📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.48 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶ ସର୍ଗଃ
5.48 Sundarakanda - Ashtachatvarimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ତୁ ରକ୍ଷୋଧିପତିର୍ମହାତ୍ମା ହନୂମତାକ୍ଷେ ନିହତେ କୁମାରେ ।
ମନସ୍ସମାଧାଯ ସଦେଵକଲ୍ପଂ ସମାଦିଦେଶେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ସରୋଷଃ ॥ 1 ॥
ତ୍ଵମସ୍ତ୍ରଵିଚ୍ଛସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରିଷ୍ଠସ୍ସୁରାସୁରାଣାମପି ଶୋକଦାତା ।
ସୁରେଷୁ ସେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଚ ଦୃଷ୍ଟକର୍ମା ପିତାମହାରାଧନସଞ୍ଚିତାସ୍ତ୍ରଃ ॥ 2 ॥
ତଵାସ୍ତ୍ରବଲମାସାଦ୍ଯ ସସୁରାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ ।
ନ ଶେକୁସ୍ସମରେ ସ୍ଥାତୁଂ ସୁରେଶ୍ଵରସମାଶ୍ରିତାଃ ॥ 3 ॥
ନ କଶ୍ଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସଂଯୁଗେନ ଗତଶ୍ରମଃ ।
ଭୁଜଵୀର୍ଯାଭିଗୁପ୍ତଶ୍ଚ ତପସା ଚାଭିରକ୍ଷିତଃ ॥ 4 ॥
ଦେଶକାଲଵିଭାଗଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵମେଵ ମତିସତ୍ତମଃ ।
ନ ତେଽସ୍ତ୍ଯଶକ୍ଯଂ ସମରେଷୁ କର୍ମଣା ନ ତେଽସ୍ତ୍ଯକାର୍ଯଂ ମତିପୂର୍ଵମନ୍ତ୍ରଣେ ।
ନ ସୋଽସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ସଙ୍ଗ୍ରହେଷୁ ଵୈ ନ ଵେଦ ଯସ୍ତେଽସ୍ତ୍ରବଲଂ ବଲଂ ଚ ତେ ॥ 5 ॥
ମମାନୁରୂପଂ ତପସୋ ବଲଂ ଚ ତେ ପରାକ୍ରମଶ୍ଚାସ୍ତ୍ରବଲଂ ଚ ସଂଯୁଗେ ।
ନ ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରଣାଵମର୍ଦେ ମନଶ୍ଶ୍ରମଂ ଗଚ୍ଛତି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥମ୍ ॥ 6 ॥
ନିହତାଃ କିଙ୍କରାସ୍ସର୍ଵେ ଜମ୍ବୁମାଲୀ ଚ ରାକ୍ଷସଃ ।
ଅମାତ୍ଯପୁତ୍ରା ଵୀରାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରଯାଯିନଃ ॥ 7 ॥
ବଲାନି ସୁସମୃଦ୍ଧାନି ସାଶ୍ଵନାଗରଥାନି ଚ ।
ସହୋଦରସ୍ତେ ଦଯିତଃ କୁମାରୋଽକ୍ଷଶ୍ଚ ସୂଦିତଃ ॥ 8 ॥
ନ ହି ତେଷ୍ଵେଵ ମେ ସାରୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯରିନିଷୂଦନ ।
ଇଦଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମତିମନ୍ମହଦ୍ବଲଂ କପେଃ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ପରାକ୍ରମଂ ଚ ।
ତ୍ଵମାତ୍ମନଶ୍ଚାପି ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସାରଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵେଗଂ ସ୍ଵବଲାନୁରୂପମ୍ ॥ 9 ॥
ବଲାଵମର୍ଥସ୍ତଯି ସନ୍ନିକୃଷ୍ଟେ ଯଥା ଗତେ ଶାମ୍ଯତି ଶାନ୍ତଶତ୍ରୌ ।
ତଥା ସମୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମବଲଂ ପରଂ ଚ ସମାରଭସ୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରିଷ୍ଠ ॥ 10 ॥
ନ ଵୀରସେନା ଗଣଶୋଚ୍ଯଵନ୍ତି ନ ଵଜ୍ରମାଦାଯ ଵିଶାଲସାରମ୍ ।
ନ ମାରୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ଗତେଃ ପ୍ରମାଣଂ ନ ଚାଗ୍ନିକଲ୍ପଃ କରଣେନ ହନ୍ତୁମ୍ ॥ 11 ॥
ତମେଵମର୍ଥଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ଵକର୍ମସାମ୍ଯାଦ୍ଧି ସମାହିତାତ୍ମା ।
ସ୍ମରଂଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଧନୁଷୋଽସ୍ତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ଵ୍ରଜାକ୍ଷତଂ କର୍ମ ସମାରଭସ୍ଵ ॥ 12 ॥
ନ ଖଲ୍ଵିଯଂ ମତିଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମ୍ଯହମ୍ ।
ଇଯଂ ଚ ରାଜଧର୍ମାଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ମତିର୍ମତା ॥ 13 ॥
ନାନାଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଵୈଶାରଦ୍ଯମରିନ୍ଦମ ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କାମ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଜଯୋ ରଣେ ॥ 14 ॥
ତତଃ ପିତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଦକ୍ଷସୁତପ୍ରଭାଵଃ ।
ଚକାର ଭର୍ତାରମଦୀନସତ୍ତ୍ଵୋ ରଣାଯ ଵୀରଃ ପ୍ରତିପନ୍ନବୁଦ୍ଧିଃ ॥ 15 ॥
ତତସ୍ତୈ ସ୍ସ୍ଵଗଣୈରିଷ୍ଟୈରିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପ୍ରତିପୂଜିତଃ ।
ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଧତଃ କୃତୋତ୍ସାହସ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ 16 ॥
