📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.64 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ
5.64 Sundarakanda - Chatuhshashtitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହୃଷ୍ଟୋ ଦଧିମୁଖଃ କପିଃ ।
ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ॥ 1 ॥
ସ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାଘଵୌ ଚ ମହାବଲୌ ।
ଵାନରୈଃ ସହିତଃ ଶୂରୈର୍ଦିଵମେଵୋତ୍ପପାତ ହ ॥ 2 ॥
ସ ଯଥୈଵାଽଗତଃ ପୂର୍ଵଂ ତଥୈଵ ତ୍ଵରିତଂ ଗତଃ ।
ନିପତ୍ଯ ଗଗନାଦ୍ଭୂମୌତଦ୍ଵନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ॥ 3 ॥
ସ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମଧୁଵନଂ ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପାନ୍ ।
ଵିମଦାନୁତ୍ଥିତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ମେହମାନାନ୍ମଧୂଦକମ୍ ॥ 4 ॥
ସ ତାନୁପାଗମଦ୍ଵୀରୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା କରପୁଟାଞ୍ଜଲିମ୍ ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଦଂ ହୃଷ୍ଟଵଦଙ୍ଗଦମ୍ ॥ 5 ॥
ସୌମ୍ଯ ରୋଷୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯଦେତତ୍ପରିଵାରିତମ୍ ।
ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ରକ୍ଷିଭିଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଭଵନ୍ତଃ ପ୍ରତିଷେଧିତାଃ ॥ 6 ॥
ଯୁଵରାଜସ୍ତ୍ଵମୀଶଶ୍ଚ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାବଲ ।
ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵଂ କୃତୋ ଦୋଷସ୍ତଂ ଭଵାନ୍ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି ॥ 7 ॥
ଆଖ୍ଯାତଂ ହି ମଯା ଗତ୍ଵା ପିତୃଵ୍ଯସ୍ଯ ତଵାନଘ ।
ଇହୋପଯାତଂ ସର୍ଵେଷାମେତେଷାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍ ॥ 8 ॥
ସ ତ୍ଵଦାଗମନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହୈଭିର୍ହରିଯୂଥପୈଃ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନ ତୁ ରୁଷ୍ଟୋଽସୌ ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଧର୍ଷିତମ୍ ॥ 9 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ମାଂ ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ ।
ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରେଷଯ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନିତି ହୋଵାଚ ପାର୍ଥିଵଃ ॥ 10 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଧିମୁଖସ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମଙ୍ଗଦଃ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ତାନ୍ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ॥ 11 ॥
ଶଙ୍କେ ଶ୍ରୁତୋଽଯଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ରାମେଣ ହରିଯୂଥପାଃ ।
ତତ୍କ୍ଷମଂ ନେହ ନଃ ସ୍ଥାତୁଂ କୃତେ କାର୍ଯେ ପରନ୍ତପାଃ ॥ 12 ॥
ପୀତ୍ଵା ମଧୁ ଯଥାକାମଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ଵନଚାରିଣଃ ।
କିଂ ଶେଷଂ ଗମନଂ ତତ୍ର ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ମେ ଗୁରୁଃ ॥ 13 ॥
ସର୍ଵେ ଯଥା ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସମେତ୍ଯ ହରିଯୂଥପାଃ ।
ତଥାସ୍ମି କର୍ତା କର୍ତଵ୍ଯେ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପରଵାନହମ୍ ॥ 14 ॥
ନାଜ୍ଞାପଯିତୁମୀଶୋଽହଂ ଯୁଵରାଜୋଽସ୍ମି ଯଦ୍ଯପି ।
ଅଯୁକ୍ତଂ କୃତକର୍ମାଣୋ ଯୂଯଂ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ମଯା ॥ 15 ॥
ବ୍ରୁଵତଶ୍ଚାଙ୍ଗଦସ୍ଯୈଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମଵ୍ଯଯମ୍ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵାକ୍ଯମିଦମୂଚୁର୍ଵନୌକସଃ ॥ 16 ॥
ଏଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି କୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରଭୁସ୍ସନ୍ଵାନରର୍ଷଭ ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତୋ ହି ସର୍ଵୋଽହମିତି ମନ୍ଯତେ ॥ 17 ॥
ତଵ ଚେଦଂ ସୁସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ।
ସନ୍ନତିର୍ହି ତଵାଖ୍ଯାତି ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଛୁଭଯୋଗ୍ଯତାମ୍ ॥ 18 ॥
ସର୍ଵେ ଵଯମପି ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ତୁଂ କୃତକ୍ଷଣାଃ ।
ସ ଯତ୍ର ହରିଵୀରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପତିରଵ୍ଯଯଃ ॥ 19 ॥
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନୁକ୍ତୈର୍ହରିଭିର୍ନୈଵ ଶକ୍ଯଂ ପଦାତ୍ପଦମ୍ ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗନ୍ତୁଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂମଃ ସତ୍ଯମିଦଂ ତୁ ତେ ॥ 20 ॥
ଏଵଂ ତୁ ଵଦତାଂ ତେଷାମଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ବାଢଂ ଗଚ୍ଛାମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖମୁତ୍ପେତୁର୍ମହାବଲାଃ ॥ 21 ॥
ଉତ୍ପତନ୍ତମନୂତ୍ପେତୁ ସ୍ସର୍ଵେ ତେ ହରିଯୂଥପାଃ ।
କୃତ୍ଵାକାଶଂ ନିରାକାଶଂ ଯନ୍ତ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ଇଵାଚଲାଃ ॥ 22 ॥
ତେଽମ୍ବରଂ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାନାଦଂ ଘନା ଵାତେରିତା ଯଥା ॥ 23 ॥
ଅଙ୍ଗଦେ ହ୍ଯନନୁପ୍ରାପ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଧିପଃ ।
ଉଵାଚ ଶୋକୋପହତଂ ରାମଂ କମଲଲୋଚନମ୍ ॥ 24 ॥
ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସଂଶଯଃ ।
ନାଗନ୍ତୁମିହ ଶକ୍ଯଂ ତୈରତୀତେ ସମଯେ ହି ନଃ ॥ 25 ॥
ନ ମତ୍ସକାଶମାଗଚ୍ଛେତ୍କୃତ୍ଯେ ହି ଵିନିପାତିତେ ।
ଯୁଵରାଜୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ଲଵତାଂ ପ୍ରଵରୋଽଙ୍ଗଦଃ ॥ 26 ॥
ଯଦ୍ଯପ୍ଯକୃତକୃତ୍ଯାନାମୀଦୃଶ ସ୍ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମଃ ।
ଭଵେତ୍ସ ଦୀନଵଦନୋ ଭ୍ରାନ୍ତଵିପ୍ଲୁତମାନସଃ ॥ 27 ॥
ପିତୃପୈତାମହଂ ଚୈତତ୍ପୂର୍ଵକୈରଭିରକ୍ଷିତମ୍ ।
ନ ମେ ମଧୁଵନଂ ହନ୍ଯାଦହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ ॥ 28 ॥
କୌସଲ୍ଯାସୁପ୍ରଜା ରାମ ସମାଶ୍ଵସିହି ସୁଵ୍ରତ ।
ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀ ନ ସନ୍ଦେହୋ ନ ଚାନ୍ଯେନ ହନୂମତା ॥ 29 ॥
ନ ହ୍ଯନ୍ଯଃ କର୍ମଣୋ ହେତୁସ୍ସାଧନେଽସ୍ଯ ହନୂମତଃ ।
ହନୂମତି ହି ସିଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମତିଶ୍ଚ ମତିସତ୍ତମଃ ॥ 30 ॥
ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ସୂର୍ଯେ ତେଜ ଇଵ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍ଯତ୍ର ନେତା ସ୍ଯାଦଙ୍ଗଦଶ୍ଚ ବଲେଶ୍ଵରଃ ।
ହନୁମାଂଶ୍ଚାପ୍ଯଧିଷ୍ଠାତା ନ ତସ୍ଯ ଗତିରନ୍ଯଥା ॥ 31 ॥
ମା ଭୂଶ୍ଚିନ୍ତାସମାଯୁକ୍ତସ୍ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ ॥ 32 ॥
ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵାସନ୍ନମମ୍ବରେ ।
ହନୁମତ୍କର୍ମଦୃପ୍ତାନାଂ ନାର୍ଧତାଂ କାନନୌକସାମ୍ ॥ 33 ॥
କିଷ୍କିନ୍ଧାମୁପଯାତାନାଂ ସିଦ୍ଧିଂ କଥଯତାମିଵ ।
ତତଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନାଦଂ ତଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମଃ ॥ 34 ॥
ଆଯତାଞ୍ଚିତଲାଙ୍ଗୂଲସ୍ସୋଽଭଵଦ୍ଧୃଷ୍ଟମାନସଃ ।
ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତେଽପି ହରଯୋ ରାମଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ 35 ॥
ଅଙ୍ଗଦଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ଵାନରମ୍ ।
ତେଽଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖା ଵୀରାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଠାଶ୍ଚ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ॥ 36 ॥
ନିପେତୁର୍ହରିରାଜସ୍ଯ ସମୀପେ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ।
ହନୁମାଂଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତତଃ ॥ 37 ॥
ନିଯତାମକ୍ଷତାଂ ଦେଵୀଂ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟା ଦେଵୀତି ହନୁମଦ୍ଵଦନାଦମୃତୋପମମ୍ ॥ 38 ॥
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ରାମୋ ହର୍ଷମାପ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଂ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପଵନାତ୍ମଜେ ॥ 39 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରୀତିମାନ୍ ପ୍ରୀତଂ ବହୁମାନାଦଵୈକ୍ଷତ ।
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚ ରମମାଣୋଽଥ ରାଘଵଃ ପରଵୀରହା ॥ 40 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
sugrīveṇaivamuktastu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ |
rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat || 1 ||
sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau |
vānaraiḥ sahitaḥ śūrairdivamevotpapāta ha || 2 ||
sa yathaivā'gataḥ pūrvaṃ tathaiva tvaritaṃ gataḥ |
nipatya gaganādbhūmautadvanaṃ praviveśa ha || 3 ||
sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān |
vimadānutthitānsarvān mehamānānmadhūdakam || 4 ||
sa tānupāgamadvīro baddhvā karapuṭāñjalim |
uvāca vacanaṃ ślakṣṇamidaṃ hṛṣṭavadaṅgadam || 5 ||
saumya roṣo na kartavyo yadetatparivāritam |
ajñānādrakṣibhiḥ krodhādbhavantaḥ pratiṣedhitāḥ || 6 ||
yuvarājastvamīśaśca vanasyāsya mahābala |
maurkhyātpūrvaṃ kṛto doṣastaṃ bhavān kṣantumarhati || 7 ||
ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha |
ihopayātaṃ sarveṣāmeteṣāṃ vanacāriṇām || 8 ||
sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhirhariyūthapaiḥ |
prahṛṣṭo na tu ruṣṭo'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam || 9 ||
prahṛṣṭo māṃ pitṛvyaste sugrīvo vānareśvaraḥ |
śīghraṃ preṣaya sarvāṃstāniti hovāca pārthivaḥ || 10 ||
śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ ślakṣṇamaṅgadaḥ |
abravīttān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 11 ||
śaṅke śruto'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ |
tatkṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye parantapāḥ || 12 ||
pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ |
kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ || 13 ||
sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ |
tathāsmi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravānaham || 14 ||
nājñāpayitumīśo'haṃ yuvarājo'smi yadyapi |
ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā || 15 ||
bruvataścāṅgadasyaivaṃ śrutvā vacanamavyayam |
prahṛṣṭamanaso vākyamidamūcurvanaukasaḥ || 16 ||
evaṃ vakṣyati ko rājan prabhussanvānararṣabha |
aiśvaryamadamatto hi sarvo'hamiti manyate || 17 ||
tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasyacit |
sannatirhi tavākhyāti bhaviṣyacchubhayogyatām || 18 ||
sarve vayamapi prāptāstatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ |
sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patiravyayaḥ || 19 ||
tvayā hyanuktairharibhirnaiva śakyaṃ padātpadam |
kvacidgantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyamidaṃ tu te || 20 ||
evaṃ tu vadatāṃ teṣāmaṅgadaḥ pratyuvāca ha |
bāḍhaṃ gacchāma ityuktvā khamutpeturmahābalāḥ || 21 ||
utpatantamanūtpetu ssarve te hariyūthapāḥ |
kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yantrotkṣiptā ivācalāḥ || 22 ||
te'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṅgamāḥ |
vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā || 23 ||
aṅgade hyananuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ |
uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam || 24 ||
samāśvasihi bhadraṃ te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ |
nāgantumiha śakyaṃ tairatīte samaye hi naḥ || 25 ||
na matsakāśamāgacchetkṛtye hi vinipātite |
yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro'ṅgadaḥ || 26 ||
yadyapyakṛtakṛtyānāmīdṛśa ssyādupakramaḥ |
bhavetsa dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ || 27 ||
pitṛpaitāmahaṃ caitatpūrvakairabhirakṣitam |
na me madhuvanaṃ hanyādahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ || 28 ||
kausalyāsuprajā rāma samāśvasihi suvrata |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 29 ||
na hyanyaḥ karmaṇo hetussādhane'sya hanūmataḥ |
hanūmati hi siddhiśca matiśca matisattamaḥ || 30 ||
vyavasāyaśca vīryaṃ ca sūrye teja iva dhruvam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca baleśvaraḥ |
hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā || 31 ||
mā bhūścintāsamāyuktassampratyamitavikramaḥ || 32 ||
tataḥ kilakilāśabdaṃ śuśrāvāsannamambare |
hanumatkarmadṛptānāṃ nārdhatāṃ kānanaukasām || 33 ||
kiṣkindhāmupayātānāṃ siddhiṃ kathayatāmiva |
tataśśrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ || 34 ||
āyatāñcitalāṅgūlasso'bhavaddhṛṣṭamānasaḥ |
ājagmuste'pi harayo rāmadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 35 ||
aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram |
te'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭhāśca mudānvitāḥ || 36 ||
nipeturharirājasya samīpe rāghavasya ca |
hanumāṃśca mahābāhuḥ praṇamya śirasā tataḥ || 37 ||
niyatāmakṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat |
dṛṣṭā devīti hanumadvadanādamṛtopamam || 38 ||
ākarṇya vacanaṃ rāmo harṣamāpa salakṣmaṇaḥ |
niścitārthaṃ tatastasmin sugrīvaṃ pavanātmaje || 39 ||
lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānādavaikṣata |
prītyā ca ramamāṇo'tha rāghavaḥ paravīrahā || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||