿਕਾਯਾ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ॥ 45 ॥
ਸਨ੍ਤਾਪਤ੍ਰਸ੍ਤਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਵृਕ੍षਮੂਲੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਨਾਨਾਦੇਵੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 46 ॥
ਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਬृਨ੍ਦੈਸ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦਨਦ੍ਰਵਪਙ੍ਕਿਲੈਃ ।
ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਭੂषਿਤੈਸ੍ਤੁ ਤਾਲਵृਨ੍ਤਕਰਾਮ੍ਬੁਜੈਃ ॥ 47 ॥
[ਪਾਠਭੇਦਃ- ਪ੍ਰਾਕਾਰਃ]
ਪ੍ਰਕਾਰਃ ਸ਼ੋਭਿਤੋ ਏਜਚ੍ਛੀਤਲਾਮ੍ਬੁਨਿषੇਵਿਭਿਃ ।
ਸੀਸਸਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਰਕੂਟਮਯਃ ਸ਼ੁਭਃ ॥ 48 ॥
ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਜਨ੍ਮੁਨਿਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਵृਕ੍षਾਣਾਂ ਵਾਟੀ ਮਧ੍ਯੇ ਤਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ 49 ॥
ਸਾਲਯੋਰਧਿਨਾਥਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਰ੍ਤੁਰ੍ਮੇਘਵਾਹਨਃ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪਿਙ੍ਗਲਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜੀਮੂਤਕਵਚਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 50 ॥
ਵਜ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषਮੁਖਰਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨ੍ਵਾ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋ ਵਾਰਿਧਾਰਾ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਗਣਾਵृਤਃ ॥ 51 ॥
ਨਭਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਨਭਸ੍ਯਸ਼੍ਰੀਃ ਸ੍ਵਰਸ੍ਯਾ ਰਸ੍ਯਮਾਲਿਨੀ ।
ਅਮ੍ਬਾ ਦੁਲਾ ਨਿਰਤ੍ਨਿਸ਼੍ਚਾਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਮੇਘਯਨ੍ਤਿਕਾ ॥ 52 ॥
ਵਰ੍षਯਨ੍ਤੀ ਚਿਬੁਣਿਕਾ ਵਾਰਿਧਾਰਾ ਚ ਸਮ੍ਮਤਾਃ ।
ਵਰ੍षਰ੍ਤੋਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਾਃ ॥ 53 ॥
ਨਵਪਲ੍ਲਵਵृਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਨਵੀਨਲਤਿਕਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਹਰਿਤਾਨਿ ਤृਣਾਨ੍ਯੇਵ ਵੇष੍ਟਿਤਾ ਯੈਰ੍ਧਰਾऽਖਿਲਾ ॥ 54 ॥
ਨਦੀਨਦਪ੍ਰਵਾਹਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਹਨ੍ਤਿ ਚ ਵੇਗਤਃ ।
ਸਰਾਂਸਿ ਕਲੁषਾਮ੍ਬੂਨਿ ਰਾਗਿਚਿਤ੍ਤਸਮਾਨਿ ਚ ॥ 55 ॥
ਵਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵੀਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ ।
ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾਃ ॥ 56 ॥
ਤੇ ਗਣਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਵਿਲਾਸਾਸ਼੍ਚ ਸਾਙ੍ਗਨਾਃ ।
ਆਰਕੂਟਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 57 ॥
ਪਞ੍ਚਲੋਹਾਤ੍ਮਕਃ ਸਾਲੋ ਮਧ੍ਯੇ ਮਨ੍ਦਾਰਵਾਟਿਕਾ ।
ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਲਤਾਕੀਰ੍ਣਾ ਨਾਨਾਪਲ੍ਲਵਸ਼ੋਭਿਤਾ ॥ 58 ॥
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾऽਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ਰਦृਤੁਰਨਾਮਯਃ ।
ਇषਲਕ੍ष੍ਮੀਰੂਰ੍ਜਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ॥ 59 ॥
ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧਾ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾਙ੍ਗਨਾਃ ਸਪਰਿਚ੍ਛਦਾਃ ।
ਪਞ੍ਚਲੋਹਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 60 ॥
ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼ृਙ੍ਗੈਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਰੌਪ੍ਯਸਾਲਕਃ ।
ਪਾਰਿਜਾਤਾਟਵੀਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸੂਨਸ੍ਤਬਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ॥ 61 ॥
ਦਸ਼ਯੋਜਨਗਨ੍ਧੀਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਮੋਦਯਨ੍ਤਿ ਗਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਯੇ ਦੇਵੀਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ ॥ 62 ॥
ਤਤ੍ਰਾਧਿਨਾਥਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਹੇਮਨ੍ਤਰ੍ਤੁਰ੍ਮਹੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ ।
ਸਗਣਃ ਸਾਯੁਧਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰਾਗਿਣੋ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਨਪਃ ॥ 63 ॥
ਸਹਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ।
ਵਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵੀਵ੍ਰਤਕਾਰਿਣਃ ॥ 64 ॥
ਰੌਪ੍ਯਸਾਲਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਸੌਵਰ੍ਣਸਾਲਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਪ੍ਤਹਾਟਕਕਲ੍ਪਿਤਃ ॥ 65 ॥
ਮਧ੍ਯੇ ਕਦਮ੍ਬਵਾਟੀ ਤੁ ਪੁष੍ਪਪਲ੍ਲਵਸ਼ੋਭਿਤਾ ।
ਕਦਮ੍ਬਮਦਿਰਾਧਾਰਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 66 ॥
ਯਾਭਿਰ੍ਨਿਪੀਤਪੀਤਾਭਿਰ੍ਨਿਜਾਨਨ੍ਦੋऽਨੁਭੂਯਤੇ ।
ਤਤ੍ਰਾਧਿਨਾਥਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰਰ੍ਤੁਰ੍ਮਹੋਦਯਃ ॥ 67 ॥
ਤਪਃਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤਪਸ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ।
ਮੋਦਮਾਨਃ ਸਹੈਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਕृਤਿਃ ॥ 68 ॥
ਨਾਨਾਵਿਲਾਸਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਨਾਗਣਸਮਾਵृਤਃ ।
ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਮਹਾਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਦੇਵੀਦਾਨਕਾਰਿਣਃ ॥ 69 ॥
ਨਾਨਾਭੋਗਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਹਾਨਨ੍ਦਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਸਾਙ੍ਗਨਾਃ ਪਰਿਵਾਰੈਸ੍ਤੁ ਸਙ੍ਘਸ਼ਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਾਃ ॥ 70 ॥
ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਾਲਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਮੁਨਿਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯਃ ਸਾਲਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਃ ॥ 71 ॥
ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯੀ ਭੂਮਿਰ੍ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਰਤ੍ਨਵृਕ੍षਾਲਵਾਲਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 72 ॥
ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਯਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰਤ੍ਨਰਚਿਤਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਵਨਭੂਃ ਪਕ੍षਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਰਤ੍ਨਵਰ੍ਣਜਲਾਨਿ ਚ ॥ 73 ॥
ਮਣ੍ਡਪਾ ਮਣ੍ਡਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ ਸਰਾਨ੍ਸਿ ਕਮਲਾਨਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਾਕਾਰੇ ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਮਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 74 ॥
ਪਰਿਭਾषੇਯਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਰਤ੍ਨਸਾਲਾਦਿषੁ ਪ੍ਰਭੋ ।
ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍षਗੁਣਃ ਪੂਰ੍ਵਸਾਲਾਤ੍ਪਰੋ ਨृਪ ॥ 75 ॥
ਦਿਕ੍ਪਾਲਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਡਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ।
ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਨਾਂ ਸਮष੍ਟ੍ਯਾਤ੍ਮਰੂਪਾਃ ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਦ੍ਵਰਾਯੁਧਾਃ ॥ 76 ॥
ਪੂਰ੍ਵਾਸ਼ਾਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਤੁਙ੍ਗਸ਼ृਙ੍ਗਾ ਪੂਰਮਰਾਵਤੀ ।
ਨਾਨੋਪਵਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਤੇ ॥ 77 ॥
ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼ੋਭਾ ਚ ਯਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਯਾਵਤੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋऽਧਿਕਾ ।
ਸਮष੍ਟਿਸ਼ਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ 78 ॥
ਐਰਾਵਤਸਮਾਰੂਢੋ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਦੇਵਸੇਨਾਪਰਿਵृਤੋ ਰਾਜਤੇऽਤ੍ਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ॥ 79 ॥
ਦੇਵਾਙ੍ਗਨਾਗਣਯੁਤਾ ਸ਼ਚੀ ਤਤ੍ਰ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਵਹ੍ਨਿਕੋਣੇ ਵਹ੍ਨਿਪੁਰੀ ਵਹ੍ਨਿਪੂਃ ਸਦृਸ਼ੀ ਨृਪ ॥ 80 ॥
ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਵਧਾਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਨਿਜਵਾਹਨਭੂषਾਢ੍ਯੋ ਨਿਜਦੇਵਗਣੈਰ੍ਵृਤਃ ॥ 81 ॥
ਯਾਮ੍ਯਾਸ਼ਾਯਾਂ ਯਮਪੁਰੀ ਤਤ੍ਰ ਦਣ੍ਡਧਰੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਸ੍ਵਭਟੈਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਪੁਰੋਗਮੈਃ ॥ 82 ॥
ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤੋ ਭਾਸ੍ਵਤ੍ਤਨਯੋऽਸ੍ਤਿ ਯਮੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਨੈਰृਤ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਾਂ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ॥ 83 ॥
ਖਡ੍ਗਧਾਰੀ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਨਿਰृਤਿਰ੍ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ ।
ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਵਰੁਣੋ ਰਾਜਾ ਪਾਸ਼ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ॥ 84 ॥
ਮਹਾਝਸ਼ਸਮਾਰੂਢੋ ਵਾਰੁਣੀਮਧੁਵਿਹ੍ਵਲਃ ।
ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਜਯਾਦੋਗਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 85 ॥
ਸਮਾਸ੍ਤੇ ਵਾਰੁਣੇ ਲੋਕੇ ਵਰੁਣਾਨੀਰਤਾਕੁਲਃ ।
ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਵਾਯੁਲੋਕੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ ॥ 86 ॥
ਵਾਯੁਸਾਧਨਸਂਸਿਦ੍ਧਯੋਗਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।
ਧ੍ਵਜਹਸ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੋ ਮृਗਵਾਹਨਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 87 ॥
ਮਰੁਦ੍ਗਣੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਮਹਾਨ੍ਯਕ੍षਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪ ॥ 88 ॥
ਯਕ੍षਾਧਿਰਾਜਸ੍ਤਤ੍ਰਾऽऽਸ੍ਤੇ ਵृਦ੍ਧਿऋਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ ।
ਨਵਭਿਰ੍ਨਿਧਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਨ੍ਦਿਲੋ ਧਨਨਾਯਕਃ ॥ 89 ॥
ਮਣਿਭਦ੍ਰਃ ਪੂਰ੍ਣਭਦ੍ਰੋ ਮਣਿਮਾਨ੍ਮਣਿਕਨ੍ਧਰਃ ।
ਮਣਿਭੂषੋ ਮਣਿਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਮਣਿਕਾਰ੍ਮੁਕਧਾਰਕਃ ॥ 90 ॥
ਇਤ੍ਯਾਦਿਯਕ੍षਸੇਨਾਨੀਸਹਿਤੋ ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ ।
ਈਸ਼ਾਨਕੋਣੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕੋ ਮਹਤ੍ਤਰਃ ॥ 91 ॥
ਅਨਰ੍ਘ੍ਯਰਤ੍ਨਖਚਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰੋऽਧਿਦੈਵਤਮ੍ ।
ਮਨ੍ਯੁਮਾਨ੍ਦੀਪ੍ਤਨਯਨੋ ਬਦ੍ਧਪृष੍ਠਮਹੇषੁਧਿਃ ॥ 92 ॥
ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਦ੍ਧਨੁਰ੍ਵਾਮਹਸ੍ਤੋऽਧਿਜ੍ਯਧਨ੍ਵਭਿਰਾਵृਤਃ ।
ਸ੍ਵਸਮਾਨੈਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਰੁਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ੂਲਵਰਾਯੁਧੈਃ ॥ 93 ॥
ਵਿਕृਤਾਸ੍ਯੈਃ ਕਰਾਲਾਸ੍ਯੈਰ੍ਵਮਦ੍ਵਹ੍ਨਿਭਿਰਾਸ੍ਯਤਃ ।
ਦਸ਼ਹਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਤਕਰੈਃ ਸਹਸ੍ਰਭੁਜਸਂਯੁਤੈਃ ॥ 94 ॥
ਦਸ਼ਪਾਦੈਰ੍ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੈਸ੍ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੈਰੁਗ੍ਰਮੂਰ੍ਤਿਭਿਃ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਚਰਾ ਯੇ ਚ ਯੇ ਚ ਭੂਮਿਚਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 95 ॥
ਰੁਦ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਵृਤਃ ।
ਰੁਦ੍ਰਾਣੀਕੋਟਿਸਹਿਤੋ ਭਦ੍ਰਕਾਲ੍ਯਾਦਿਮਾਤृਭਿਃ ॥ 96 ॥
ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਵਿष੍ਟਡਾਮਰ੍ਯਾਦਿਗਣਾਵृਤਃ ।
ਵੀਰਭਦ੍ਰਾਦਿਸਹਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਰਾਜਨ੍ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 97 ॥
ਮੁਣ੍ਡਮਾਲਾਧਰੋ ਨਾਗਵਲਯੋ ਨਾਗਕਨ੍ਧਰਃ ।
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਚਰ੍ਮਪਰੀਧਾਨੋ ਗਜਚਰ੍ਮੋਤ੍ਤਰੀਯਕਃ ॥ 98 ॥
ਚਿਤਾਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਮਥਾਦਿਗਣਾਵृਤਃ ।
ਨਿਨਦਡ੍ਡਮਰੁਧ੍ਵਾਨੈਰ੍ਬਧਿਰੀਕृਤਦਿਮ੍ਮੁਖਃ ॥ 99 ॥
ਅਟ੍ਟਹਾਸਾਸ੍ਫੋਟਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਿਤਨਭਸ੍ਤਲਃ ।
ਭੂਤਸਙ੍ਘਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਭੂਤਾਵਾਸੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 100 ॥
ਈਸ਼ਾਨਦਿਕ੍ਪਤਿਃ ਸੋऽਯਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚੇਸ਼ਾਨ ਏਵ ਚ ॥ 101 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)
vyāsa uvāca –
brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |
maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||
sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |
purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||
sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |
kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||
golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |
naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||
chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |
chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||
bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |
maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||
marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |
ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||
vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |
nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||
virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |
taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||
saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||
rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |
caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||
nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |
darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||
teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |
vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||
hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |
gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||
sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |
tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||
kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |
pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||
vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |
taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||
sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |
tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||
gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |
yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||
nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |
navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||
panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |
devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||
likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |
pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||
tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |
punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||
aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |
gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||
cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |
kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||
kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |
kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||
rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |
tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||
ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |
nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||
kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |
niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||
nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |
nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||
pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |
haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||
sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |
sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||
nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |
nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||
kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |
caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||
dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |
yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||
patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |
daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||
tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |
puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||
puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |
madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||
krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |
atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||
daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |
pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||
śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |
vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||
tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |
samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||
santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |
daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||
hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |
amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||
grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |
śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||
santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |
nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||
vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |
puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||
[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]
prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |
sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||
prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |
haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||
sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |
vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||
vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |
sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||
nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |
ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||
varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |
varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||
navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |
haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||
nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |
sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||
vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |
vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||
te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |
ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||
pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |
nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||
adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |
iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||
nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |
pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||
dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |
pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||
daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |
modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||
tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |
sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||
sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||
raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |
sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||
madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |
kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||
yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |
tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||
tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||
nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |
nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||
nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |
sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||
svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |
puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||
puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |
ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||
prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |
vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||
maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |
prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||
paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |
tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||
dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |
dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||
pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |
nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||
svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |
samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||
airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |
devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||
devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |
vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||
svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |
nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||
yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |
svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||
nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |
nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||
khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |
vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||
mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |
nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||
samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |
vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||
vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |
dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||
marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |
uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||
yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |
navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||
maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |
maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||
ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |
īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||
anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |
manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||
sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |
svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||
vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |
daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||
daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |
antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||
rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |
rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||
nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |
vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||
muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |
vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||
citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |
ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||
aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |
bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||
īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever