📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਕਠੋਪਨਿषਦ੍ - ਅਧ੍ਯਾਯ 2, ਵਲ੍ਲੀ 3
Kathopanishad - Adhyaya 2, Valli 3
Gurmukhi
ਅਧ੍ਯਾਯ 2
ਵਲ੍ਲੀ 3
ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੂਲੋ-ऽਵਾਕ੍‍ਸ਼ਾਖ ਏषੋ-ऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥ-ਸ੍ਸਨਾਤਨਃ।
ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਨ੍ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦੇਵਾਮृਤਮੁਚ੍ਯਤੇ।
ਤਸ੍ਮਿਂ​ਲ੍ਲੋਁਕਾ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰਿਤਾ-ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਏਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍‌ ॥1॥
ਯਦਿਦ-ਙ੍ਕਿ-ਞ੍ਚ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਣ ਏਜਤਿ ਨਿਸ੍ਸृਤਮ੍‌।
ਮਹਦ੍ ਭਯਂ-ਵਁਜ੍ਰਮੁਦ੍ਯਤਂ-ਯਁ ਏਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥2॥
ਭਯਾਦਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਪਤਿ ਭਯਾਤ੍ਤਪਤਿ ਸੂਰ੍ਯਃ।
ਭਯਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਧਾਵਤਿ ਪਞ੍ਚਮਃ ॥3॥
ਇਹ ਚੇਦਸ਼ਕਦ੍‌ਬੋਦ੍ਧੁ-ਮ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਸਃ।
ਤਤ-ਸ੍ਸਰ੍ਗੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ॥4॥
ਯਥਾ-ऽऽਦਰ੍​ਸ਼ੇ ਤਥਾ-ऽऽਤ੍ਮਨਿ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਥਾ ਪਿਤृਲੋਕੇ।
ਯਥਾ-ऽਪ੍ਸੁ ਪਰੀਵ ਦਦृਸ਼ੇ ਤਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਲੋਕੇ ਛਾਯਾਤਪਯੋਰਿਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ॥5॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾ-ਮ੍ਪृਥਗ੍ਭਾਵਮੁਦਯਾਸ੍ਤਮਯੌ ਚ ਯਤ੍‌।
ਪृਥਗੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਨਾ-ਮ੍ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ॥6॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰ-ਮ੍ਮਨੋ ਮਨਸ-ਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਮਮ੍‌।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਧਿ ਮਹਾਨਾਤ੍ਮਾ ਮਹਤੋ-ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍‌ ॥7॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਪਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਵ੍ਯਾਪਕੋ-ऽਲਿਙ੍ਗ ਏਵ ਚ।
ਯ-ਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰਮृਤਤ੍ਵ-ਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥8॥
ਨ ਸਨ੍ਦृਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਰੂਪਮਸ੍ਯ ਨ ਚਕ੍षੁषਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨੈਨਮ੍‌।
ਹृਦਾ ਮਨੀषਾ ਮਨਸਾ-ऽਭਿਕ੍ਲृਪ੍ਤੋ ਯ ਏਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥9॥
ਯਦਾ ਪਞ੍ਚਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਮਨਸਾ ਸਹ।
ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਨ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ ਤਾਮਾਹੁਃ ਪਰਮਾ-ਙ੍ਗਤਿਮ੍‌ ॥10॥
ਤਾਂ-ਯੋਁਗਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਰਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਧਾਰਣਾਮ੍‌।
ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਯੋਗੋ ਹਿ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯੌ ॥11॥
ਨੈਵ ਵਾਚਾ ਨ ਮਨਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਨ ਚਕ੍षੁषਾ।
ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੋ-ऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਥ-ਨ੍ਤਦੁਪਲਭ੍ਯਤੇ ॥12॥
ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵੋਪਲਬ੍ਧਵ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵੇਨ ਚੋਭਯੋਃ।
ਅਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵੋਪਲਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ॥13॥
ਯਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਮਾ ਯੇ-ऽਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ।
ਅਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ-ऽਮृਤੋ ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥14॥
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹृਦਯਸ੍ਯੇਹ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ।
ਅਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ-ऽਮृਤੋ ਭਵਤ੍ਯੇਤਾਵਦ੍ਧ੍ਯਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍‌ ॥15॥
ਸ਼ਤ-ਞ੍ਚੈਕਾ ਚ ਹृਦਯਸ੍ਯ ਨਾਡ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾ-ਮ੍ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਭਿਨਿਸ੍ਸृਤੈਕਾ।
ਤਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਯਨ੍ਨਮृਤਤ੍ਵਮੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਙ੍ਙਨ੍ਯਾ ਉਤ੍ਕ੍ਰਮਣੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥16॥
ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ-ऽਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸਦਾ ਜਨਾਨਾਂ ਹृਦਯੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਃ।
ਤਂ ਸ੍ਵਾਚ੍ਛਰੀਰਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਹੇਨ੍ਮੁਞ੍ਜਾਦਿਵੇषੀਕਾ-ਨ੍ਧੈਰ੍ਯੇਣ।
ਤਂ-ਵਿਁਦ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮਮृਤ-ਨ੍ਤਂ-ਵਿਁਦ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮਮृਤਮਿਤਿ ॥17॥
ਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ-ਨ੍ਨਚਿਕੇਤੋ-ऽਥ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਮੇਤਾਂ-ਯੋਁਗਵਿਧਿ-ਞ੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮ੍‌।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਰਜੋ-ऽਭੂਦ੍ਵਿਮृਤ੍ਯੁ ਰਨ੍ਯੋ-ऽਪ੍ਯੇਵਂ-ਯੋਁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮੇਵ ॥18॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 2
vallī 3
ūrdhvamūlo-'vāk‍śākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|
tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|
tasmiṃ​llo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat‌ ||1||
yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam‌|
mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||
bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|
bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||
iha cedaśakad‌boddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|
tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||
yathā-''dar​śe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|
yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||
indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat‌|
pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||
indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam‌|
sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam‌ ||7||
avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|
ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam‌|
hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|
buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim‌ ||10||
tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām‌|
apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|
astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||
astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||
yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||
yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam‌ ||15||
śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|
tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|
taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|
taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||
mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam‌|
brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever