Bhartrihareh Shataka Trishati - Niti Shatakam

ॐ

ਭਰ੍ਤृਹਰੇਃ ਸ਼ਤਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਿ - ਨੀਤਿ ਸ਼ਤਕਮ੍

Shatakam Bhartrihari Gurmukhi

ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯੇ ।

ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੇਕਮਾਨਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਤੇਜਸੇ ॥ 1.1 ॥

ਬੋਦ੍ਧਾਰੋ ਮਤ੍ਸਰਗ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਭਵਃ ਸ੍ਮਯਦੂषਿਤਾਃ ।

ਅਬੋਧੋਪਹਤਾਃ ਚਾਨ੍ਯੇ ਜੀਰ੍ਣਮਙ੍ਗੇ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ ॥ 1.2 ॥

ਅਜ੍ਞਃ ਸੁਖਂ ਆਰਾਧ੍ਯਃ

ਸੁਖਤਰਂ ਆਰਾਧ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞਃ ।

ਜ੍ਞਾਨਲਵਦੁਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧਂ

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਤਂ ਨਰਂ ਨ ਰਞ੍ਜਯਤਿ ॥ 1.3 ॥

ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਮਣਿਂ ਉਦ੍ਧਰੇਨ੍ਮਕਰਵਕ੍ਤ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਤ੍

ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤਰੇਤ੍ਪ੍ਰਚਲਦੂਰ੍ਮਿਮਾਲਾਕੁਲਮ੍ ।

ਭੁਜਙ੍ਗਂ ਅਪਿ ਕੋਪਿਤਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪੁष੍ਪਵਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍

ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਿष੍ਟਮੂਰ੍ਖਜਨਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਾਧਯੇਤ੍ ॥ 1.4 ॥

ਲਭੇਤ ਸਿਕਤਾਸੁ ਤੈਲਂ ਅਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪੀਡਯਨ੍

ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾਸੁ ਸਲਿਲਂ ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਦਿਤਃ ।

ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਸ਼ਸ਼ਵਿषਾਣਂ ਆਸਾਦਯੇਤ੍

ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਿष੍ਟਮੂਰ੍ਖਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਾਧਯੇਤ੍ ॥ 1.5 ॥

ਵ੍ਯਾਲਂ ਬਾਲਮृਣਾਲਤਨ੍ਤੁਭਿਰਸੌ ਰੋਦ੍ਧੁਂ ਸਮੁਜ੍ਜृਮ੍ਭਤੇ

ਛੇਤ੍ਤੁਂ ਵਜ੍ਰਮਣਿਂ ਸ਼ਿਰੀषਕੁਸੁਮਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਸਨ੍ਨਹ੍ਯਤਿ ।

ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮਧੁਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਰਚਯਿਤੁਂ ਕ੍षਾਰਾਮੁਧੇਰੀਹਤੇ

ਨੇਤੁਂ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਃ ਖਲਾਨ੍ਪਥਿ ਸਤਾਂ ਸੂਕ੍ਤੈਃ ਸੁਧਾਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਿਃ ॥ 1.6 ॥

ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਂ ਏਕਾਨ੍ਤਗੁਣਂ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ

ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਛਾਦਨਂ ਅਜ੍ਞਤਾਯਾਃ ।

ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦਾਂ ਸਮਾਜੇ

ਵਿਭੂषਣਂ ਮੌਨਂ ਅਪਣ੍ਡਿਤਾਨਾਮ੍ ॥ 1.7 ॥

ਯਦਾ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜ੍ਞੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਪ ਇਵ ਮਦਾਨ੍ਧਃ ਸਮਭਵਂ

ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯਭਵਦਵਲਿਪ੍ਤਂ ਮਮ ਮਨਃ

ਯਦਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬੁਧਜਨਸਕਾਸ਼ਾਦਵਗਤਂ

ਤਦਾ ਮੂਰ੍ਖੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਜ੍ਵਰ ਇਵ ਮਦੋ ਮੇ ਵ੍ਯਪਗਤਃ ॥ 1.8 ॥

ਕृਮਿਕੁਲਚਿਤ੍ਤਂ ਲਾਲਾਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਵਿਗਨ੍ਧਿਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ

ਨਿਰੁਪਮਰਸਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਖਾਦਨ੍ਨਰਾਸ੍ਥਿ ਨਿਰਾਮਿषਮ੍ ।

ਸੁਰਪਤਿਂ ਅਪਿ ਸ਼੍ਵਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨ ਸ਼ਙ੍ਕਤੇ

ਨ ਹਿ ਗਣਯਤਿ ਕ੍षੁਦ੍ਰੋ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਫਲ੍ਗੁਤਾਮ੍ ॥ 1.9 ॥

ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਾਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਤ੍ਪਸ਼ੁਪਤਿਸ਼ਿਰਸ੍ਤਃ ਕ੍षਿਤਿਧਰਂ

ਮਹੀਧ੍ਰਾਦੁਤ੍ਤੁਙ੍ਗਾਦਵਨਿਂ ਅਵਨੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਲਧਿਮ੍ ।

ਅਧੋऽਧੋ ਗਙ੍ਗੇਯਂ ਪਦਂ ਉਪਗਤਾ ਸ੍ਤੋਕਮ੍

ਅਥਵਾਵਿਵੇਕਭ੍ਰष੍ਟਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਵਿਨਿਪਾਤਃ ਸ਼ਤਮੁਖਃ ॥ 1.10 ॥

ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਵਾਰਯਿਤੁਂ ਜਲੇਨ ਹੁਤਭੁਕ੍ਚ੍ਛਤ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯਾਤਪੋ

ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਿਸ਼ਿਤਾਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨ ਸਮਦੋ ਦਣ੍ਡੇਨ ਗੋਗਰ੍ਦਭੌ ।

ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਭੇषਜਸਙ੍ਗ੍ਰਹੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗੈਰ੍ਵਿषਂ

ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੌषਧਂ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਹਿਤਂ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੌषਧਿਮ੍ ॥ 1.11 ॥

ਸਾਹਿਤ੍ਯਸਙ੍ਗੀਤਕਲਾਵਿਹੀਨਃ

ਸਾਕ੍षਾਤ੍ਪਸ਼ੁਃ ਪੁਚ੍ਛਵਿषਾਣਹੀਨਃ ।

ਤृਣਂ ਨ ਖਾਦਨ੍ਨਪਿ ਜੀਵਮਾਨਸ੍

ਤਦ੍ਭਾਗਧੇਯਂ ਪਰਮਂ ਪਸ਼ੂਨਾਮ੍ ॥ 1.12 ॥

ਯੇषਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨ ਤਪੋ ਨ ਦਾਨਂ

ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਸ਼ੀਲਂ ਨ ਗੁਣੋ ਨ ਧਰ੍ਮਃ ।

ਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਭੁਵਿ ਭਾਰਭੂਤਾ

ਮਨੁष੍ਯਰੂਪੇਣ ਮृਗਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ॥ 1.13 ॥

ਵਰਂ ਪਰ੍ਵਤਦੁਰ੍ਗੇषੁ

ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਨਚਰੈਃ ਸਹ

ਨ ਮੂਰ੍ਖਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਃ

ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨੇष੍ਵਪਿ ॥ 1.14 ॥

ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਸ੍ਕृਤਸ਼ਬ੍ਦਸੁਨ੍ਦਰਗਿਰਃ ਸ਼ਿष੍ਯਪ੍ਰਦੇਯਾਗਮਾ

ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਕਵਯੋ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵਿषਯੇ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭੋਰ੍ਨਿਰ੍ਧਨਾਃ ।

ਤਜ੍ਜਾਡ੍ਯਂ ਵਸੁਧਾਦਿਪਸ੍ਯ ਕਵਯਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਵਿਨਾਪੀਸ਼੍ਵਰਾਃ

ਕੁਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕੁਪਰੀਕ੍षਕਾ ਹਿ ਮਣਯੋ ਯੈਰਰ੍ਘਤਃ ਪਾਤਿਤਾਃ ॥ 1.15 ॥

ਹਰ੍ਤੁਰ੍ਯਾਤਿ ਨ ਗੋਚਰਂ ਕਿਂ ਅਪਿ ਸ਼ਂ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾऽਪ੍ਯ੍

ਅਰ੍ਥਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਮਾਨਂ ਅਨਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਮ੍ ।

ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇष੍ਵਪਿ ਨ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਨਿਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਨਂ

ਯੇषਾਂ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਮਾਨਂ ਉਜ੍ਝਤ ਨृਪਾਃ ਕਸ੍ਤੈਃ ਸਹ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ ॥ 1.16 ॥

ਅਧਿਗਤਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ਪਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ਮਾਵਮਂਸ੍ਥਾਸ੍

ਤृਣਂ ਇਵ ਲਘੁ ਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਨੈਵ ਤਾਨ੍ਸਂਰੁਣਦ੍ਧਿ ।

ਅਭਿਨਵਮਦਲੇਖਾਸ਼੍ਯਾਮਗਣ੍ਡਸ੍ਥਲਾਨਾਂ

ਨ ਭਵਤਿ ਬਿਸਤਨ੍ਤੁਰ੍ਵਾਰਣਂ ਵਾਰਣਾਨਾਮ੍ ॥ 1.17 ॥

ਅਮ੍ਭੋਜਿਨੀਵਨਵਿਹਾਰਵਿਲਾਸਂ ਏਵ

ਹਂਸਸ੍ਯ ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਤਰਾਂ ਕੁਪਿਤੋ ਵਿਧਾਤਾ ।

ਨ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਦੁਗ੍ਧਜਲਭੇਦਵਿਧੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਂ

ਵੈਦਗ੍ਧੀਕੀਰ੍ਤਿਂ ਅਪਹਰ੍ਤੁਂ ਅਸੌ ਸਮਰ੍ਥਃ ॥ 1.18 ॥

ਕੇਯੂਰਾਣਿ ਨ ਭੂषਯਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਹਾਰਾ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ

ਨ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨ ਵਿਲੇਪਨਂ ਨ ਕੁਸੁਮਂ ਨਾਲਙ੍ਕृਤਾ ਮੂਰ੍ਧਜਾਃ ।

ਵਾਣ੍ਯੇਕਾ ਸਮਲਙ੍ਕਰੋਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਯਾ ਸਂਸ੍ਕृਤਾ ਧਾਰ੍ਯਤੇ

ਕ੍षੀਯਨ੍ਤੇ ਖਲੁ ਭੂषਣਾਨਿ ਸਤਤਂ ਵਾਗ੍ਭੂषਣਂ ਭੂषਣਮ੍ ॥ 1.19 ॥

ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਮ ਨਰਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਅਧਿਕਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਗੁਪ੍ਤਂ ਧਨਂ

ਵਿਦ੍ਯਾ ਭੋਗਕਰੀ ਯਸ਼ਃਸੁਖਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਰੂਣਾਂ ਗੁਰੁਃ ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਨ੍ਧੁਜਨੋ ਵਿਦੇਸ਼ਗਮਨੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਾ ਦੇਵਤਾ

ਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਸੁ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਹੀਨਃ ਪਸ਼ੁਃ ॥ 1.20 ॥

ਕ੍षਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਵਚੇਨ ਕਿਂ ਕਿਂ ਅਰਿਭਿਃ ਕ੍ਰੋਧੋऽਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ਦੇਹਿਨਾਂ

ਜ੍ਞਾਤਿਸ਼੍ਚੇਦਨਲੇਨ ਕਿਂ ਯਦਿ ਸੁਹृਦ੍ਦਿਵ੍ਯੌषਧਂ ਕਿਂ ਫਲਮ੍ ।

ਕਿਂ ਸਰ੍ਪੈਰ੍ਯਦਿ ਦੁਰ੍ਜਨਾਃ ਕਿਂ ਉ ਧਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾऽਨਵਦ੍ਯਾ ਯਦਿ

