📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਧ੍ਰੁਵ ਸ੍ਤੁਤਿਃ
Dhruva Stutih
Vyasa Gurmukhi
(ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਾਣਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ; ਮੁਖ੍ਯ ਸ੍ਤੁਤਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ 51-74)
ਧ੍ਰੁਵ ਉਵਾਚ ।
ਭੂਮਿਰਾਪੋऽਨਲੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ ।
ਭੂਤਾਦਿਰਾਦਿਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਮ੍ ॥ 51 ॥
ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸੂਕ੍ष੍ਮੋऽਖਿਲਵ੍ਯਾਪੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ਪਰਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ।
ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪੁਰੁषਾਯ ਗੁਣਾਸ਼ਿਨੇ ॥ 52 ॥
ਭੂਰਾਦੀਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਯਃ ਪਰਃ ॥ 53 ॥
ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਮਾਤ੍ਮਾਨਮਸ਼ੇषਜਗਤਃ ਪਤਿਮ੍ ।
ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ॥ 54 ॥
ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਬृਂਹਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ ।
ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੋਗਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਵਿਕਾਰਿਣੇ ॥ 55 ॥
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍षਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ ।
ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਭੁਵਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਤ੍ਯਤਿष੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ ॥ 56 ॥
ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਵੈ ਭਵ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਿਰਾਟ੍ ਸ੍ਵਰਾਟ੍ ਸਮ੍ਰਾਟ੍ ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਧਿਪੂਰੁषਃ ॥ 57 ॥
ਅਤ੍ਯਰਿਚ੍ਯਤ ਸੋऽਧਸ਼੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵੈ ਭੁਵਃ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਾਤਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਭੂਤਭਵਿष੍ਯਤੀ ॥ 58 ॥
ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਧਾਰਿਣਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਯਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਹੁਤਃ ਪृषਦਾਜ੍ਯਂ ਪਸ਼ੁਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ॥ 59 ॥
ਤ੍ਵਤ੍ਤ ऋਚੋऽਥ ਸਾਮਾਨਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ਼੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਯਜੂਂष੍ਯਜਾਯਨ੍ਤ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋऽਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚੈਕਤੋ ਦਤਃ ॥ 60 ॥
ਗਾਵਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋऽਜਾ ਅਵਯੋ ਮृਗਾਃ ।
ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਬਾਹੋਃ ਕ੍षਤ੍ਰਮਜਾਯਤ ॥ 61 ॥
ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤਵੋਰੁਜਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਵ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਦ੍ਗਤਾਃ ।
ਅਕ੍ष੍ਣੋਃ ਸੂਰ੍ਯੋऽਨਿਲਃ ਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਮਨਸਸ੍ਤਵ ॥ 62 ॥
ਪ੍ਰਾਣੋऽਨ੍ਤਃਸੁषਿਰਾਜ੍ਜਾਤੋ ਮੁਖਾਦਗ੍ਨਿਰਜਾਯਤ ।
ਨਾਭਿਤੋ ਗਗਨਂ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤ ॥ 63 ॥
ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤ੍ਕ੍षਿਤਿਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਮਭੂਦਿਦਮ੍ ॥ 64 ॥
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਸੁਮਹਾਨਲ੍ਪੇ ਯਥਾ ਬੀਜੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਸਂਯਮੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮਖਿਲਂ ਬੀਜਭੂਤੇ ਤਥਾ ਤ੍ਵਯਿ ॥ 65 ॥
ਬੀਜਾਦਙ੍ਕੁਰਸਮ੍ਭੂਤੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਸ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਚ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸृष੍ਟੌ ਤਥਾ ਜਗਤ੍ ॥ 66 ॥
ਯਥਾ ਹਿ ਕਦਲੀ ਨਾਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਾਦਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।
ਏਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਥਾਯੀਸ਼੍ਵਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 67 ॥
ਹ੍ਲਾਦਿਨੀ ਸਨ੍ਧਿਨੀ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਕਾ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ।
ਹ੍ਲਾਦਤਾਪਕਰੀ ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਤ੍ਵਯਿ ਨੋ ਗੁਣਵਰ੍ਜਿਤੇ ॥ 68 ॥
ਪृਥਗ੍ਭੂਤੈਕਭੂਤਾਯ ਭੂਤਭੂਤਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ।
ਪ੍ਰਭੂਤਭੂਤਭੂਤਾਯ ਤੁਭ੍ਯਂ ਭੂਤਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ 69 ॥
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषੌ ਵਿਰਾਟ੍ ਸਮ੍ਰਾਟ੍ ਸ੍ਵਰਾਟ੍ ਤਥਾ ।
ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇऽਨ੍ਤਃਕਰਣੇ ਪੁਰੁषੇष੍ਵਕ੍षਯੋ ਭਵਾਨ੍ ॥ 70 ॥
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਧृਕ੍ ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਂ ਨਮਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥ 71 ॥
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋऽਸਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਿਤੋ ਯਤਃ ।
ਕਥਯਾਮਿ ਤਤਃ ਕਿਂ ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਸਿ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 72 ॥
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਦ੍ਭਵ ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤੋ ਭਵਾਨ੍ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਮਨੋਰਥਮ੍ ॥ 73 ॥
ਯੋ ਮੇ ਮਨੋਰਥੋ ਨਾਥ ਸਫਲਃ ਸ ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਃ ।
ਤਪਸ਼੍ਚ ਤਪ੍ਤਂ ਸਫਲਂ ਯਦ੍ਦृष੍ਟੋऽਸਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ॥ 74 ॥
Roman (IAST) Transliteration
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever