Chanakya Niti - Saptamo'dhyayah

ॐ

ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

Gurmukhi

ਅਰ੍ਥਨਾਸ਼ਂ ਮਨਸ੍ਤਾਪਂ ਗृਹੇ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ ।

ਵਞ੍ਚਨਂ ਚਾਪਮਾਨਂ ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ 01 ॥

ਧਨਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਾਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇ ਤਥਾ ।

ਆਹਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਃ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ 02 ॥

ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਤृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰੇਵ ਚ ।

ਨ ਚ ਤਦ੍ਧਨਲੁਬ੍ਧਾਨਾਮਿਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਧਾਵਤਾਮ੍ ॥ 03 ॥

ਸਨ੍ਤੋषਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਵਦਾਰੇ ਭੋਜਨੇ ਧਨੇ ।

ਤ੍ਰਿषੁ ਚੈਵ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋऽਧ੍ਯਯਨੇ ਜਪਦਾਨਯੋਃ ॥ 04 ॥

ਵਿਪ੍ਰਯੋਰ੍ਵਿਪ੍ਰਵਹ੍ਨ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਵਾਮਿਭृਤ੍ਯਯੋਃ ।

ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਹਲਸ੍ਯ ਵृषਭਸ੍ਯ ਚ ॥ 05 ॥

ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦਗ੍ਨਿਂ ਗੁਰੁਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੇਵ ਚ ।

ਨੈਵ ਗਾਂ ਨ ਕੁਮਾਰੀਂ ਚ ਨ ਵृਦ੍ਧਂ ਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਤਥਾ ॥ 06 ॥

ਸ਼ਕਟਂ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤੇਨ ਦਸ਼ਹਸ੍ਤੇਨ ਵਾਜਿਨਮ੍ ।

ਗਜਂ ਹਸ੍ਤਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦੇਸ਼ਤ੍ਯਾਗੇਨ ਦੁਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 07 ॥

ਹਸ੍ਤੀ ਅਙ੍ਕੁਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਾਜੀ ਹਸ੍ਤੇਨ ਤਾਡ੍ਯਤੇ ।

ਸ਼‍ऋਙ੍ਗੀ ਲਗੁਡਹਸ੍ਤੇਨ ਖਡ੍ਗਹਸ੍ਤੇਨ ਦੁਰ੍ਜਨਃ ॥ 08 ॥

ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੋਜਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਯੂਰਾ ਘਨਗਰ੍ਜਿਤੇ ।

ਸਾਧਵਃ ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤੌ ਖਲਾਃ ਪਰਵਿਪਤ੍ਤਿषੁ ॥ 09 ॥

ਅਨੁਲੋਮੇਨ ਬਲਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇਨ ਦੁਰ੍ਜਨਮ੍ ।

ਆਤ੍ਮਤੁਲ੍ਯਬਲਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਵਿਨਯੇਨ ਬਲੇਨ ਵਾ ॥ 10 ॥

ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬਲੀ ।

ਰੂਪਯੌਵਨਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਬਲਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 11 ॥

ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰਲੈਰ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਯ ਵਨਸ੍ਥਲੀਮ੍ ।

ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਬ੍ਜਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ ॥ 12 ॥

ਯਤ੍ਰੋਦਕਂ ਤਤ੍ਰ ਵਸਨ੍ਤਿ ਹਂਸਾ-

ਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ।

ਨ ਹਂਸਤੁਲ੍ਯੇਨ ਨਰੇਣ ਭਾਵ੍ਯਂ

ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਃ ਪੁਨਰਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੇ ॥ 13 ॥

ਉਪਾਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਵਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਤ੍ਯਾਗ ਏਵ ਹਿ ਰਕ੍षਣਮ੍ ।

ਤਡਾਗੋਦਰਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਪਰੀਵਾਹ ਇਵਾਮ੍ਭਸਾਮ੍ ॥ 14 ॥

ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।

ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ ਪੁਮਾਁਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 15 ॥

ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮਿਹ ਜੀਵਲੋਕੇ

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਦੇਹੇ ।

ਦਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਮਧੁਰਾ ਚ ਵਾਣੀ

ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤਰ੍ਪਣਂ ਚ ॥ 16 ॥

ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕੋਪਃ ਕਟੁਕਾ ਚ ਵਾਣੀ

ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਚ ਸ੍ਵਜਨੇषੁ ਵੈਰਮ੍ ।

ਨੀਚਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ ਕੁਲਹੀਨਸੇਵਾ

ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਦੇਹੇ ਨਰਕਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮ੍ ॥ 17 ॥

