📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Chanakya Niti - Dvitiyo'dhyayah
Gurmukhi
ਅਨृਤਂ ਸਾਹਸਂ ਮਾਯਾ ਮੂਰ੍ਖਤ੍ਵਮਤਿਲੋਭਿਤਾ ।
ਅਸ਼ੌਚਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਯਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦੋषਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾਃ ॥ 01 ॥
ਭੋਜ੍ਯਂ ਭੋਜਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਰਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਰਾਙ੍ਗਨਾ ।
ਵਿਭਵੋ ਦਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਾਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍ ॥ 02 ॥
ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਸ਼ੀਭੂਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾ ਛਨ੍ਦਾਨੁਗਾਮਿਨੀ ।
ਵਿਭਵੇ ਯਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਇਹੈਵ ਹਿ ॥ 03 ॥
ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਯੇ ਪਿਤੁਰ੍ਭਕ੍ਤਾਃ ਸ ਪਿਤਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪੋषਕਃ ।
ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ॥ 04 ॥
ਪਰੋਕ੍षੇ ਕਾਰ੍ਯਹਨ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षੇ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍ ।
ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਵਿषਕੁਮ੍ਭਂ ਪਯੋਮੁਖਮ੍ ॥ 05 ॥
ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ਕੁਮਿਤ੍ਰੇ ਚ ਮਿਤ੍ਰੇ ਚਾਪਿ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੁਪਿਤਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ 06 ॥
ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਚਾ ਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਰਕ੍षਯੇਦ੍ਗੂਢਂ ਕਾਰ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ॥ 07 ॥
ਕष੍ਟਂ ਚ ਖਲੁ ਮੂਰ੍ਖਤ੍ਵਂ ਕष੍ਟਂ ਚ ਖਲੁ ਯੌਵਨਮ੍ ।
ਕष੍ਟਾਤ੍ਕष੍ਟਤਰਂ ਚੈਵ ਪਰਗੇਹਨਿਵਾਸਨਮ੍ ॥ 08 ॥
ਸ਼ੈਲੇ ਸ਼ੈਲੇ ਚ ਮਾਣਿਕ੍ਯਂ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਨ ਗਜੇ ਗਜੇ ।
ਸਾਧਵੋ ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦਨਂ ਨ ਵਨੇ ਵਨੇ ॥ 09 ॥
ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ਼ੀਲੈਰ੍ਨਿਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸਤਤਂ ਬੁਧੈਃ ।
ਨੀਤਿਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕੁਲਪੂਜਿਤਾਃ ॥ 10 ॥
ਮਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪਿਤਾ ਵੈਰੀ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਬਾਲਾ ਨ ਪਾਠਿਤਾਃ ।
ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਨ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਹਂਸਮਧ੍ਯੇ ਬਕੋ ਯਥਾ ॥ 11 ॥
ਲਾਲਨਾਦ੍ਬਹਵੋ ਦੋषਾਸ੍ਤਾਡਨੇ ਬਹਵੋ ਗੁਣਾਃ ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਚ ਤਾਡਯੇਨ੍ਨ ਤੁ ਲਾਲਯੇਤ੍ ॥ 12 ॥
ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਵਾ ਤਦਰ੍ਧੇਨ ਤਦਰ੍ਧਾਰ੍ਧਾਕ੍षਰੇਣ ਵਾ ।
ਅਬਨ੍ਧ੍ਯਂ ਦਿਵਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਾਧ੍ਯਯਨਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ 13 ॥
ਕਾਨ੍ਤਾਵਿਯੋਗਃ ਸ੍ਵਜਨਾਪਮਾਨਂ
ऋਣਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਂ ਕੁਨृਪਸ੍ਯ ਸੇਵਾ ।
ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਭਾਵਾਦ੍ਵਿਮੁਖਂ ਚ ਮਿਤ੍ਰਂ
ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਞ੍ਚ ਦਹਨ੍ਤਿ ਕਾਯਮ੍ ॥ 14 ॥
ਨਦੀਤੀਰੇ ਚ ਯੇ ਵृਕ੍षਾਃ ਪਰਗੇਹੇषੁ ਕਾਮਿਨੀ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ ॥ 15 ॥
ਬਲਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਬਲਂ ਤਥਾ ।
ਬਲਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਰਿਚਰ੍ਯਕਮ੍ ॥ 16 ॥
ਨਿਰ੍ਧਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਾ ਭਗ੍ਨਂ ਨृਪਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ।
ਖਗਾ ਵੀਤਫਲਂ ਵृਕ੍षਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਭ੍ਯਾਗਤੋ ਗृਹਮ੍ ॥ 17 ॥
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਦਕ੍षਿਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਯਜਮਾਨਕਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਰੁਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਦਗ੍ਧਾਰਣ੍ਯਂ ਮृਗਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 18 ॥
ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਦੁਰਾਦृष੍ਟਿਰ੍ਦੁਰਾਵਾਸੀ ਚ ਦੁਰ੍ਜਨਃ ।
ਯਨ੍ਮੈਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਮ੍ਭਿਰ੍ਨਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥
ਸਮਾਨੇ ਸ਼ੋਭਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਰਾਜ੍ਞਿ ਸੇਵਾ ਚ ਸ਼ੋਭਤੇ ।
ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਦਿਵ੍ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ਼ੋਭਤੇ ਗृਹੇ ॥ 20 ॥
Roman (IAST) Transliteration
anṛtaṃ sāhasaṃ māyā mūrkhatvamatilobhitā |
aśaucatvaṃ nirdayatvaṃ strīṇāṃ doṣāḥ svabhāvajāḥ || 01 ||
bhojyaṃ bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarāṅganā |
vibhavo dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam || 02 ||
yasya putro vaśībhūto bhāryā chandānugāminī |
vibhave yaśca santuṣṭastasya svarga ihaiva hi || 03 ||
te putrā ye piturbhaktāḥ sa pitā yastu poṣakaḥ |
tanmitraṃ yatra viśvāsaḥ sā bhāryā yatra nirvṛtiḥ || 04 ||
parokṣe kāryahantāraṃ pratyakṣe priyavādinam |
varjayettādṛśaṃ mitraṃ viṣakumbhaṃ payomukham || 05 ||
na viśvasetkumitre ca mitre cāpi na viśvaset |
kadācitkupitaṃ mitraṃ sarvaṃ guhyaṃ prakāśayet || 06 ||
manasā cintitaṃ kāryaṃ vācā naiva prakāśayet |
mantreṇa rakṣayedgūḍhaṃ kārye cāpi niyojayet || 07 ||
kaṣṭaṃ ca khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ ca khalu yauvanam |
kaṣṭātkaṣṭataraṃ caiva paragehanivāsanam || 08 ||
śaile śaile ca māṇikyaṃ mauktikaṃ na gaje gaje |
sādhavo na hi sarvatra candanaṃ na vane vane || 09 ||
putrāśca vividhaiḥ śīlairniyojyāḥ satataṃ budhaiḥ |
nītijñāḥ śīlasampannā bhavanti kulapūjitāḥ || 10 ||
mātā śatruḥ pitā vairī yābhyāṃ bālā na pāṭhitāḥ |
sabhāmadhye na śobhante haṃsamadhye bako yathā || 11 ||
lālanādbahavo doṣāstāḍane bahavo guṇāḥ |
tasmātputraṃ ca śiṣyaṃ ca tāḍayenna tu lālayet || 12 ||
ślokena vā tadardhena tadardhārdhākṣareṇa vā |
abandhyaṃ divasaṃ kuryāddānādhyayanakarmabhiḥ || 13 ||
kāntāviyogaḥ svajanāpamānaṃ
ṛṇasya śeṣaṃ kunṛpasya sevā |
dāridryabhāvādvimukhaṃ ca mitraṃ
vināgninā pañca dahanti kāyam || 14 ||
nadītīre ca ye vṛkṣāḥ parageheṣu kāminī |
mantrahīnāśca rājānaḥ śīghraṃ naśyantyasaṃśayam || 15 ||
balaṃ vidyā ca viprāṇāṃ rājñāṃ sainyaṃ balaṃ tathā |
balaṃ vittaṃ ca vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ pāricaryakam || 16 ||
nirdhanaṃ puruṣaṃ veśyā prajā bhagnaṃ nṛpaṃ tyajet |
khagā vītaphalaṃ vṛkṣaṃ bhuktvā cābhyāgato gṛham || 17 ||
gṛhītvā dakṣiṇāṃ viprāstyajanti yajamānakam |
prāptavidyā guruṃ śiṣyā dagdhāraṇyaṃ mṛgāstathā || 18 ||
durācārī durādṛṣṭirdurāvāsī ca durjanaḥ |
yanmaitrī kriyate pumbhirnaraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||
samāne śobhate prītiḥ rājñi sevā ca śobhate |
vāṇijyaṃ vyavahāreṣu divyā strī śobhate gṛhe || 20 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever