📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.89 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡ - ଏକୋନନଵତିତମ ସର୍ଗଃ
6.89 Yuddhakanda - Ekonanavatitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଶ୍ଶରାନ୍ ଦାଶରଥିସ୍ସନ୍ଧାଯାମିତ୍ରକର୍ଶଣଃ ।
ସସର୍ଜରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯକୃଦ୍ଧସ୍ସର୍ପୈଵଶ୍ଵସନ୍ ॥ 1 ॥
ତସ୍ଯଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ଵିଵର୍ଣଵଦନୋଭୂତ୍ଵାଲକ୍ଷ୍ମଣଂସମୁଦୈକ୍ଷତ ॥ 2 ॥
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାରାକ୍ଷସଂରାଵଣାତ୍ମଜେ ।
ସୌମିତ୍ରିଂଯୁଦ୍ଧସଂଯୁକ୍ତମ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚଵିଭୀଷଣଃ ॥ 3 ॥
ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପପଶ୍ଯାମିଯାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ରାଵଣାତ୍ମଜେ ।
ତ୍ଵରତେନମହାବାହୋଭଗ୍ନଏଷ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 4 ॥
ତତସ୍ସନ୍ଧାଯସୌମିତ୍ରିଶ୍ଶରାନଗ୍ନିଶିଖୋପମାନ୍ ।
ମୁମୋଚନିଶିତାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ପାନିଵମହାଵିଷାନ୍ ॥ 5 ॥
ଶକ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାହତଶ୍ଶରୈଃ ।
ମୁହୂର୍ତମଭଵନ୍ମୂକ୍ଷଃସର୍ଵସଙ୍କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 6 ॥
ଉପଲଭ୍ଯମୁହୂର୍ତେନସଞ୍ଜ୍ଞାମ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଦଦର୍ଶାଵସ୍ଥିତଂଵୀରଂଵୀରୋଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍ ॥ 7 ॥
ସୋଽଭିଚକ୍ରାମସୌମିତ୍ରିଂରୋଷାତ୍ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନମାସାଦ୍ଯପୁନସ୍ସପରୁଷଂଵଚଃ ॥ 8 ॥
କିଂ ନ ସ୍ମରସିତଦ୍ଯୁଦ୍ଧେପ୍ରଥମେମତ୍ପରାକ୍ରମମ୍ ।
ନିବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂସହଭ୍ରାତ୍ରାଯଦାଭୁଵିଵିଚେଷ୍ଟସେ ॥ 9 ॥
ଯୁଵାଙ୍ଖଲୁମହାଯୁଦ୍ଧେଶକ୍ରାନିସମୈଶ୍ଶରୈଃ ।
ଶାଯିତୌପ୍ରଥମମ୍ଭୂମୌଵିସଞ୍ଜ୍ଞୌସପୁରସ୍ସରୌ ॥ 10 ॥
ସ୍ମୃତିର୍ଵାନାସ୍ତିତେମନ୍ଯେଵ୍ଯକ୍ତଂଵାଯମସାଦନମ୍ ।
ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସିଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନ୍ଧର୍ଷଯିତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 11 ॥
ଯଦିତେପ୍ରଥମେଯୁଦ୍ଧେ ନ ଦୃଷ୍ଟୋମତ୍ପରାକ୍ରମଃ ।
ଅଦ୍ଯତେଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମିତିଷ୍ଠେଦାନୀଂଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ॥ 12 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସପ୍ତଭିର୍ଭାଣୈରଭିଵିଵ୍ଯାଥଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ଦଶଭିସ୍ତୁହନୂମନ୍ତନ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାଶ୍ଶରୋତ୍ତମୈଃ ॥ 13 ॥
ତତଃଶରଶତେନୈଵସୁପ୍ରଯୁକ୍ତେନଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
କ୍ରୋଥାଵ୍ଦିଗୁଣସମ୍ରବ୍ଧୋନିର୍ବିଭେଦଵିଭୀଷଣମ୍ ॥ 14 ॥
ତଦ୍ଦଷ୍ଟଵେନ୍ଦ୍ରଜିତାକର୍ମକୃତଂରାମାନୁଜସ୍ତଦା ।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାପ୍ରହସନ୍ନୈତତ୍କିଞ୍ଚିଦିତିବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 15 ॥
ମୁମୋଚ ଚ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ସମ୍ଗୃହ୍ଯନରପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ଅଭୀତଵଦନଃକ୍ରୁଦ୍ଧୋରାଵଣିଂଲକ୍ଷ୍ମଣୋଯୁଧି ॥ 16 ॥
ନୈଵଂରଣଗତାଃଶୂରାଃପ୍ରହରନ୍ତିନିଶାଚର ।
ଲଘଵଶ୍ଚାଲ୍ପଵୀର୍ଯାଶ୍ଚଶରାସୁଖାସ୍ତଵହୀମେ ॥ 17 ॥
ନୈଵଂଶୂରାସ୍ତୁଯୁଧ୍ଯନ୍ତେସମରେଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ।
ଇତ୍ଯେଵନ୍ତମ୍ବ୍ରୁଵାଣସ୍ତୁଧନ୍ଵୀଶରୈରଭିଵଵର୍ଷ ହ ॥ 18 ॥
ସ୍ଯବାଣୈସ୍ସୁଵିଧ୍ଵସ୍ତଙ୍କଵଚଙ୍କାଞ୍ଚନମ୍ମହତ୍ ।
ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତରଥୋପସ୍ଥେତାରାଜାଲମିଵ୍ବାରାତ୍ ॥ 19 ॥
ଵିଧୂତଵର୍ମାନାରାଚୈର୍ଭଭୂଵ ସ କୃତଵ୍ରଣଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ସମରେଵୀରଃପ୍ରତ୍ଯୂଷେଭାନୁମାନିଵ ॥ 20 ॥
ତତଃଶରସହସ୍ରେଣସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋରାଵଣାତ୍ମଜଃ ।
ବିଭେଦସମରେଵୀରୋଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ॥ 21 ॥
ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତମହଦ୍ଧିଵ୍ଯଙ୍କଵଚଂଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ।
କୃତପ୍ରତିକୃତାନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ବଭୂଵତୁରଭିଦ୍ରୁତୌ ॥ 22 ॥
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣନ୍ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ତୌତୌଯୁଧ୍ଯେତାନ୍ତୁମୁଲଂଯୁଧି ।
ଶରସଙ୍କୃତ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୌସର୍ଵତୋରୁଧିରୋକ୍ଷିତୌ ॥ 23 ॥
ସୁଦୀର୍ଘକାଲନ୍ତୌଵୀରାଵନ୍ଯୋନ୍ଯନିଶିତୈଃଶରୈଃ ।
ତତକ୍ଷତୁର୍ମହାତ୍ମାନୌରଣକର୍ମଵିହାରଦୌ ॥ 24 ॥
ବଭୂଵତୁଶ୍ଚାତ୍ମଜଯେଯତ୍ତୌଭୀମପରାକ୍ରମୌ ।
ତୌଶରୌଘୈସ୍ତଦାକୀର୍ଣୌନିକୃତ୍ତକଵଚଧ୍ଵଜୌ ॥ 25 ॥
ସୃଜନ୍ତୌରୁଧିରଞ୍ଚୋଷ୍ଣଞ୍ଜଲମ୍ପ୍ରସ୍ରଵଣାଵିଵ ।
ଶରଵର୍ଷନ୍ତତୋଘୋରମ୍ମୁଞ୍ଚତୋର୍ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍ ॥ 26 ॥
ସାସାରଯୋରିଵାକାଶେନୀଲଯୋଃକାଲମେଘଯୋଃ ।
ତଯୋରଥମହାନ୍କାଲୋଵ୍ଯତ୍ଯଯାଦ୍ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ ॥ 27 ॥
ନ ଚ ତୌଯୁଦ୍ଧଵୈମୁଖ୍ଯଂଶ୍ରମଂଵାପ୍ଯୁପଜଗ୍ମତୁଃ ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଦାଂଶ୍ରେଷ୍ଠୌଦର୍ଶଯନ୍ତୌପୁନଃପୁନଃ ॥ 28 ॥
ଶରାନୁଚ୍ଛାଵଚାକାରାନନ୍ତରିକ୍ଷେବବନ୍ଧତୁଃ ।
ନ୍ଯପେତଦୋଷମସ୍ଯନ୍ତୌଲଘୁଚିତ୍ରଂ ଚ ସୁଷ୍ଠୁ ଚ ॥ 29 ॥
ଉଭୌତୁତୁମୁଲଙ୍ଘୋରଞ୍ଚକ୍ରତୁର୍ନରରାକ୍ଷସୌ ।
ତଯୋଃପୃଥକ୍ ପୃଥଭଗୀମଶ୍ଶୁଶ୍ରୁଵେତଲନିସ୍ସ୍ଵନଃ ॥ 30 ॥
ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍ଜନଙ୍ଘୋରୋନିର୍ଘାତୈଵଦାରୁଣଃ ।
ସତଯୋଃଭ୍ରାଜତେଶବ୍ଦସ୍ତଦାସମରଯତ୍ତଯୋଃ ॥ 31 ॥
ସୁଘୋରଯୋର୍ନିଷ୍ଟନତୋର୍ଗଗନେମେଘଯୋରିଵ ।
ସୁଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈର୍ନାରାଚୈର୍ବଲଵନ୍ତୌକୃତଵ୍ରଣୌ ॥ 32 ॥
ପ୍ରସୁସ୍ରୁଵାତେରୁଧିରଙ୍କୀର୍ତିମନ୍ତୌଜଯେଧୃତୌ ।
ତେଗାତ୍ରଯୋର୍ନିପତିତାରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃଶରାଯୁଧି ॥ 33 ॥
ଅସୃଦଗିଗ୍ଧାଵିନିଷ୍ପେତୁର୍ଵିଵିଶୁର୍ଧରଣୀତଲମ୍ ।
ଅନ୍ଯେସୁନିଶିତୈଶ୍ଶସ୍ତ୍ରୈରାକାଶେସଞ୍ଜଘଟ୍ଟିରେ ॥ 34 ॥
ବଭଞ୍ଜୁଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁଶ୍ଚୈଵତଯୋର୍ବାଣାଃସହସ୍ରଶଃ ।
ସବଭୂଵରଣେଘୋରସ୍ତଯୋର୍ବାଣମଯଶ୍ଚଯଃ ॥ 35 ॥
ଅଗ୍ନିଭ୍ଯାମିଵଦୀପ୍ତାଭ୍ଯାଂସତ୍ରେକୁଶମଯଶ୍ଚଯଃ ।
ତଯୋଃକୃତଵ୍ରଣୌଦେହୌଶୁଶୁଭାତେମହାତ୍ମନୋଃ ॥ 36 ॥
ସୁପୁଷ୍ପାଵିଵନିଷ୍ପତ୍ରୌଵନେଶାଲ୍ମଲିକିଂଶୁକୌ ।
ଚକ୍ରତୁସ୍ତୁମୁଲଙ୍ଘୋରଂସନ୍ନିପାତମ୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 37 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋରାଵଣିଂଯୁଦ୍ଧେରାଵଣିଶ୍ଚାପିଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 38 ॥
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯନ୍ତାଵଭିଘ୍ନନ୍ତୌ ନ ଶ୍ରମମ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍ ।
ବାଣଜାଲୈଶ୍ଶରୀରସ୍ଥୈରଵଗାଢୈସ୍ତରସ୍ଵିନୌ ॥ 39 ॥
ଶୁଶୁଭାତେମହାଵୀର୍ଯୌପ୍ରରୂଢାଵିଵପର୍ଵତୌ ।
ତଯୋରୁଧିରସିକ୍ତାନିସମ୍ଵୃତାନ୍ତିଶରୈର୍ଭୃଶମ୍ ॥ 40 ॥
ବଭ୍ରାଜୁଃସର୍ଵଗାତ୍ରାଣିଜ୍ଵଲନ୍ତୈଵପାଵକାଃ ।
ତଯୋରଥମହାନ୍ କାଲୋଵ୍ଯତୀଯାଦ୍ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ ॥ 41 ॥
ନ ଚ ତୌଯୁଦ୍ଧଵୈମୁଖ୍ଯଂଶ୍ରମଂଵାପ୍ଯୁପଜଗ୍ମତୁଃ ।
ଅଥସମରପରିଶ୍ରମନ୍ନିହନ୍ତୁଂସମରମୁଖେଷ୍ଵଜିତସ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ।
ପ୍ରିଯହିତମୁପପାଦଯନ୍ମହୌତ୍ମାସ୍ସମରମୁପେତ୍ଯଵିଭୀଷଣୋଽଵତସ୍ଥେ ॥ 42 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
tataśśarān dāśarathissandhāyāmitrakarśaṇaḥ |
sasarjarākṣasendrāyakṛddhassarpaivaśvasan || 1 ||
tasyajyātalanirghoṣaṃ sa śrutvārākṣasādhipaḥ |
vivarṇavadanobhūtvālakṣmaṇaṃsamudaikṣata || 2 ||
viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃrāvaṇātmaje |
saumitriṃyuddhasaṃyuktampratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||
nimittānyupapaśyāmiyānyasmin rāvaṇātmaje |
tvaratenamahābāhobhagnaeṣa na saṃśayaḥ || 4 ||
tatassandhāyasaumitriśśarānagniśikhopamān |
mumocaniśitāṃstasmin sarpānivamahāviṣān || 5 ||
śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataśśaraiḥ |
muhūrtamabhavanmūkṣaḥsarvasaṅkṣubhitendriyaḥ || 6 ||
upalabhyamuhūrtenasañjñāmpratyāgatendriyaḥ |
dadarśāvasthitaṃvīraṃvīrodaśarathātmajam || 7 ||
so'bhicakrāmasaumitriṃroṣātsaṃraktalocanaḥ |
abravīccainamāsādyapunassaparuṣaṃvacaḥ || 8 ||
kiṃ na smarasitadyuddheprathamematparākramam |
nibaddhastvaṃsahabhrātrāyadābhuviviceṣṭase || 9 ||
yuvāṅkhalumahāyuddheśakrānisamaiśśaraiḥ |
śāyitauprathamambhūmauvisañjñausapurassarau || 10 ||
smṛtirvānāstitemanyevyaktaṃvāyamasādanam |
gantumicchasiyasmāttvamandharṣayitumicchasi || 11 ||
yaditeprathameyuddhe na dṛṣṭomatparākramaḥ |
adyatedarśayiṣyāmitiṣṭhedānīṃvyavasthitaḥ || 12 ||
ityuktvāsaptabhirbhāṇairabhivivyāthalakṣmaṇam |
daśabhistuhanūmantantīkṣṇadhāśśarottamaiḥ || 13 ||
tataḥśaraśatenaivasuprayuktenavīryavān |
krothāvdiguṇasamrabdhonirbibhedavibhīṣaṇam || 14 ||
taddaṣṭavendrajitākarmakṛtaṃrāmānujastadā |
acintayitvāprahasannaitatkiñciditibruvan || 15 ||
mumoca ca śarān ghorān samgṛhyanarapuṅgavaḥ |
abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃlakṣmaṇoyudhi || 16 ||
naivaṃraṇagatāḥśūrāḥpraharantiniśācara |
laghavaścālpavīryāścaśarāsukhāstavahīme || 17 ||
naivaṃśūrāstuyudhyantesamarejayakāṅkṣiṇaḥ |
ityevantambruvāṇastudhanvīśarairabhivavarṣa ha || 18 ||
syabāṇaissuvidhvastaṅkavacaṅkāñcanammahat |
vyaśīryatarathopasthetārājālamivbārāt || 19 ||
vidhūtavarmānārācairbhabhūva sa kṛtavraṇaḥ |
indrajitsamarevīraḥpratyūṣebhānumāniva || 20 ||
tataḥśarasahasreṇasaṅkruddhorāvaṇātmajaḥ |
bibhedasamarevīrolakṣmaṇambhīmavikramaḥ || 21 ||
vyaśīryatamahaddhivyaṅkavacaṃlakṣmaṇasya ca |
kṛtapratikṛtānyonyambabhūvaturabhidrutau || 22 ||
abhīkṣṇanniśśvasantautauyudhyetāntumulaṃyudhi |