ਗਮ੍ਯਤੇ ਯਦਿ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਮਨ੍ਦਿਰਂ

ਲਭ੍ਯਤੇ ਕਰਿਕਪਾਲਮੌਕ੍ਤਿਕਮ੍ ।

ਜਮ੍ਬੁਕਾਲਯਗਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ

ਵਤ੍ਸਪੁਚ੍ਛਖਰਚਰ੍ਮਖਣ੍ਡਨਮ੍ ॥ 18 ॥

ਸ਼ੁਨਃ ਪੁਚ੍ਛਮਿਵ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜੀਵਿਤਂ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਵਿਨਾ ।

ਨ ਗੁਹ੍ਯਗੋਪਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਨ ਚ ਦਂਸ਼ਨਿਵਾਰਣੇ ॥ 19 ॥

ਵਾਚਾਂ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਮਨਸਃ ਸ਼ੌਚਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ ।

ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਯਾਸ਼ੌਚਮੇਤਚ੍ਛੌਚਂ ਪਰਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍ ॥ 20 ॥

ਪੁष੍ਪੇ ਗਨ੍ਧਂ ਤਿਲੇ ਤੈਲਂ ਕਾष੍ਠੇऽਗ੍ਨਿਂ ਪਯਸਿ ਘृਤਮ੍ ।

ਇਕ੍षੌ ਗੁਡਂ ਤਥਾ ਦੇਹੇ ਪਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਵੇਕਤਃ ॥ 21 ॥

Roman (IAST) Transliteration

arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca |

vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet || 01 ||

dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |

āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 02 ||

santoṣāmṛtatṛptānāṃ yatsukhaṃ śāntireva ca |

na ca taddhanalubdhānāmitaścetaśca dhāvatām || 03 ||

santoṣastriṣu kartavyaḥ svadāre bhojane dhane |

triṣu caiva na kartavyo'dhyayane japadānayoḥ || 04 ||

viprayorvipravahnyośca dampatyoḥ svāmibhṛtyayoḥ |

antareṇa na gantavyaṃ halasya vṛṣabhasya ca || 05 ||

pādābhyāṃ na spṛśedagniṃ guruṃ brāhmaṇameva ca |

naiva gāṃ na kumārīṃ ca na vṛddhaṃ na śiśuṃ tathā || 06 ||

śakaṭaṃ pañcahastena daśahastena vājinam |

gajaṃ hastasahasreṇa deśatyāgena durjanam || 07 ||

hastī aṅkuśamātreṇa vājī hastena tāḍyate |

śa‍ṛṅgī laguḍahastena khaḍgahastena durjanaḥ || 08 ||

tuṣyanti bhojane viprā mayūrā ghanagarjite |

sādhavaḥ parasampattau khalāḥ paravipattiṣu || 09 ||

anulomena balinaṃ pratilomena durjanam |

ātmatulyabalaṃ śatruṃ vinayena balena vā || 10 ||

bāhuvīryaṃ balaṃ rājñāṃ brahmaṇo brahmavidbalī |

rūpayauvanamādhuryaṃ strīṇāṃ balamanuttamam || 11 ||

nātyantaṃ saralairbhāvyaṃ gatvā paśya vanasthalīm |

chidyante saralāstatra kubjāstiṣṭhanti pādapāḥ || 12 ||

yatrodakaṃ tatra vasanti haṃsā-

stathaiva śuṣkaṃ parivarjayanti |

na haṃsatulyena nareṇa bhāvyaṃ

punastyajantaḥ punarāśrayante || 13 ||

upārjitānāṃ vittānāṃ tyāga eva hi rakṣaṇam |

taḍāgodarasaṃsthānāṃ parīvāha ivāmbhasām || 14 ||

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |

yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 15 ||

svargasthitānāmiha jīvaloke

catvāri cihnāni vasanti dehe |

dānaprasaṅgo madhurā ca vāṇī

devārcanaṃ brāhmaṇatarpaṇaṃ ca || 16 ||

atyantakopaḥ kaṭukā ca vāṇī

daridratā ca svajaneṣu vairam |

nīcaprasaṅgaḥ kulahīnasevā

cihnāni dehe narakasthitānām || 17 ||

gamyate yadi mṛgendramandiraṃ

labhyate karikapālamauktikam |

jambukālayagate ca prāpyate

vatsapucchakharacarmakhaṇḍanam || 18 ||

śunaḥ pucchamiva vyarthaṃ jīvitaṃ vidyayā vinā |

na guhyagopane śaktaṃ na ca daṃśanivāraṇe || 19 ||

vācāṃ śaucaṃ ca manasaḥ śaucamindriyanigrahaḥ |

sarvabhūtadayāśaucametacchaucaṃ parārthinām || 20 ||

puṣpe gandhaṃ tile tailaṃ kāṣṭhe'gniṃ payasi ghṛtam |

ikṣau guḍaṃ tathā dehe paśyātmānaṃ vivekataḥ || 21 ||