ਵ੍ਰੀਡਾ ਚੇਤ੍ਕਿਂ ਉ ਭੂषਣੈਃ ਸੁਕਵਿਤਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕਿਮ੍ ॥ 1.21 ॥

ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਜਨੇ ਦਯਾ ਪਰਿਜਨੇ ਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਸਦਾ ਦੁਰ੍ਜਨੇ

ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸਾਧੁਜਨੇ ਨਯੋ ਨृਪਜਨੇ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨੇ ਚਾਰ੍ਜਵਮ੍ ।

ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਨੇ ਕ੍षਮਾ ਗੁਰੁਜਨੇ ਕਾਨ੍ਤਾਜਨੇ ਧृष੍ਟਤਾ

ਯੇ ਚੈਵਂ ਪੁਰੁषਾਃ ਕਲਾਸੁ ਕੁਸ਼ਲਾਸ੍ਤੇष੍ਵੇਵ ਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ 1.22 ॥

ਜਾਡ੍ਯਂ ਧਿਯੋ ਹਰਤਿ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਵਾਚਿ ਸਤ੍ਯਂ

ਮਾਨੋਨ੍ਨਤਿਂ ਦਿਸ਼ਤਿ ਪਾਪਂ ਅਪਾਕਰੋਤਿ ।

ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯਤਿ ਦਿਕ੍षੁ ਤਨੋਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਂ

ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਤਿਃ ਕਥਯ ਕਿਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਪੁਂਸਾਮ੍ ॥ 1.23 ॥

ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸੁਕृਤਿਨੋ

ਰਸਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕਵੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ।

ਨਾਸ੍ਤਿ ਯੇषਾਂ ਯਸ਼ਃਕਾਯੇ

ਜਰਾਮਰਣਜਂ ਭਯਮ੍ ॥ 1.24 ॥

ਸੂਨੁਃ ਸਚ੍ਚਰਿਤਃ ਸਤੀ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਪ੍ਰਸਾਦੋਨ੍ਮੁਖਃ

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਅਵਞ੍ਚਕਃ ਪਰਿਜਨੋ ਨਿਃਕ੍ਲੇਸ਼ਲੇਸ਼ਂ ਮਨਃ ।

ਆਕਾਰੋ ਰੁਚਿਰਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚ ਵਿਭਵੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਦਾਤਂ ਮੁਖਂ

ਤੁष੍ਟੇ ਵਿष੍ਟਪਕष੍ਟਹਾਰਿਣਿ ਹਰੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦੇਹਿਨਾ ॥ 1.25 ॥

ਪ੍ਰਾਣਾਘਾਤਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਿਃ ਪਰਧਨਹਰਣੇ ਸਂਯਮਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਂ

ਕਾਲੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਯੁਵਤਿਜਨਕਥਾਮੂਕਭਾਵਃ ਪਰੇषਾਮ੍ ।

ਤृष੍ਣਾਸ੍ਰੋਤੋ ਵਿਭਙ੍ਗੋ ਗੁਰੁषੁ ਚ ਵਿਨਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨੁਕਮ੍ਪਾ

ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇष੍ਵਨੁਪਹਤਵਿਧਿਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਂ ਏष ਪਨ੍ਥਾਃ ॥ 1.26 ॥

ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ ਨ ਖਲੁ ਵਿਘ੍ਨਭਯੇਨ ਨੀਚੈਃ

ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯ ਵਿਘ੍ਨਵਿਹਤਾ ਵਿਰਮਨ੍ਤਿ ਮਧ੍ਯਾਃ ।

ਵਿਘ੍ਨੈਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਪਿ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਮਾਨਾਃ

ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਉਤ੍ਤਮਜਨਾ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ॥ 1.27 ॥

ਅਸਨ੍ਤੋ ਨਾਭ੍ਯਰ੍ਥ੍ਯਾਃ ਸੁਹृਦਪਿ ਨ ਯਾਚ੍ਯਃ ਕृਸ਼ਧਨਃ

ਪ੍ਰਿਯਾ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਮਲਿਨਂ ਅਸੁਭਙ੍ਗੇऽਪ੍ਯਸੁਕਰਮ੍ ।

ਵਿਪਦ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਥੇਯਂ ਪਦਂ ਅਨੁਵਿਧੇਯਂ ਚ ਮਹਤਾਂ

ਸਤਾਂ ਕੇਨੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵਿषਮਂ ਅਸਿਧਾਰਾਵ੍ਰਤਂ ਇਦਮ੍ ॥ 1.28 ॥

ਕ੍षੁਤ੍ਕ੍षਾਮੋऽਪਿ ਜਰਾਕृਸ਼ੋऽਪਿ ਸ਼ਿਥਿਲਪ੍ਰਾਣੋऽਪਿ ਕष੍ਟਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍

ਆਪਨ੍ਨੋऽਪਿ ਵਿਪਨ੍ਨਦੀਧਿਤਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ।

ਮਤ੍ਤੇਭੇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭਿਨ੍ਨਕੁਮ੍ਭਪਿਸ਼ਿਤਗ੍ਰਾਸੈਕਬਦ੍ਧਸ੍ਪृਹਃ

ਕਿਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਤृਣਂ ਅਤ੍ਤਿ ਮਾਨਮਹਤਾਂ ਅਗ੍ਰੇਸਰਃ ਕੇਸਰੀ ॥ 1.29 ॥

ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ੍ਨਾਯੁਵਸਾਵਸ਼ੇषਮਲਿਨਂ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਂ ਅਪ੍ਯਸ੍ਥਿ ਗੋਃ

ਸ਼੍ਵਾ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਤੋषਂ ਏਤਿ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍षੁਧਾਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ।

ਸਿਂਹੋ ਜਮ੍ਬੁਕਂ ਅਙ੍ਕਂ ਆਗਤਂ ਅਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਪਂ

ਸਰ੍ਵਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਗਤੋऽਪਿ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਜਨਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਰੂਪਂ ਫਲਮ੍ ॥ 1.30 ॥

ਲਾਙ੍ਗੂਲਚਾਲਨਂ ਅਧਸ਼੍ਚਰਣਾਵਪਾਤਂ

ਭੂਮੌ ਨਿਪਤ੍ਯ ਵਦਨੋਦਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ।

ਸ਼੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਦਸ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਗਜਪੁਙ੍ਗਵਸ੍ਤੁ

ਧੀਰਂ ਵਿਲੋਕਯਤਿ ਚਾਟੁਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ 1.31 ॥

ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਿ ਸਂਸਾਰੇ

ਮृਤਃ ਕੋ ਵਾ ਨ ਜਾਯਤੇ ।

ਸ ਜਾਤੋ ਯੇਨ ਜਾਤੇਨ

ਯਾਤਿ ਵਂਸ਼ਃ ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਮ੍ ॥ 1.32 ॥

ਕੁਸੁਮਸ੍ਤਵਕਸ੍ਯੇਵ

ਦ੍ਵਯੀ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ।

ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ

ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਵਨ ਏਵ ਵਾ ॥ 1.33 ॥

ਸਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇऽਪਿ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚषਾਸ੍

ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇष ਵਿਸ਼ੇषਵਿਕ੍ਰਮਰੁਚੀ ਰਾਹੁਰ੍ਨ ਵੈਰਾਯਤੇ ।

ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਗ੍ਰਸਤੇ ਦਿਵਾਕਰਨਿਸ਼ਾਪ੍ਰਾਣੇਸ਼੍ਵਰੌ ਭਾਸ੍ਕਰੌ

ਭ੍ਰਾਤਃ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਸ਼੍ਯ ਦਾਨਵਪਤਿਃ ਸ਼ੀਰ੍षਾਵਸ਼ੇषਾਕृਤਿਃ ॥ 1.34 ॥

ਵਹਤਿ ਭੁਵਨਸ਼੍ਰੇਣਿਂ ਸ਼ੇषਃ ਫਣਾਫਲਕਸ੍ਥਿਤਾਂ

ਕਮਠਪਤਿਨਾ ਮਧ੍ਯੇਪृष੍ਠਂ ਸਦਾ ਸ ਚ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ।

ਤਂ ਅਪਿ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਰੋਡਾਧੀਨਂ ਪਯੋਧਿਰਨਾਦਰਾਦ੍

ਅਹਹ ਮਹਤਾਂ ਨਿਃਸੀਮਾਨਸ਼੍ਚਰਿਤ੍ਰਵਿਭੂਤਯਃ ॥ 1.35 ॥

ਵਰਂ ਪਕ੍षਚ੍ਛੇਦਃ ਸਮਦਮਘਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਕੁਲਿਸ਼ਪ੍ਰਹਾਰੈਰ੍

ਉਦ੍ਗਚ੍ਛਦ੍ਬਹੁਲਦਹਨੋਦ੍ਗਾਰਗੁਰੁਭਿਃ ।

ਤੁषਾਰਾਦ੍ਰੇਃ ਸੂਨੋਰਹਹ ਪਿਤਰਿ ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਿਵਸ਼ੇ

ਨ ਚਾਸੌ ਸਮ੍ਪਾਤਃ ਪਯਸਿ ਪਯਸਾਂ ਪਤ੍ਯੁਰੁਚਿਤਃ ॥ 1.36 ॥

ਸਿਂਹਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰਪਿ ਨਿਪਤਤਿ

ਮਦਮਲਿਨਕਪੋਲਭਿਤ੍ਤਿषੁ ਗਜੇषੁ ।

ਪ੍ਰਕृਤਿਰਿਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਂ

ਨ ਖਲੁ ਵਯਸ੍ਤੇਜਸੋ ਹੇਤੁਃ ॥ 1.37 ॥

ਜਾਤਿਰ੍ਯਾਤੁ ਰਸਾਤਲਂ ਗੁਣਗਣੈਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਧੋ ਗਮ੍ਯਤਾਂ

ਸ਼ੀਲਂ ਸ਼ੈਲਤਟਾਤ੍ਪਤਤ੍ਵਭਿਜਨਃ ਸਨ੍ਦਹ੍ਯਤਾਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ।

ਸ਼ੌਰ੍ਯੇ ਵੈਰਿਣਿ ਵਜ੍ਰਂ ਆਸ਼ੁ ਨਿਪਤਤ੍ਵਰ੍ਥੋऽਸ੍ਤੁ ਨਃ ਕੇਵਲਂ

ਯੇਨੈਕੇਨ ਵਿਨਾ ਗੁਣਸ੍ਤृਣਲਵਪ੍ਰਾਯਾਃ ਸਮਸ੍ਤਾ ਇਮੇ ॥ 1.38 ॥

ਧਨਂ ਅਰ੍ਜਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ

ਧਨਮੂਲਂ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ ।

ਅਨ੍ਤਰਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ

ਨਿਰ੍ਧਨਸ੍ਯ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 1.39 ॥

ਤਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਵਿਕਲਾਨਿ ਤਦੇਵ ਨਾਮ

ਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਵਚਨਂ ਤਦੇਵ ।

ਅਰ੍ਥੋष੍ਮਣਾ ਵਿਰਹਿਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਕ੍षਣੇਨ

ਸੋऽਪ੍ਯਨ੍ਯ ਏਵ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਏਤਤ੍ ॥ 1.40 ॥

ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ ਨਰਃ ਕੁਲੀਨਃ

ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ਸ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਗੁਣਜ੍ਞਃ ।

ਸ ਏਵ ਵਕ੍ਤਾ ਸ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਃ

ਸਰ੍ਵੇ ਗੁਣਾਃ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਆਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ॥ 1.41 ॥

ਦੌਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਨृਪਤਿਰ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਯਤਿਃ ਸਙ੍ਗਾਤ੍ਸੁਤੋ ਲਾਲਨਾਤ੍

ਵਿਪ੍ਰੋऽਨਧ੍ਯਯਨਾਤ੍ਕੁਲਂ ਕੁਤਨਯਾਚ੍ਛੀਲਂ ਖਲੋਪਾਸਨਾਤ੍ ।

ਹ੍ਰੀਰ੍ਮਦ੍ਯਾਦਨਵੇਕ੍षਣਾਦਪਿ ਕृषਿਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਵਾਸਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍

ਮੈਤ੍ਰੀ ਚਾਪ੍ਰਣਯਾਤ੍ਸਮृਦ੍ਧਿਰਨਯਾਤ੍ਤ੍ਯਾਗਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਧਨਮ੍ ॥ 1.42 ॥

ਦਾਨਂ ਭੋਗੋ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ

ਗਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ।

ਯੋ ਨ ਦਦਾਤਿ ਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ

ਤਸ੍ਯ ਤृਤੀਯਾ ਗਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ॥ 1.43 ॥

ਮਣਿਃ ਸ਼ਾਣੋਲ੍ਲੀਢਃ ਸਮਰਵਿਜਯੀ ਹੇਤਿਦਲਿਤੋ

ਮਦਕ੍षੀਣੋ ਨਾਗਃ ਸ਼ਰਦਿ ਸਰਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਨਪੁਲਿਨਾਃ ।

ਕਲਾਸ਼ੇषਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੁਰਤਮृਦਿਤਾ ਬਾਲਵਨਿਤਾ

ਤਨ੍ਨਿਮ੍ਨਾ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਗਲਿਤਵਿਭਵਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਿषੁ ਨਰਾਃ ॥ 1.44 ॥

ਪਰਿਕ੍षੀਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਪृਹਯਤਿ ਯਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸृਤਯੇ

ਸ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਃ ਕਲਯਤਿ ਧਰਿਤ੍ਰੀਂ ਤृਣਸਮਾਮ੍ ।

ਅਤਸ਼੍ਚਾਨੈਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਲਘੁਤਯਾऽਰ੍ਥੇषੁ ਧਨਿਨਾਮ੍

ਅਵਸ੍ਥਾ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਪ੍ਰਥਯਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ ਚ ॥ 1.45 ॥

ਰਾਜਨ੍ਦੁਧੁਕ੍षਸਿ ਯਦਿ ਕ੍षਿਤਿਧੇਨੁਂ ਏਤਾਂ

ਤੇਨਾਦ੍ਯ ਵਤ੍ਸਂ ਇਵ ਲੋਕਂ ਅਮੁਂ ਪੁषਾਣ

ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗਨਿਸ਼ਂ ਪਰਿਪੋष੍ਯਮਾਣੇ

ਨਾਨਾਫਲੈਃ ਫਲਤਿ ਕਲ੍ਪਲਤੇਵ ਭੂਮਿਃ ॥ 1.46 ॥

ਸਤ੍ਯਾਨृਤਾ ਚ ਪਰੁषਾ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ ਚ

ਹਿਂਸ੍ਰਾ ਦਯਾਲੁਰਪਿ ਚਾਰ੍ਥਪਰਾ ਵਦਾਨ੍ਯਾ ।

ਨਿਤ੍ਯਵ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਚੁਰਨਿਤ੍ਯਧਨਾਗਮਾ ਚ

ਵਾਰਾਙ੍ਗਨੇਵ ਨृਪਨੀਤਿਰਨੇਕਰੂਪਾ ॥ 1.47 ॥

ਆਜ੍ਞਾ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਪਾਲਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ

ਦਾਨਂ ਭੋਗੋ ਮਿਤ੍ਰਸਂਰਕ੍षਣਂ ਚ

ਯੇषਾਂ ਏਤੇ षਡ੍ਗੁਣਾ ਨ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ

ਕੋऽਰ੍ਥਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋਪਾਸ਼੍ਰਯੇਣ ॥ 1.48 ॥

ਯਦ੍ਧਾਤ੍ਰਾ ਨਿਜਭਾਲਪਟ੍ਟਲਿਖਿਤਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਮਹਦ੍ਵਾ ਧਨਂ

ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਰੁਸ੍ਥਲੇऽਪਿ ਨਿਤਰਾਂ ਮੇਰੌ ਤਤੋ ਨਾਧਿਕਮ੍ ।

ਤਦ੍ਧੀਰੋ ਭਵ ਵਿਤ੍ਤਵਤ੍ਸੁ ਕृਪਣਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵृਥਾ ਸਾ ਕृਥਾਃ

ਕੂਪੇ ਪਸ਼੍ਯ ਪਯੋਨਿਧਾਵਪਿ ਘਟੋ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਤੁਲ੍ਯਂ ਜਲਮ੍ ॥ 1.49 ॥

ਤ੍ਵਂ ਏਵ ਚਾਤਕਾਧਾਰੋऽ

ਸੀਤਿ ਕੇषਾਂ ਨ ਗੋਚਰਃ ।

ਕਿਂ ਅਮ੍ਭੋਦਵਰਾਸ੍ਮਾਕਂ

ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍षਸੇ ॥ 1.50 ॥

ਰੇ ਰੇ ਚਾਤਕ ਸਾਵਧਾਨਮਨਸਾ ਮਿਤ੍ਰ ਕ੍षਣਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍

ਅਮ੍ਭੋਦਾ ਬਹਵੋ ਵਸਨ੍ਤਿ ਗਗਨੇ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਨੈਤਾਦृਸ਼ਾਃ ।

ਕੇਚਿਦ੍ਵृष੍ਟਿਭਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਵਸੁਧਾਂ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ਵृਥਾ

ਯਂ ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਮਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੀਨਂ ਵਚਃ ॥ 1.51 ॥

ਅਕਰੁਣਤ੍ਵਂ ਅਕਾਰਣਵਿਗ੍ਰਹਃ

ਪਰਧਨੇ ਪਰਯੋषਿਤਿ ਚ ਸ੍ਪृਹਾ ।

ਸੁਜਨਬਨ੍ਧੁਜਨੇष੍ਵਸਹਿष੍ਣੁਤਾ

ਪ੍ਰਕृਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਇਦਂ ਹਿ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 1.52 ॥

ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯੋ

ਵਿਦ੍ਯਯਾऽਲਕृਤੋऽਪਿ ਸਨ੍ ।

ਮਣਿਨਾ ਭੂषਿਤਃ ਸਰ੍ਪਃ

ਕਿਂ ਅਸੌ ਨ ਭਯਙ੍ਕਰਃ ॥ 1.53 ॥

ਜਾਡ੍ਯਂ ਹ੍ਰੀਮਤਿ ਗਣ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਤਰੁਚੌ ਦਮ੍ਭਃ ਸ਼ੁਚੌ ਕੈਤਵਂ

ਸ਼ੂਰੇ ਨਿਰ੍ਘृਣਤਾ ਮੁਨੌ ਵਿਮਤਿਤਾ ਦੈਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਪਿਨਿ ।

ਤੇਜਸ੍ਵਿਨ੍ਯਵਲਿਪ੍ਤਤਾ ਮੁਖਰਤਾ ਵਕ੍ਤਰ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਥਿਰੇ

ਤਤ੍ਕੋ ਨਾਮ ਗੁਣੋ ਭਵੇਤ੍ਸ ਗੁਣਿਨਾਂ ਯੋ ਦੁਰ੍ਜਨੈਰ੍ਨਾਙ੍ਕਿਤਃ ॥ 1.54 ॥

ਲੋਭਸ਼੍ਚੇਦਗੁਣੇਨ ਕਿਂ ਪਿਸ਼ੁਨਤਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਪਾਤਕੈਃ

ਸਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਤਪਸਾ ਚ ਕਿਂ ਸ਼ੁਚਿ ਮਨੋ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇਨ ਕਿਮ੍ ।

ਸੌਜਨ੍ਯਂ ਯਦਿ ਕਿਂ ਗੁਣੈਃ ਸੁਮਹਿਮਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਮਣ੍ਡਨੈਃ

ਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਯਦਿ ਕਿਂ ਧਨੈਰਪਯਸ਼ੋ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਮृਤ੍ਯੁਨਾ ॥ 1.55 ॥

ਸ਼ਸ਼ੀ ਦਿਵਸਧੂਸਰੋ ਗਲਿਤਯੌਵਨਾ ਕਾਮਿਨੀ

ਸਰੋ ਵਿਗਤਵਾਰਿਜਂ ਮੁਖਂ ਅਨਕ੍षਰਂ ਸ੍ਵਾਕृਤੇਃ ।

ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਧਨਪਰਾਯਣਃ ਸਤਤਦੁਰ੍ਗਤਃ ਸਜ੍ਜਨੋ

ਨृਪਾਙ੍ਗਣਗਤਃ ਖਲੋ ਮਨਸਿ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਮੇ ॥ 1.56 ॥

ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਣ੍ਡਕੋਪਾਨਾਮ੍

ਆਤ੍ਮੀਯੋ ਨਾਮ ਭੂਭੁਜਾਮ੍ ।

ਹੋਤਾਰਂ ਅਪਿ ਜੁਹ੍ਵਾਨਂ

ਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਵਹਤਿ ਪਾਵਕਃ ॥ 1.57 ॥

ਮੌਨੋਮੂਕਃ ਪ੍ਰਵਚਨਪਟੁਰ੍ਬਾਟੁਲੋ ਜਲ੍ਪਕੋ ਵਾ

ਧृष੍ਟਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਸਤਿ ਚ ਸਦਾ ਦੂਰਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਗਲ੍ਭਃ ।

ਕ੍षਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭੀਰੁਰ੍ਯਦਿ ਨ ਸਹਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਨਾਭਿਜਾਤਃ

ਸੇਵਾਧਰ੍ਮਃ ਪਰਮਗਹਨੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਅਪ੍ਯਗਮ੍ਯਃ ॥ 1.58 ॥

ਉਦ੍ਭਾਸਿਤਾਖਿਲਖਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ृਙ੍ਖਲਸ੍ਯ

ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਾਤਵਿਸ੍ਤृਤਨਿਜਾਧਮਕਰ੍ਮਵृਤ੍ਤੇਃ ।

ਦੈਵਾਦਵਾਪ੍ਤਵਿਭਵਸ੍ਯ ਗੁਣਦ੍ਵਿषੋऽਸ੍ਯ

ਨੀਚਸ੍ਯ ਗੋਚਰਗਤੈਃ ਸੁਖਂ ਆਪ੍ਯਤੇ ॥ 1.59 ॥

ਆਰਮ੍ਭਗੁਰ੍ਵੀ ਕ੍षਯਿਣੀ ਕ੍ਰਮੇਣ

ਲਘ੍ਵੀ ਪੁਰਾ ਵृਦ੍ਧਿਮਤੀ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ।

ਦਿਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਪਰਾਰ੍ਧਭਿਨ੍ਨਾ

ਛਾਯੇਵ ਮੈਤ੍ਰੀ ਖਲਸਜ੍ਜਨਾਨਾਮ੍ ॥ 1.60 ॥

ਮृਗਮੀਨਸਜ੍ਜਨਾਨਾਂ ਤृਣਜਲਸਨ੍ਤੋषਵਿਹਿਤਵृਤ੍ਤੀਨਾਮ੍ ।

ਲੁਬ੍ਧਕਧੀਵਰਪਿਸ਼ੁਨਾ ਨਿष੍ਕਾਰਣਵੈਰਿਣੋ ਜਗਤਿ ॥ 1.61 ॥

ਵਾਞ੍ਛਾ ਸਜ੍ਜਨਸਙ੍ਗਮੇ ਪਰਗੁਣੇ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਗੁਰੌ ਨਮ੍ਰਤਾ

ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਸ੍ਵਯੋषਿਤਿ ਰਤਿਰ੍ਲੋਕਾਪਵਾਦਾਦ੍ਭਯਮ੍ ।

ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੂਲਿਨਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਤ੍ਮਦਮਨੇ ਸਂਸਰ੍ਗਮੁਕ੍ਤਿਃ ਖਲੇ

ਯੇष੍ਵੇਤੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਗੁਣਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨਰੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ॥ 1.62 ॥

ਵਿਪਦਿ ਧੈਰ੍ਯਂ ਅਥਾਭ੍ਯੁਦਯੇ ਕ੍षਮਾ

ਸਦਸਿ ਵਾਕ੍ਪਟੁਤਾ ਯੁਧਿ ਵਿਕ੍ਰਮਃ ।

ਯਸ਼ਸਿ ਚਾਭਿਰੁਚਿਰ੍ਵ੍ਯਸਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤੌ

ਪ੍ਰਕृਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਇਦਂ ਹਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 1.63 ॥

ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਗृਹਂ ਉਪਗਤੇ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਵਿਧਿਃ

ਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੌਨਂ ਸਦਸਿ ਕਥਨਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਕृਤੇਃ ।

ਅਨੁਤ੍ਸੇਕੋ ਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਾਂ ਅਨਭਿਭਵਗਨ੍ਧਾਃ ਪਰਕਥਾਃ

ਸਤਾਂ ਕੇਨੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵਿषਮਂ ਅਸਿਧਾਰਾਵ੍ਰਤਂ ਇਦਮ੍ ॥ 1.64 ॥

ਕਰੇ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਗੁਰੁਪਾਦਪ੍ਰਣਯਿਤਾ

ਮੁਖੇ ਸਤ੍ਯਾ ਵਾਣੀ ਵਿਜਯਿ ਭੁਜਯੋਰ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਅਤੁਲਮ੍ ।

ਹृਦਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਅਧਿਗਤਂ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਯੋਰ੍

ਵਿਨਾਪ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਹਤਾਂ ਮਣ੍ਡਨਂ ਇਦਮ੍ ॥ 1.65 ॥

ਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁ ਮਹਤਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਕੋਮਲਮ੍ ।

ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਮਹਾਸ਼ੈਲਸ਼ਿਲਾ ਸਙ੍ਘਾਤਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍ ॥ 1.66 ॥

ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਯਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਪਯਸੋ ਨਾਮਾਪਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ

ਮੁਕ੍ਤਾਕਾਰਤਯਾ ਤਦੇਵ ਨਲਿਨੀਪਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਰਾਜਤੇ ।

ਸ੍ਵਾਤ੍ਯਾਂ ਸਾਗਰਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਧ੍ਯਪਤਿਤਂ ਤਨ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਜਾਯਤੇ

ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਧਮਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਗੁਣਃ ਸਂਸਰ੍ਗਤੋ ਜਾਯਤੇ ॥ 1.67 ॥

ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਯਃ ਸੁਚਰਿਤੈਃ ਪਿਤਰਂ ਸ ਪੁਤ੍ਰੋ

ਯਦ੍ਭਰ੍ਤੁਰੇਵ ਹਿਤਂ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਕਲਤ੍ਰਮ੍ ।

ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਆਪਦਿ ਸੁਖੇ ਚ ਸਮਕ੍ਰਿਯਂ ਯਦ੍

ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਜਗਤਿ ਪੁਣ੍ਯਕृਤੋ ਲਭਨ੍ਤੇ ॥ 1.68 ॥

ਏਕੋ ਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵੋ ਵਾ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾ

ਹ੍ਯੇਕਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਭੂਪਤਿਰ੍ਵਾ ਯਤਿਰ੍ਵਾ ।

ਏਕੋ ਵਾਸਃ ਪਤ੍ਤਨੇ ਵਾ ਵਨੇ ਵਾ

ਹ੍ਯੇਕਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵਾ ਦਰੀ ਵਾ ॥ 1.69 ॥

ਨਮ੍ਰਤ੍ਵੇਨੋਨ੍ਨਮਨ੍ਤਃ ਪਰਗੁਣਕਥਨੈਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ਖ੍ਯਾਪਯਨ੍ਤਃ

ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ਸਮ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤੋ ਵਿਤਤਪृਥੁਤਰਾਰਮ੍ਭਯਤ੍ਨਾਃ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ।

ਕ੍षਾਨ੍ਤ੍ਯੈਵਾਕ੍षੇਪਰੁਕ੍षਾਕ੍षਰਮੁਖਰਮੁਖਾਨ੍ਦੁਰ੍ਜਨਾਨ੍ਦੂषਯਨ੍ਤਃ

ਸਨ੍ਤਃ ਸਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਚਰ੍ਯਾ ਜਗਤਿ ਬਹੁਮਤਾਃ ਕਸ੍ਯ ਨਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨੀਯਾਃ ॥ 1.70 ॥

ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਰ੍

ਨਵਾਮ੍ਬੁਭਿਰ੍ਦੂਰਾਵਲਮ੍ਬਿਨੋ ਘਨਾਃ ।

ਅਨੁਦ੍ਧਤਾਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਸਮृਦ੍ਧਿਭਿਃ

ਸ੍ਵਭਾਵ ਏष ਪਰੋਪਕਾਰਿਣਾਮ੍ ॥ 1.71 ॥

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨੈਵ ਨ ਕੁਣ੍ਡਲੇਨ

ਦਾਨੇਨ ਪਾਣਿਰ੍ਨ ਤੁ ਕਙ੍ਕਣੇਨ ।

ਵਿਭਾਤਿ ਕਾਯਃ ਕਰੁਣਪਰਾਣਾਂ

ਪਰੋਪਕਾਰੈਰ੍ਨ ਤੁ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ॥ 1.72 ॥

ਪਾਪਾਨ੍ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਯੋਜਯਤੇ ਹਿਤਾਯ

ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਿਗੂਹਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ਪ੍ਰਕਟੀਕਰੋਤਿ ।

ਆਪਦ੍ਗਤਂ ਚ ਨ ਜਹਾਤਿ ਦਦਾਤਿ ਕਾਲੇ

ਸਨ੍ਮਿਤ੍ਰਲਕ੍षਣਂ ਇਦਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ ॥ 1.73 ॥

ਪਦ੍ਮਾਕਰਂ ਦਿਨਕਰੋ ਵਿਕਚੀਕਰੋਤਿ

ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭੋਲ੍ਲਾਸਯਤਿ ਕੈਰਵਚਕ੍ਰਵਾਲਮ੍ ।

ਨਾਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤੋ ਜਲਧਰੋऽਪਿ ਜਲਂ ਦਦਾਤਿ

ਸਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪਰਹਿਤੇ ਵਿਹਿਤਾਭਿਯੋਗਾਃ ॥ 1.74 ॥

ਏਕੇ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਪਰਾਰ੍ਥਘਟਕਾਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਯੇ

ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਉਦ੍ਯਮਭृਤਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਵਿਰੋਧੇਨ ਯੇ ।

ਤੇऽਮੀ ਮਾਨੁषਰਾਕ੍षਸਾਃ ਪਰਹਿਤਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਯ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯੇ

ਯੇ ਤੁ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨਿਰਰ੍ਥਕਂ ਪਰਹਿਤਂ ਤੇ ਕੇ ਨ ਜਾਨੀਮਹੇ ॥ 1.75 ॥

ਕ੍षੀਰੇਣਾਤ੍ਮਗਤੋਦਕਾਯ ਹਿ ਗੁਣਾ ਦਤ੍ਤਾ ਪੁਰਾ ਤੇऽਖਿਲਾ

ਕ੍षੀਰੋਤ੍ਤਾਪਂ ਅਵੇਕ੍ष੍ਯ ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਕृਸ਼ਾਨੌ ਹੁਤਃ ।

ਗਨ੍ਤੁਂ ਪਾਵਕਂ ਉਨ੍ਮਨਸ੍ਤਦਭਵਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਮਿਤ੍ਰਾਪਦਂ

ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇਨ ਜਲੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸਤਾਂ ਮੈਤ੍ਰੀ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵੀਦृਸ਼ੀ ॥ 1.76 ॥

ਇਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕੁਲਂ ਇਤਸ੍ਤਦੀਯਦ੍ਵਿषਾਮ੍

ਇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨਾਂ ਸ਼ਿਖਰਿਣਾਂ ਗਣਾਃ ਸ਼ੇਰਤੇ ।

ਇਤੋऽਪਿ ਬਡਵਾਨਲਃ ਸਹ ਸਮਸ੍ਤਸਂਵਰ੍ਤਕੈਃ

ਅਹੋ ਵਿਤਤਂ ਊਰ੍ਜਿਤਂ ਭਰਸਹਂ ਸਿਨ੍ਧੋਰ੍ਵਪੁਃ ॥ 1.77 ॥

ਤृष੍ਣਾਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਭਜ ਕ੍षਮਾਂ ਜਹਿ ਮਦਂ ਪਾਪੇ ਰਤਿਂ ਮਾ ਕृਥਾਃ

ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹ੍ਯਨੁਯਾਹਿ ਸਾਧੁਪਦਵੀਂ ਸੇਵਸ੍ਵ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨਮ੍ ।

ਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਯ ਵਿਦ੍ਵਿषੋऽਪ੍ਯਨੁਨਯ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਂ

ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਪਾਲਯ ਦੁਃਖਿਤੇ ਕੁਰੁ ਦਯਾਂ ਏਤਤ੍ਸਤਾਂ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ 1.78 ॥

ਮਨਸਿ ਵਚਸਿ ਕਾਯੇ ਪੁਣ੍ਯਪੀਯੂषਪੂਰ੍ਣਾਸ੍

ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਉਪਕਾਰਸ਼੍ਰੇਣਿਭਿਃ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਃ ।

ਪਰਗੁਣਪਰਮਾਣੂਨ੍ਪਰ੍ਵਤੀਕृਤ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ

ਨਿਜਹृਦਿ ਵਿਕਸਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤ ਸਨ੍ਤਃ ਕਿਯਨ੍ਤਃ ॥ 1.79 ॥

ਕਿਂ ਤੇਨ ਹੇਮਗਿਰਿਣਾ ਰਜਤਾਦ੍ਰਿਣਾ ਵਾ

ਯਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤਰਵਸ੍ਤਰਵਸ੍ਤ ਏਵ ।

ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ ਮਲਯਂ ਏਵ ਯਦਾਸ਼੍ਰਯੇਣ

ਕਙ੍ਕੋਲਨਿਮ੍ਬਕਟੁਜਾ ਅਪਿ ਚਨ੍ਦਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ॥ 1.80 ॥

ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਮਹਾਰ੍ਹੈਸ੍ਤੁਤੁषੁਰ੍ਨ ਦੇਵਾ

ਨ ਭੇਜਿਰੇ ਭੀਮਵਿषੇਣ ਭੀਤਿਮ੍ ।

ਸੁਧਾਂ ਵਿਨਾ ਨ ਪਰਯੁਰ੍ਵਿਰਾਮਂ

ਨ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਾਦ੍ਵਿਰਮਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ ॥ 1.81 ॥

ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪृਥ੍ਵੀਸ਼ਯ੍ਯਃ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਚ ਪਰਙ੍ਕਸ਼ਯਨਃ

ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛਾਕਾਹਾਰਃ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਚ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਰੁਚਿਃ ।

ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਨ੍ਥਾਧਾਰੀ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰੋ

ਮਨਸ੍ਵੀ ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਨ ਗਣਯਤਿ ਦੁਃਖਂ ਨ ਚ ਸੁਖਮ੍ ॥ 1.82 ॥

ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਭੂषਣਂ ਸੁਜਨਤਾ ਸ਼ੌਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਸਂਯਮੋ

ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਵਿਨਯੋ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵ੍ਯਯਃ ।

ਅਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਪਸਃ ਕ੍षਮਾ ਪ੍ਰਭਵਿਤੁਰ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਜਤਾ

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਅਪਿ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਂ ਇਦਂ ਸ਼ੀਲਂ ਪਰਂ ਭੂषਣਮ੍ ॥ 1.83 ॥

ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤੁ ਨੀਤਿਨਿਪੁਣਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤੁ

ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤੁ ਗਚ੍ਛਤੁ ਵਾ ਯਥੇष੍ਠਮ੍ ।

ਅਦ੍ਯੈਵ ਵਾ ਮਰਣਂ ਅਸ੍ਤੁ ਯੁਗਾਨ੍ਤਰੇ ਵਾ

ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਾਤ੍ਪਥਃ ਪ੍ਰਵਿਚਲਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਨ ਧੀਰਾਃ ॥ 1.84 ॥

ਭਗ੍ਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕਰਣ੍ਡਪਿਣ੍ਡਿਤਤਨੋਰ੍ਮ੍ਲਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕ੍षੁਧਾ

ਕृਤ੍ਵਾਖੁਰ੍ਵਿਵਰਂ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਪਤਿਤੋ ਨਕ੍ਤਂ ਮੁਖੇ ਭੋਗਿਨਃ ।

ਤृਪ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਪਿਸ਼ਿਤੇਨ ਸਤ੍ਵਰਂ ਅਸੌ ਤੇਨੈਵ ਯਾਤਃ ਯਥਾ

ਲੋਕਾਃ ਪਸ਼੍ਯਤ ਦੈਵਂ ਏਵ ਹਿ ਨृਣਾਂ ਵृਦ੍ਧੌ ਕ੍षਯੇ ਕਾਰਣਮ੍ ॥ 1.85 ॥

ਆਲਸ੍ਯਂ ਹਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ

ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ਰਿਪੁਃ ।

ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਯਮਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁਃ

ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਨਾਵਸੀਦਤਿ ॥ 1.86 ॥

ਛਿਨ੍ਨੋऽਪਿ ਰੋਹਤਿ ਤਰ੍ਕ੍षੀਣੋऽਪ੍ਯੁਪਚੀਯਤੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ।

ਇਤਿ ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਦੁਃਖੇषੁ ॥ 1.87 ॥

ਨੇਤਾ ਯਸ੍ਯ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਪ੍ਰਹਰਣਂ ਵਜ੍ਰਂ ਸੁਰਾਃ ਸੈਨਿਕਾਃ

ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਦੁਰ੍ਗਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹਃ ਕਿਲ ਹਰੇਰੈਰਾਵਤੋ ਵਾਰਣਃ ।

ਇਤ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਬਲਾਨ੍ਵਿਤੋऽਪਿ ਬਲਭਿਦ੍ਭਗ੍ਨਃ ਪਰੈਃ ਸਙ੍ਗਰੇ

ਤਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨਨੁ ਦੈਵਂ ਏਵ ਸ਼ਰਣਂ ਧਿਗ੍ਧਿਗ੍ਵृਥਾ ਪੌਰੁषਮ੍ ॥ 1.88 ॥

ਕਰ੍ਮਾਯਤ੍ਤਂ ਫਲਂ ਪੁਂਸਾਂ

ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਿਣੀ ।

ਤਥਾਪਿ ਸੁਧਿਯਾ ਭਾਵ੍ਯਂ

ਸੁਵਿਚਾਰ੍ਯੈਵ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ॥ 1.89 ॥

ਖਲ੍ਵਾਤੋ ਦਿਵਸੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਕਿਰਣੈਃ ਸਨ੍ਤਾਡਿਤੋ ਮਸ੍ਤਕੇ

ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਦੇਸ਼ਂ ਅਨਾਤਪਂ ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਤ੍ਤਾਲਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਗਤਃ ।

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਫਲੇਨ ਪਤਤਾ ਭਗ੍ਨਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ਼ਿਰਃ

ਪ੍ਰਾਯੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਤ੍ਰ ਭਾਗ੍ਯਰਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਪਦਃ ॥ 1.90 ॥

ਰਵਿਨਿਸ਼ਾਕਰਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਪੀਡਨਂ

ਗਜਭੁਜਙ੍ਗਮਯੋਰਪਿ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ ।

ਮਤਿਮਤਾਂ ਚ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾਂ

ਵਿਧਿਰਹੋ ਬਲਵਾਨਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ॥ 1.91 ॥

ਸृਜਤਿ ਤਾਵਦਸ਼ੇषਗੁਣਕਰਂ

ਪੁਰੁषਰਤ੍ਨਂ ਅਲਙ੍ਕਰਣਂ ਭੁਵਃ ।

ਤਦਪਿ ਤਤ੍ਕ੍षਣਭਙ੍ਗਿ ਕਰੋਤਿ

ਚੇਦਹਹ ਕष੍ਟਂ ਅਪਣ੍ਡਿਤਤਾ ਵਿਧੇਃ ॥ 1.92 ॥

ਪਤ੍ਰਂ ਨੈਵ ਯਦਾ ਕਰੀਰਵਿਟਪੇ ਦੋषੋ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਮ੍

ਨੋਲੂਕੋऽਪ੍ਯਵਲੋਕਤੇ ਯਦਿ ਦਿਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂषਣਮ੍ ।

ਧਾਰਾ ਨੈਵ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚਾਤਕਮੁਖੇ ਮੇਘਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂषਣਮ੍

ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਨਾ ਲਲਾਟਲਿਖਿਤਂ ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤੁਂ ਕਃ ਕ੍षਮਃ ॥ 1.93 ॥

ਨਮਸ੍ਯਾਮੋ ਦੇਵਾਨ੍ਨਨੁ ਹਤਵਿਧੇਸ੍ਤੇऽਪਿ ਵਸ਼ਗਾ

ਵਿਧਿਰ੍ਵਨ੍ਦ੍ਯਃ ਸੋऽਪਿ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਕਰ੍ਮੈਕਫਲਦਃ ।

ਫਲਂ ਕਰ੍ਮਾਯਤ੍ਤਂ ਯਦਿ ਕਿਂ ਅਮਰੈਃ ਕਿਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ

ਨਮਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਭ੍ਯੋ ਵਿਧਿਰਪਿ ਨ ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ॥ 1.94 ॥

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੇਨ ਕੁਲਾਲਵਨ੍ਨਿਯਮਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਡਭਾਣ੍ਡੋਦਰੇ

ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯੇਨ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਗਹਨੇ ਕ੍षਿਪ੍ਤੋ ਮਹਾਸਙ੍ਕਟੇ ।

ਰੁਦ੍ਰੋ ਯੇਨ ਕਪਾਲਪਾਣਿਪੁਟਕੇ ਭਿਕ੍षਾਟਨਂ ਕਾਰਿਤਃ

ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਏਵ ਗਗਨੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਕਰ੍ਮਣੇ ॥ 1.95 ॥

ਨੈਵਾਕृਤਿਃ ਫਲਤਿ ਨੈਵਾ ਕੁਲਂ ਨ ਸ਼ੀਲਂ

ਵਿਦ੍ਯਾਪਿ ਨੈਵ ਨ ਚ ਯਤ੍ਨਕृਤਾਪਿ ਸੇਵਾ ।

ਭਾਗ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਤਪਸਾ ਖਲੁ ਸਞ੍ਚਿਤਾਨਿ

ਕਾਲੇ ਫਲਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵृਕ੍षਾਃ ॥ 1.96 ॥

ਵਨੇ ਰਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਲਾਗ੍ਨਿਮਧ੍ਯੇ

ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ਪਰ੍ਵਤਮਸ੍ਤਕੇ ਵਾ ।

ਸੁਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਵਿषਮਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ

ਰਕ੍षਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰਾਕृਤਾਨਿ ॥ 1.97 ॥

ਯਾ ਸਾਧੂਂਸ਼੍ਚ ਖਲਾਨ੍ਕਰੋਤਿ ਵਿਦੁषੋ ਮੂਰ੍ਖਾਨ੍ਹਿਤਾਨ੍ਦ੍ਵੇषਿਣਃ

ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਰੀਕ੍षਂ ਅਮृਤਂ ਹਾਲਾਹਲਂ ਤਤ੍ਕ੍षਣਾਤ੍ ।

ਤਾਂ ਆਰਾਧਯ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਭਗਵਤੀਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਫਲਂ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ

ਹੇ ਸਾਧੋ ਵ੍ਯਸਨੈਰ੍ਗੁਣੇषੁ ਵਿਪੁਲੇष੍ਵਾਸ੍ਥਾਂ ਵृਥਾ ਮਾ ਕृਥਾਃ ॥ 1.98 ॥

ਗੁਣਵਦਗੁਣਵਦ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਂ

ਪਰਿਣਤਿਰਵਧਾਰ੍ਯਾ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪਣ੍ਡਿਤੇਨ ।

ਅਤਿਰਭਸਕृਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਆਵਿਪਤ੍ਤੇਰ੍

ਭਵਤਿ ਹृਦਯਦਾਹੀ ਸ਼ਲ੍ਯਤੁਲ੍ਯੋ ਵਿਪਾਕਃ ॥ 1.99 ॥

ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਯ੍ਯਾਂ ਪਚਤਿ ਤਿਲਕਣਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੈਰਿਨ੍ਧਨੌਘੈਃ

ਸੌਵਰ੍ਣੈਰ੍ਲਾਙ੍ਗਲਾਗ੍ਰੈਰ੍ਵਿਲਿਖਤਿ ਵਸੁਧਾਂ ਅਰ੍ਕਮੂਲਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਪੂਰਖਣ੍ਡਾਨ੍ਵृਤ੍ਤਿਂ ਇਹ ਕੁਰੁਤੇ ਕੋਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍

ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਮਾਂ ਕਰ੍ਮ੍ਭੂਮਿਂ ਨ ਚਰਤਿ ਮਨੁਜੋ ਯਸ੍ਤੋਪ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਃ ॥ 1.100 ॥

ਮਜ੍ਜਤ੍ਵਮ੍ਭਸਿ ਯਾਤੁ ਮੇਰੁਸ਼ਿਖਰਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਜਯਤ੍ਵਾਹਵੇ

ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕृषਿਸੇਵਨੇ ਚ ਸਕਲਾ ਵਿਦ੍ਯਾਃ ਕਲਾਃ ਸ਼ਿਕ੍षਤਾਮ੍ ।

ਆਕਾਸ਼ਂ ਵਿਪੁਲਂ ਪ੍ਰਯਾਤੁ ਖਗਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਪਰਂ

ਨਾਭਾਵ੍ਯਂ ਭਵਤੀਹ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਤੋ ਭਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਃ ਕੁਤਃ ॥ 1.101 ॥

ਭੀਮਂ ਵਨਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ

ਸਰ੍ਵੋ ਜਨਃ ਸ੍ਵਜਨਤਾਂ ਉਪਯਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ।

ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਚ ਭੂਰ੍ਭਵਤਿ ਸਨ੍ਨਿਧਿਰਤ੍ਨਪੂਰ੍ਣਾ

ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸੁਕृਤਂ ਵਿਪੁਲਂ ਨਰਸ੍ਯ ॥ 1.102 ॥

ਕੋ ਲਾਭੋ ਗੁਣਿਸਙ੍ਗਮਃ ਕਿਂ ਅਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇਤਰੈਃ ਸਙ੍ਗਤਿਃ

ਕਾ ਹਾਨਿਃ ਸਮਯਚ੍ਯੁਤਿਰ੍ਨਿਪੁਣਤਾ ਕਾ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਰਤਿਃ ।

ਕਃ ਸ਼ੂਰੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਕਾऽਨੁਵ੍ਰਤਾ ਕਿਂ ਧਨਂ

ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਅਪ੍ਰਵਾਸਗਮਨਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕਿਂ ਆਜ੍ਞਾਫਲਮ੍ ॥ 1.103 ॥

ਅਪ੍ਰਿਯਵਚਨਦਰਿਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਿਯਵਚਨਧਨਾਢ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਦਾਰਪਰਿਤੁष੍ਟੈਃ ।

ਪਰਪਰਿਵਾਦਨਿਵृਤ੍ਤੈਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਣ੍ਡਿਤਾ ਵਸੁਧਾ ॥ 1.104 ॥

ਕਦਰ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਧੈਰ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰ੍

ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਧੈਰ੍ਯਗੁਣਃ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ष੍ਟੁਮ੍ ।

ਅਧੋਮੁਖਸ੍ਯਾਪਿ ਕृਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੇਰ੍

ਨਾਧਃ ਸ਼ਿਖਾ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ॥ 1.105 ॥

ਕਾਨ੍ਤਾਕਟਾਕ੍षਵਿਸ਼ਿਖਾ ਨ ਲੁਨਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ

ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਕृਪਕृਸ਼ਾਨੁਤਾਪਃ ।

ਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਭੂਰਿਵਿषਯਾਸ਼੍ਚ ਨ ਲੋਭਪਾਸ਼ੈਰ੍

ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਜਯਤਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਇਦਂ ਸ ਧੀਰਃ ॥ 1.106 ॥

ਏਕੇਨਾਪਿ ਹਿ ਸ਼ੂਰੇਣ

ਪਾਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਹੀਤਲਮ੍ ।

ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣੈਵ

ਸ੍ਫਾਰਸ੍ਫੁਰਿਤਤੇਜਸਾ ॥ 1.107 ॥

ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਲਾਯਤੇ ਜਲਨਿਧਿਃ ਕੁਲ੍ਯਾਯਤੇ ਤਤ੍ਕ੍षਣਾਨ੍

ਮੇਰੁਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼ਿਲਾਯਤੇ ਮृਗਪਤਿਃ ਸਦ੍ਯਃ ਕੁਰਙ੍ਗਾਯਤੇ ।

ਵ੍ਯਾਲੋ ਮਾਲ੍ਯਗੁਣਾਯਤੇ ਵਿषਰਸਃ ਪੀਯੂषਵਰ੍षਾਯਤੇ

ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗੇऽਖਿਲਲੋਕਵਲ੍ਲਭਤਮਂ ਸ਼ੀਲਂ ਸਮੁਨ੍ਮੀਲਤਿ ॥ 1.108 ॥

ਲਜ੍ਜਾਗੁਣੌਘਜਨਨੀਂ ਜਨਨੀਂ ਇਵ ਸ੍ਵਾਮ੍

ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਹृਦਯਾਂ ਅਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨਾਮ੍ ।

ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਃ ਸੁਖਂ ਅਸੂਨਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਨਤਿ

ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਵ੍ਯਸਨਿਨੋ ਨ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮ੍ ॥ 1.109 ॥

Roman (IAST) Transliteration

dikkālādyanavacchinnānantacinmātramūrtaye |

svānubhūtyekamānāya namaḥ śāntāya tejase || 1.1 ||

boddhāro matsaragrastāḥ prabhavaḥ smayadūṣitāḥ |

abodhopahatāḥ cānye jīrṇamaṅge subhāṣitam || 1.2 ||

ajñaḥ sukhaṃ ārādhyaḥ

sukhataraṃ ārādhyate viśeṣajñaḥ |

jñānalavadurvidagdhaṃ

brahmāpi taṃ naraṃ na rañjayati || 1.3 ||

prasahya maṇiṃ uddharenmakaravaktradaṃṣṭrāntarāt

samudraṃ api santaretpracaladūrmimālākulam |

bhujaṅgaṃ api kopitaṃ śirasi puṣpavaddhārayet

na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittaṃ ārādhayet || 1.4 ||

labheta sikatāsu tailaṃ api yatnataḥ pīḍayan

pibecca mṛgatṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ |

kvacidapi paryaṭanśaśaviṣāṇaṃ āsādayet

na tu pratiniviṣṭamūrkhacittaṃ ārādhayet || 1.5 ||

vyālaṃ bālamṛṇālatantubhirasau roddhuṃ samujjṛmbhate

chettuṃ vajramaṇiṃ śirīṣakusumaprāntena sannahyati |

mādhuryaṃ madhubindunā racayituṃ kṣārāmudherīhate

netuṃ vāñchanti yaḥ khalānpathi satāṃ sūktaiḥ sudhāsyandibhiḥ || 1.6 ||

svāyattaṃ ekāntaguṇaṃ vidhātrā

vinirmitaṃ chādanaṃ ajñatāyāḥ |

viśeṣataḥ sarvavidāṃ samāje

vibhūṣaṇaṃ maunaṃ apaṇḍitānām || 1.7 ||

yadā kiñcijjño'haṃ dvipa iva madāndhaḥ samabhavaṃ

tadā sarvajño'smītyabhavadavaliptaṃ mama manaḥ

yadā kiñcitkiñcidbudhajanasakāśādavagataṃ

tadā mūrkho'smīti jvara iva mado me vyapagataḥ || 1.8 ||

kṛmikulacittaṃ lālāklinnaṃ vigandhijugupsitaṃ

nirupamarasaṃ prītyā khādannarāsthi nirāmiṣam |

surapatiṃ api śvā pārśvasthaṃ vilokya na śaṅkate

na hi gaṇayati kṣudro jantuḥ parigrahaphalgutām || 1.9 ||

śiraḥ śārvaṃ svargātpaśupatiśirastaḥ kṣitidharaṃ

mahīdhrāduttuṅgādavaniṃ avaneścāpi jaladhim |

adho'dho gaṅgeyaṃ padaṃ upagatā stokam

athavāvivekabhraṣṭānāṃ bhavati vinipātaḥ śatamukhaḥ || 1.10 ||

śakyo vārayituṃ jalena hutabhukcchatreṇa sūryātapo

nāgendro niśitāṅkuśena samado daṇḍena gogardabhau |

vyādhirbheṣajasaṅgrahaiśca vividhairmantraprayogairviṣaṃ

sarvasyauṣadhaṃ asti śāstravihitaṃ mūrkhasya nāstyauṣadhim || 1.11 ||

sāhityasaṅgītakalāvihīnaḥ

sākṣātpaśuḥ pucchaviṣāṇahīnaḥ |

tṛṇaṃ na khādannapi jīvamānas

tadbhāgadheyaṃ paramaṃ paśūnām || 1.12 ||

yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ

jñānaṃ na śīlaṃ na guṇo na dharmaḥ |

te martyaloke bhuvi bhārabhūtā

manuṣyarūpeṇa mṛgāścaranti || 1.13 ||

varaṃ parvatadurgeṣu

bhrāntaṃ vanacaraiḥ saha

na mūrkhajanasamparkaḥ

surendrabhavaneṣvapi || 1.14 ||

śāstropaskṛtaśabdasundaragiraḥ śiṣyapradeyāgamā

vikhyātāḥ kavayo vasanti viṣaye yasya prabhornirdhanāḥ |

tajjāḍyaṃ vasudhādipasya kavayastvarthaṃ vināpīśvarāḥ

kutsyāḥ syuḥ kuparīkṣakā hi maṇayo yairarghataḥ pātitāḥ || 1.15 ||

harturyāti na gocaraṃ kiṃ api śaṃ puṣṇāti yatsarvadā'py

arthibhyaḥ pratipādyamānaṃ aniśaṃ prāpnoti vṛddhiṃ parām |

kalpānteṣvapi na prayāti nidhanaṃ vidyākhyaṃ antardhanaṃ

yeṣāṃ tānprati mānaṃ ujjhata nṛpāḥ kastaiḥ saha spardhate || 1.16 ||

adhigataparamārthānpaṇḍitānmāvamaṃsthās

tṛṇaṃ iva laghu lakṣmīrnaiva tānsaṃruṇaddhi |

abhinavamadalekhāśyāmagaṇḍasthalānāṃ

na bhavati bisatanturvāraṇaṃ vāraṇānām || 1.17 ||

ambhojinīvanavihāravilāsaṃ eva

haṃsasya hanti nitarāṃ kupito vidhātā |

na tvasya dugdhajalabhedavidhau prasiddhāṃ

vaidagdhīkīrtiṃ apahartuṃ asau samarthaḥ || 1.18 ||

keyūrāṇi na bhūṣayanti puruṣaṃ hārā na candrojjvalā

na snānaṃ na vilepanaṃ na kusumaṃ nālaṅkṛtā mūrdhajāḥ |

vāṇyekā samalaṅkaroti puruṣaṃ yā saṃskṛtā dhāryate

kṣīyante khalu bhūṣaṇāni satataṃ vāgbhūṣaṇaṃ bhūṣaṇam || 1.19 ||

vidyā nāma narasya rūpaṃ adhikaṃ pracchannaguptaṃ dhanaṃ

vidyā bhogakarī yaśaḥsukhakarī vidyā gurūṇāṃ guruḥ |

vidyā bandhujano videśagamane vidyā parā devatā

vidyā rājasu pūjyate na tu dhanaṃ vidyāvihīnaḥ paśuḥ || 1.20 ||

kṣāntiścetkavacena kiṃ kiṃ aribhiḥ krodho'sti ceddehināṃ

jñātiścedanalena kiṃ yadi suhṛddivyauṣadhaṃ kiṃ phalam |

kiṃ sarpairyadi durjanāḥ kiṃ u dhanairvidyā'navadyā yadi

vrīḍā cetkiṃ u bhūṣaṇaiḥ sukavitā yadyasti rājyena kim || 1.21 ||

dākṣiṇyaṃ svajane dayā parijane śāṭhyaṃ sadā durjane

prītiḥ sādhujane nayo nṛpajane vidvajjane cārjavam |

śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane kāntājane dhṛṣṭatā

ye caivaṃ puruṣāḥ kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 1.22 ||

jāḍyaṃ dhiyo harati siñcati vāci satyaṃ

mānonnatiṃ diśati pāpaṃ apākaroti |

cetaḥ prasādayati dikṣu tanoti kīrtiṃ

satsaṅgatiḥ kathaya kiṃ na karoti puṃsām || 1.23 ||

jayanti te sukṛtino

rasasiddhāḥ kavīśvarāḥ |

nāsti yeṣāṃ yaśaḥkāye

jarāmaraṇajaṃ bhayam || 1.24 ||

sūnuḥ saccaritaḥ satī priyatamā svāmī prasādonmukhaḥ

snigdhaṃ mitraṃ avañcakaḥ parijano niḥkleśaleśaṃ manaḥ |

ākāro ruciraḥ sthiraśca vibhavo vidyāvadātaṃ mukhaṃ

tuṣṭe viṣṭapakaṣṭahāriṇi harau samprāpyate dehinā || 1.25 ||

prāṇāghātānnivṛttiḥ paradhanaharaṇe saṃyamaḥ satyavākyaṃ

kāle śaktyā pradānaṃ yuvatijanakathāmūkabhāvaḥ pareṣām |

tṛṣṇāsroto vibhaṅgo guruṣu ca vinayaḥ sarvabhūtānukampā

sāmānyaḥ sarvaśāstreṣvanupahatavidhiḥ śreyasāṃ eṣa panthāḥ || 1.26 ||

prārabhyate na khalu vighnabhayena nīcaiḥ

prārabhya vighnavihatā viramanti madhyāḥ |

vighnaiḥ punaḥ punarapi pratihanyamānāḥ

prārabdhaṃ uttamajanā na parityajanti || 1.27 ||

asanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyaḥ kṛśadhanaḥ

priyā nyāyyā vṛttirmalinaṃ asubhaṅge'pyasukaram |

vipadyuccaiḥ stheyaṃ padaṃ anuvidheyaṃ ca mahatāṃ

satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamaṃ asidhārāvrataṃ idam || 1.28 ||

kṣutkṣāmo'pi jarākṛśo'pi śithilaprāṇo'pi kaṣṭāṃ daśām

āpanno'pi vipannadīdhitiriti prāṇeṣu naśyatsvapi |

mattebhendravibhinnakumbhapiśitagrāsaikabaddhaspṛhaḥ

kiṃ jīrṇaṃ tṛṇaṃ atti mānamahatāṃ agresaraḥ kesarī || 1.29 ||

svalpasnāyuvasāvaśeṣamalinaṃ nirmāṃsaṃ apyasthi goḥ

śvā labdhvā paritoṣaṃ eti na tu tattasya kṣudhāśāntaye |

siṃho jambukaṃ aṅkaṃ āgataṃ api tyaktvā nihanti dvipaṃ

sarvaḥ kṛcchragato'pi vāñchanti janaḥ sattvānurūpaṃ phalam || 1.30 ||

lāṅgūlacālanaṃ adhaścaraṇāvapātaṃ

bhūmau nipatya vadanodaradarśanaṃ ca |

śvā piṇḍadasya kurute gajapuṅgavastu

dhīraṃ vilokayati cāṭuśataiśca bhuṅkte || 1.31 ||

parivartini saṃsāre

mṛtaḥ ko vā na jāyate |

sa jāto yena jātena

yāti vaṃśaḥ samunnatim || 1.32 ||

kusumastavakasyeva

dvayī vṛttirmanasvinaḥ |

mūrdhni vā sarvalokasya

śīryate vana eva vā || 1.33 ||

santyanye'pi bṛhaspatiprabhṛtayaḥ sambhāvitāḥ pañcaṣās

tānpratyeṣa viśeṣavikramarucī rāhurna vairāyate |

dvāveva grasate divākaraniśāprāṇeśvarau bhāskarau

bhrātaḥ parvaṇi paśya dānavapatiḥ śīrṣāvaśeṣākṛtiḥ || 1.34 ||

vahati bhuvanaśreṇiṃ śeṣaḥ phaṇāphalakasthitāṃ

kamaṭhapatinā madhyepṛṣṭhaṃ sadā sa ca dhāryate |

taṃ api kurute kroḍādhīnaṃ payodhiranādarād

ahaha mahatāṃ niḥsīmānaścaritravibhūtayaḥ || 1.35 ||

varaṃ pakṣacchedaḥ samadamaghavanmuktakuliśaprahārair

udgacchadbahuladahanodgāragurubhiḥ |

tuṣārādreḥ sūnorahaha pitari kleśavivaśe

na cāsau sampātaḥ payasi payasāṃ patyurucitaḥ || 1.36 ||

siṃhaḥ śiśurapi nipatati

madamalinakapolabhittiṣu gajeṣu |

prakṛtiriyaṃ sattvavatāṃ

na khalu vayastejaso hetuḥ || 1.37 ||

jātiryātu rasātalaṃ guṇagaṇaistatrāpyadho gamyatāṃ

śīlaṃ śailataṭātpatatvabhijanaḥ sandahyatāṃ vahninā |

śaurye vairiṇi vajraṃ āśu nipatatvartho'stu naḥ kevalaṃ

yenaikena vinā guṇastṛṇalavaprāyāḥ samastā ime || 1.38 ||

dhanaṃ arjaya kākutstha

dhanamūlaṃ idaṃ jagat |

antaraṃ nābhijānāmi

nirdhanasya mṛtasya ca || 1.39 ||

tānīndriyāṇyavikalāni tadeva nāma

sā buddhirapratihatā vacanaṃ tadeva |

arthoṣmaṇā virahitaḥ puruṣaḥ kṣaṇena

so'pyanya eva bhavatīti vicitraṃ etat || 1.40 ||

yasyāsti vittaṃ sa naraḥ kulīnaḥ

sa paṇḍitaḥ sa śrutavānguṇajñaḥ |

sa eva vaktā sa ca darśanīyaḥ

sarve guṇāḥ kāñcanaṃ āśrayanti || 1.41 ||

daurmantryānnṛpatirvinaśyati yatiḥ saṅgātsuto lālanāt

vipro'nadhyayanātkulaṃ kutanayācchīlaṃ khalopāsanāt |

hrīrmadyādanavekṣaṇādapi kṛṣiḥ snehaḥ pravāsāśrayān

maitrī cāpraṇayātsamṛddhiranayāttyāgapramādāddhanam || 1.42 ||

dānaṃ bhogo nāśastisro

gatayo bhavanti vittasya |

yo na dadāti na bhuṅkte

tasya tṛtīyā gatirbhavati || 1.43 ||

maṇiḥ śāṇollīḍhaḥ samaravijayī hetidalito

madakṣīṇo nāgaḥ śaradi saritaḥ śyānapulināḥ |

kalāśeṣaścandraḥ suratamṛditā bālavanitā

tannimnā śobhante galitavibhavāścārthiṣu narāḥ || 1.44 ||

parikṣīṇaḥ kaścitspṛhayati yavānāṃ prasṛtaye

sa paścātsampūrṇaḥ kalayati dharitrīṃ tṛṇasamām |

ataścānaikāntyādgurulaghutayā'rtheṣu dhaninām

avasthā vastūni prathayati ca saṅkocayati ca || 1.45 ||

rājandudhukṣasi yadi kṣitidhenuṃ etāṃ

tenādya vatsaṃ iva lokaṃ amuṃ puṣāṇa

tasmiṃśca samyaganiśaṃ paripoṣyamāṇe

nānāphalaiḥ phalati kalpalateva bhūmiḥ || 1.46 ||

satyānṛtā ca paruṣā priyavādinī ca

hiṃsrā dayālurapi cārthaparā vadānyā |

nityavyayā pracuranityadhanāgamā ca

vārāṅganeva nṛpanītiranekarūpā || 1.47 ||

ājñā kīrtiḥ pālanaṃ brāhmaṇānāṃ

dānaṃ bhogo mitrasaṃrakṣaṇaṃ ca

yeṣāṃ ete ṣaḍguṇā na pravṛttāḥ

ko'rthasteṣāṃ pārthivopāśrayeṇa || 1.48 ||

yaddhātrā nijabhālapaṭṭalikhitaṃ stokaṃ mahadvā dhanaṃ

tatprāpnoti marusthale'pi nitarāṃ merau tato nādhikam |

taddhīro bhava vittavatsu kṛpaṇāṃ vṛttiṃ vṛthā sā kṛthāḥ

kūpe paśya payonidhāvapi ghaṭo gṛhṇāti tulyaṃ jalam || 1.49 ||

tvaṃ eva cātakādhāro'

sīti keṣāṃ na gocaraḥ |

kiṃ ambhodavarāsmākaṃ

kārpaṇyoktaṃ pratīkṣase || 1.50 ||

re re cātaka sāvadhānamanasā mitra kṣaṇaṃ śrūyatām

ambhodā bahavo vasanti gagane sarve'pi naitādṛśāḥ |

kecidvṛṣṭibhirārdrayanti vasudhāṃ garjanti kecidvṛthā

yaṃ yaṃ paśyasi tasya tasya purato mā brūhi dīnaṃ vacaḥ || 1.51 ||

akaruṇatvaṃ akāraṇavigrahaḥ

paradhane parayoṣiti ca spṛhā |

sujanabandhujaneṣvasahiṣṇutā

prakṛtisiddhaṃ idaṃ hi durātmanām || 1.52 ||

durjanaḥ parihartavyo

vidyayā'lakṛto'pi san |

maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ

kiṃ asau na bhayaṅkaraḥ || 1.53 ||

jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vratarucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ

śūre nirghṛṇatā munau vimatitā dainyaṃ priyālāpini |

tejasvinyavaliptatā mukharatā vaktaryaśaktiḥ sthire

tatko nāma guṇo bhavetsa guṇināṃ yo durjanairnāṅkitaḥ || 1.54 ||

lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ

satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim |

saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ

sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā || 1.55 ||

śaśī divasadhūsaro galitayauvanā kāminī

saro vigatavārijaṃ mukhaṃ anakṣaraṃ svākṛteḥ |

prabhurdhanaparāyaṇaḥ satatadurgataḥ sajjano

nṛpāṅgaṇagataḥ khalo manasi sapta śalyāni me || 1.56 ||

na kaściccaṇḍakopānām

ātmīyo nāma bhūbhujām |

hotāraṃ api juhvānaṃ

spṛṣṭo vahati pāvakaḥ || 1.57 ||

maunomūkaḥ pravacanapaṭurbāṭulo jalpako vā

dhṛṣṭaḥ pārśve vasati ca sadā dūrataścāpragalbhaḥ |

kṣāntyā bhīruryadi na sahate prāyaśo nābhijātaḥ

sevādharmaḥ paramagahano yogināṃ apyagamyaḥ || 1.58 ||

udbhāsitākhilakhalasya viśṛṅkhalasya

prāgjātavistṛtanijādhamakarmavṛtteḥ |

daivādavāptavibhavasya guṇadviṣo'sya

nīcasya gocaragataiḥ sukhaṃ āpyate || 1.59 ||

ārambhagurvī kṣayiṇī krameṇa

laghvī purā vṛddhimatī ca paścāt |

dinasya pūrvārdhaparārdhabhinnā

chāyeva maitrī khalasajjanānām || 1.60 ||

mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasantoṣavihitavṛttīnām |

lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati || 1.61 ||

vāñchā sajjanasaṅgame paraguṇe prītirgurau namratā

vidyāyāṃ vyasanaṃ svayoṣiti ratirlokāpavādādbhayam |

bhaktiḥ śūlini śaktirātmadamane saṃsargamuktiḥ khale

yeṣvete nivasanti nirmalaguṇāstebhyo narebhyo namaḥ || 1.62 ||

vipadi dhairyaṃ athābhyudaye kṣamā

sadasi vākpaṭutā yudhi vikramaḥ |

yaśasi cābhirucirvyasanaṃ śrutau

prakṛtisiddhaṃ idaṃ hi mahātmanām || 1.63 ||

pradānaṃ pracchannaṃ gṛhaṃ upagate sambhramavidhiḥ

priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpyupakṛteḥ |

anutseko lakṣmyāṃ anabhibhavagandhāḥ parakathāḥ

satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamaṃ asidhārāvrataṃ idam || 1.64 ||

kare ślāghyastyāgaḥ śirasi gurupādapraṇayitā

mukhe satyā vāṇī vijayi bhujayorvīryaṃ atulam |

hṛdi svacchā vṛttiḥ śrutiṃ adhigataṃ ca śravaṇayor

vināpyaiśvaryeṇa prakṛtimahatāṃ maṇḍanaṃ idam || 1.65 ||

sampatsu mahatāṃ cittaṃ bhavatyutpalakomalam |

āpatsu ca mahāśailaśilā saṅghātakarkaśam || 1.66 ||

santaptāyasi saṃsthitasya payaso nāmāpi na jñāyate

muktākāratayā tadeva nalinīpatrasthitaṃ rājate |

svātyāṃ sāgaraśuktimadhyapatitaṃ tanmauktikaṃ jāyate

prāyeṇādhamamadhyamottamaguṇaḥ saṃsargato jāyate || 1.67 ||

prīṇāti yaḥ sucaritaiḥ pitaraṃ sa putro

yadbhartureva hitaṃ icchati tatkalatram |

tanmitraṃ āpadi sukhe ca samakriyaṃ yad

etattrayaṃ jagati puṇyakṛto labhante || 1.68 ||

eko devaḥ keśavo vā śivo vā

hyekaṃ mitraṃ bhūpatirvā yatirvā |

eko vāsaḥ pattane vā vane vā

hyekā bhāryā sundarī vā darī vā || 1.69 ||

namratvenonnamantaḥ paraguṇakathanaiḥ svānguṇānkhyāpayantaḥ

svārthānsampādayanto vitatapṛthutarārambhayatnāḥ parārthe |

kṣāntyaivākṣeparukṣākṣaramukharamukhāndurjanāndūṣayantaḥ

santaḥ sāścaryacaryā jagati bahumatāḥ kasya nābhyarcanīyāḥ || 1.70 ||

bhavanti namrāstaravaḥ phalodgamair

navāmbubhirdūrāvalambino ghanāḥ |

anuddhatāḥ satpuruṣāḥ samṛddhibhiḥ

svabhāva eṣa paropakāriṇām || 1.71 ||

śrotraṃ śrutenaiva na kuṇḍalena

dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena |

vibhāti kāyaḥ karuṇaparāṇāṃ

paropakārairna tu candanena || 1.72 ||

pāpānnivārayati yojayate hitāya

guhyaṃ nigūhati guṇānprakaṭīkaroti |

āpadgataṃ ca na jahāti dadāti kāle

sanmitralakṣaṇaṃ idaṃ pravadanti santaḥ || 1.73 ||

padmākaraṃ dinakaro vikacīkaroti

candraprabhollāsayati kairavacakravālam |

nābhyarthito jaladharo'pi jalaṃ dadāti

santaḥ svayaṃ parahite vihitābhiyogāḥ || 1.74 ||

eke satpuruṣāḥ parārthaghaṭakāḥ svārthaṃ parityajanti ye

sāmānyāstu parārthaṃ udyamabhṛtaḥ svārthāvirodhena ye |

te'mī mānuṣarākṣasāḥ parahitaṃ svārthāya nighnanti ye

ye tu ghnanti nirarthakaṃ parahitaṃ te ke na jānīmahe || 1.75 ||

kṣīreṇātmagatodakāya hi guṇā dattā purā te'khilā

kṣīrottāpaṃ avekṣya tena payasā svātmā kṛśānau hutaḥ |

gantuṃ pāvakaṃ unmanastadabhavaddṛṣṭvā tu mitrāpadaṃ

yuktaṃ tena jalena śāmyati satāṃ maitrī punastvīdṛśī || 1.76 ||

itaḥ svapiti keśavaḥ kulaṃ itastadīyadviṣām

itaśca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ gaṇāḥ śerate |

ito'pi baḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakaiḥ

aho vitataṃ ūrjitaṃ bharasahaṃ sindhorvapuḥ || 1.77 ||

tṛṣṇāṃ chindhi bhaja kṣamāṃ jahi madaṃ pāpe ratiṃ mā kṛthāḥ

satyaṃ brūhyanuyāhi sādhupadavīṃ sevasva vidvajjanam |

mānyānmānaya vidviṣo'pyanunaya prakhyāpaya praśrayaṃ

kīrtiṃ pālaya duḥkhite kuru dayāṃ etatsatāṃ ceṣṭitam || 1.78 ||

manasi vacasi kāye puṇyapīyūṣapūrṇās

tribhuvanaṃ upakāraśreṇibhiḥ prīṇayantaḥ |

paraguṇaparamāṇūnparvatīkṛtya nityaṃ

nijahṛdi vikasantaḥ santa santaḥ kiyantaḥ || 1.79 ||

kiṃ tena hemagiriṇā rajatādriṇā vā

yatrāśritāśca taravastaravasta eva |

manyāmahe malayaṃ eva yadāśrayeṇa

kaṅkolanimbakaṭujā api candanāḥ syuḥ || 1.80 ||

ratnairmahārhaistutuṣurna devā

na bhejire bhīmaviṣeṇa bhītim |

sudhāṃ vinā na parayurvirāmaṃ

na niścitārthādviramanti dhīrāḥ || 1.81 ||

kvacitpṛthvīśayyaḥ kvacidapi ca paraṅkaśayanaḥ

kvacicchākāhāraḥ kvacidapi ca śālyodanaruciḥ |

kvacitkanthādhārī kvacidapi ca divyāmbaradharo

manasvī kāryārthī na gaṇayati duḥkhaṃ na ca sukham || 1.82 ||

aiśvaryasya vibhūṣaṇaṃ sujanatā śauryasya vāksaṃyamo

jñānasyopaśamaḥ śrutasya vinayo vittasya pātre vyayaḥ |

akrodhastapasaḥ kṣamā prabhaviturdharmasya nirvājatā

sarveṣāṃ api sarvakāraṇaṃ idaṃ śīlaṃ paraṃ bhūṣaṇam || 1.83 ||

nindantu nītinipuṇā yadi vā stuvantu

lakṣmīḥ samāviśatu gacchatu vā yatheṣṭham |

adyaiva vā maraṇaṃ astu yugāntare vā

nyāyyātpathaḥ pravicalanti padaṃ na dhīrāḥ || 1.84 ||

bhagnāśasya karaṇḍapiṇḍitatanormlānendriyasya kṣudhā

kṛtvākhurvivaraṃ svayaṃ nipatito naktaṃ mukhe bhoginaḥ |

tṛptastatpiśitena satvaraṃ asau tenaiva yātaḥ yathā

lokāḥ paśyata daivaṃ eva hi nṛṇāṃ vṛddhau kṣaye kāraṇam || 1.85 ||

ālasyaṃ hi manuṣyāṇāṃ

śarīrastho mahānripuḥ |

nāstyudyamasamo bandhuḥ

kurvāṇo nāvasīdati || 1.86 ||

chinno'pi rohati tarkṣīṇo'pyupacīyate punaścandraḥ |

iti vimṛśantaḥ santaḥ santapyante na duḥkheṣu || 1.87 ||

netā yasya bṛhaspatiḥ praharaṇaṃ vajraṃ surāḥ sainikāḥ

svargo durgaṃ anugrahaḥ kila harerairāvato vāraṇaḥ |

ityaiśvaryabalānvito'pi balabhidbhagnaḥ paraiḥ saṅgare

tadvyaktaṃ nanu daivaṃ eva śaraṇaṃ dhigdhigvṛthā pauruṣam || 1.88 ||

karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ

buddhiḥ karmānusāriṇī |

tathāpi sudhiyā bhāvyaṃ

suvicāryaiva kurvatā || 1.89 ||

khalvāto divaseśvarasya kiraṇaiḥ santāḍito mastake

vāñchandeśaṃ anātapaṃ vidhivaśāttālasya mūlaṃ gataḥ |

tatrāpyasya mahāphalena patatā bhagnaṃ saśabdaṃ śiraḥ

prāyo gacchati yatra bhāgyarahitastatraiva yāntyāpadaḥ || 1.90 ||

raviniśākarayorgrahapīḍanaṃ

gajabhujaṅgamayorapi bandhanam |

matimatāṃ ca vilokya daridratāṃ

vidhiraho balavāniti me matiḥ || 1.91 ||

sṛjati tāvadaśeṣaguṇakaraṃ

puruṣaratnaṃ alaṅkaraṇaṃ bhuvaḥ |

tadapi tatkṣaṇabhaṅgi karoti

cedahaha kaṣṭaṃ apaṇḍitatā vidheḥ || 1.92 ||

patraṃ naiva yadā karīraviṭape doṣo vasantasya kim

nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |

dhārā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇam

yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 1.93 ||

namasyāmo devānnanu hatavidheste'pi vaśagā

vidhirvandyaḥ so'pi pratiniyatakarmaikaphaladaḥ |

phalaṃ karmāyattaṃ yadi kiṃ amaraiḥ kiṃ ca vidhinā

namastatkarmabhyo vidhirapi na yebhyaḥ prabhavati || 1.94 ||

brahmā yena kulālavanniyamito brahmāḍabhāṇḍodare

viṣṇuryena daśāvatāragahane kṣipto mahāsaṅkaṭe |

rudro yena kapālapāṇipuṭake bhikṣāṭanaṃ kāritaḥ

sūryo bhrāmyati nityaṃ eva gagane tasmai namaḥ karmaṇe || 1.95 ||

naivākṛtiḥ phalati naivā kulaṃ na śīlaṃ

vidyāpi naiva na ca yatnakṛtāpi sevā |

bhāgyāni pūrvatapasā khalu sañcitāni

kāle phalanti puruṣasya yathaiva vṛkṣāḥ || 1.96 ||

vane raṇe śatrujalāgnimadhye

mahārṇave parvatamastake vā |

suptaṃ pramattaṃ viṣamasthitaṃ vā

rakṣanti puṇyāni purākṛtāni || 1.97 ||

yā sādhūṃśca khalānkaroti viduṣo mūrkhānhitāndveṣiṇaḥ

pratyakṣaṃ kurute parīkṣaṃ amṛtaṃ hālāhalaṃ tatkṣaṇāt |

tāṃ ārādhaya satkriyāṃ bhagavatīṃ bhoktuṃ phalaṃ vāñchitaṃ

he sādho vyasanairguṇeṣu vipuleṣvāsthāṃ vṛthā mā kṛthāḥ || 1.98 ||

guṇavadaguṇavadvā kurvatā kāryajātaṃ

pariṇatiravadhāryā yatnataḥ paṇḍitena |

atirabhasakṛtānāṃ karmaṇāṃ āvipatter

bhavati hṛdayadāhī śalyatulyo vipākaḥ || 1.99 ||

sthālyāṃ vaidūryamayyāṃ pacati tilakaṇāṃścandanairindhanaughaiḥ

sauvarṇairlāṅgalāgrairvilikhati vasudhāṃ arkamūlasya hetoḥ |

kṛtvā karpūrakhaṇḍānvṛttiṃ iha kurute kodravāṇāṃ samantāt

prāpyemāṃ karmbhūmiṃ na carati manujo yastopa mandabhāgyaḥ || 1.100 ||

majjatvambhasi yātu meruśikharaṃ śatruṃ jayatvāhave

vāṇijyaṃ kṛṣisevane ca sakalā vidyāḥ kalāḥ śikṣatām |

ākāśaṃ vipulaṃ prayātu khagavatkṛtvā prayatnaṃ paraṃ

nābhāvyaṃ bhavatīha karmavaśato bhāvyasya nāśaḥ kutaḥ || 1.101 ||

bhīmaṃ vanaṃ bhavati tasya puraṃ pradhānaṃ

sarvo janaḥ svajanatāṃ upayāti tasya |

kṛtsnā ca bhūrbhavati sannidhiratnapūrṇā

yasyāsti pūrvasukṛtaṃ vipulaṃ narasya || 1.102 ||

ko lābho guṇisaṅgamaḥ kiṃ asukhaṃ prājñetaraiḥ saṅgatiḥ

kā hāniḥ samayacyutirnipuṇatā kā dharmatattve ratiḥ |

kaḥ śūro vijitendriyaḥ priyatamā kā'nuvratā kiṃ dhanaṃ

vidyā kiṃ sukhaṃ apravāsagamanaṃ rājyaṃ kiṃ ājñāphalam || 1.103 ||

apriyavacanadaridraiḥ priyavacanadhanāḍhyaiḥ svadāraparituṣṭaiḥ |

paraparivādanivṛttaiḥ kvacitkvacinmaṇḍitā vasudhā || 1.104 ||

kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtter

na śakyate dhairyaguṇaḥ pramārṣṭum |

adhomukhasyāpi kṛtasya vahner

nādhaḥ śikhā yāti kadācideva || 1.105 ||

kāntākaṭākṣaviśikhā na lunanti yasya

cittaṃ na nirdahati kṛpakṛśānutāpaḥ |

karṣanti bhūriviṣayāśca na lobhapāśair

lokatrayaṃ jayati kṛtsnaṃ idaṃ sa dhīraḥ || 1.106 ||

ekenāpi hi śūreṇa

pādākrāntaṃ mahītalam |

kriyate bhāskareṇaiva

sphārasphuritatejasā || 1.107 ||

vahnistasya jalāyate jalanidhiḥ kulyāyate tatkṣaṇān

meruḥ svalpaśilāyate mṛgapatiḥ sadyaḥ kuraṅgāyate |

vyālo mālyaguṇāyate viṣarasaḥ pīyūṣavarṣāyate

yasyāṅge'khilalokavallabhatamaṃ śīlaṃ samunmīlati || 1.108 ||

lajjāguṇaughajananīṃ jananīṃ iva svām

atyantaśuddhahṛdayāṃ anuvartamānām |

tejasvinaḥ sukhaṃ asūnapi santyajanati

satyavratavyasanino na punaḥ pratijñām || 1.109 ||