śarasaṅkṛttasarvāṅgausarvatorudhirokṣitau || 23 ||
sudīrghakālantauvīrāvanyonyaniśitaiḥśaraiḥ |
tatakṣaturmahātmānauraṇakarmavihāradau || 24 ||
babhūvatuścātmajayeyattaubhīmaparākramau |
tauśaraughaistadākīrṇaunikṛttakavacadhvajau || 25 ||
sṛjantaurudhirañcoṣṇañjalamprasravaṇāviva |
śaravarṣantatoghorammuñcatorbhīmaniḥsvanam || 26 ||
sāsārayorivākāśenīlayoḥkālameghayoḥ |
tayorathamahānkālovyatyayādyudhyamānayoḥ || 27 ||
na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |
astrāṇyastravidāṃśreṣṭhaudarśayantaupunaḥpunaḥ || 28 ||
śarānucchāvacākārānantarikṣebabandhatuḥ |
nyapetadoṣamasyantaulaghucitraṃ ca suṣṭhu ca || 29 ||
ubhaututumulaṅghorañcakraturnararākṣasau |
tayoḥpṛthak pṛthabhagīmaśśuśruvetalanissvanaḥ || 30 ||
prakampayanjanaṅghoronirghātaivadāruṇaḥ |
satayoḥbhrājateśabdastadāsamarayattayoḥ || 31 ||
sughorayorniṣṭanatorgaganemeghayoriva |
suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantaukṛtavraṇau || 32 ||
prasusruvāterudhiraṅkīrtimantaujayedhṛtau |
tegātrayornipatitārukmapuṅkhāḥśarāyudhi || 33 ||
asṛdagigdhāviniṣpeturviviśurdharaṇītalam |
anyesuniśitaiśśastrairākāśesañjaghaṭṭire || 34 ||
babhañjuścicchiduścaivatayorbāṇāḥsahasraśaḥ |
sababhūvaraṇeghorastayorbāṇamayaścayaḥ || 35 ||
agnibhyāmivadīptābhyāṃsatrekuśamayaścayaḥ |
tayoḥkṛtavraṇaudehauśuśubhātemahātmanoḥ || 36 ||
supuṣpāvivaniṣpatrauvaneśālmalikiṃśukau |
cakratustumulaṅghoraṃsannipātammuhurmuhuḥ || 37 ||
indrajillakṣmaṇaścaivaparasparavadhaiṣiṇau |
lakṣmaṇorāvaṇiṃyuddherāvaṇiścāpilakṣmaṇam || 38 ||
anyonyantāvabhighnantau na śramampratipadyatām |
bāṇajālaiśśarīrasthairavagāḍhaistarasvinau || 39 ||
śuśubhātemahāvīryauprarūḍhāvivaparvatau |
tayorudhirasiktānisamvṛtāntiśarairbhṛśam || 40 ||
babhrājuḥsarvagātrāṇijvalantaivapāvakāḥ |
tayorathamahān kālovyatīyādyudhyamānayoḥ || 41 ||
na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |
athasamarapariśramannihantuṃsamaramukheṣvajitasyalakṣmaṇasya |
priyahitamupapādayanmahautmāssamaramupetyavibhīṣaṇo'vatasthe || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||