ଶ୍ରୀମାନ୍ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସାଧିପତେସ୍ସୁତଃ ।
ନିର୍ଜଗାମ ମହାତେଜାସ୍ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵସୁ ॥ 17 ॥
ସ ପକ୍ଷିରାଜୋପମତୁଲ୍ଯଵେଗୈ ।
ର୍ଵ୍ଯାଲୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସିତତୀକ୍ଷ୍ଣଦମ୍ଷ୍ଟ୍ରୈଃ ।
ରଥଂ ସମାଯୁକ୍ତମସମ୍ଗଵେଗମ୍ ।
ସମାରୁରୋହେନ୍ଦ୍ରଜିଦିନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପଃ ॥ 18 ॥
ସ ରଥୀ ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ ।
ରଥେନାଭିଯଯୌ କ୍ଷିପ୍ରଂ ହନୁମାନ୍ଯତ୍ର ସୋଽଭଵତ୍ ॥ 19 ॥
ସ ତସ୍ଯ ରଥନିର୍ଘୋଷଂ ଜ୍ଯାସ୍ଵନଂ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ଚ ।
ନିଶମ୍ଯ ହରିଵୀରୋଽସୌ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତରୋଽଭଵତ୍ ॥ 20 ॥
ସୁମହଚ୍ଚାପମାଦାଯ ଶିତଶଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସାଯକାନ୍ ।
ହନୁମନ୍ତମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଜଗାମ ରଣପଣ୍ଡିତଃ ॥ 21 ॥
ତସ୍ମିଂସ୍ତତଃ ସଂଯତି ଜାତହର୍ଷେ ରଣାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ଚାପପାଣୌ ।
ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ କଲୁଷା ବଭୂଵୁ ର୍ମୃଗାଶ୍ଚ ରୌଦ୍ରା ବହୁଧା ଵିନେଦୁଃ ॥ 22 ॥
ସମାଗତାସ୍ତତ୍ର ତୁ ନାଗଯକ୍ଷା ମହର୍ଷଯଶ୍ଚକ୍ରଚରାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ ।
ନଭସ୍ସମାଵୃତ୍ଯ ଚ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘା ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈଃ ପରମପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ॥ 23 ॥
ଆଯାନ୍ତଂ ସରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ କପିଃ ।
ଵିନନାଦ ମହାନାଦଂ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ଚ ଵେଗଵାନ୍ ॥ 24 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୁ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯମାସ୍ଥିତଶ୍ଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଃ ।
ଧନୁର୍ଵିଷ୍ଫାରଯାମାସ ତଟିଦୂର୍ଜିତନ୍ନିସ୍ସ୍ଵନମ୍ ॥ 25 ॥
ତତସ୍ସମେତାଵତିତୀକ୍ଷ୍ଣଵେଗୌ ମହାବଲୌ ତୌ ରଣନିର୍ଵିଶଙ୍କୌ ।
କପିଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଧିପତେସ୍ତନୂଜଃ ସୁରାସୁରେନ୍ଦ୍ରାଵିଵ ବଦ୍ଧଵୈରୌ ॥ 26 ॥
ସ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ମହାରଥସ୍ଯ ଧନୁଷ୍ମତଃ ସଂଯତି ସମ୍ମତସ୍ଯ ।
ଶରପ୍ରଵେଗଂ ଵ୍ଯହନତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଶ୍ଚଚାର ମାର୍ଗେ ପିତୁରପ୍ରମେଯଃ ॥ 27 ॥
ତତଶ୍ଶରାନାଯତତୀକ୍ଷ୍ଣଶଲ୍ଯାନ୍ ସୁପତ୍ରିଣଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖାନ୍ ।
ମୁମୋଚ ଵୀରଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସୁସନ୍ନତାନ୍ ଵଜ୍ରନିପାତଵେଗାନ୍ ॥ 28 ॥
ତତସ୍ତୁ ତତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନନିସ୍ସ୍ଵନଂ ଚ ମୃଦଙ୍ଗଭେରୀପଟହସ୍ଵନଂ ଚ ।
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଚ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଘୋଷଂ ପୁନରୁତ୍ପପାତ ॥ 29 ॥
ଶରାଣାମନ୍ତରେଷ୍ଵାଶୁ ଵ୍ଯଵର୍ତତ ମହାକପିଃ ।
ହରିସ୍ତସ୍ଯାଭିଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ମୋଘଯନ୍ଲକ୍ଷ୍ଯସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ ॥ 30 ॥
ଶରାଣାମଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ ପୁନଃ ସମଭିଵର୍ତତ ।
ପ୍ରସାର୍ଯ ହସ୍ତୌ ହନୁମାନୁତ୍ପପାତାନିଲାତ୍ମଜଃ ॥ 31 ॥
ତାଵୁଭୌ ଵେଗସମ୍ପନ୍ନୌ ରଣକର୍ମଵିଶାରଦୌ ।
ସର୍ଵଭୂତମନୋଗ୍ରାହି ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 32 ॥
ହନୁମତୋ ଵେଦ ନ ରାକ୍ଷସୋଽନ୍ତରଂ ନ ମାରୁତିସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋଽନ୍ତରମ୍ ।
ପରସ୍ପରଂ ନିର୍ଵିଷହୌ ବଭୂଵତୁଃ ସମେତ୍ଯ ତୌ ଦେଵସମାନଵିକ୍ରମୌ ॥ 33 ॥
ତତସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯେ ସ ଵିହନ୍ଯମାନେ ଶରେଷ୍ଵମୋଘେଷୁ ଚ ସମ୍ପତତ୍ସୁ ।
ଜଗାମ ଚିନ୍ତାଂ ମହତୀଂ ମହାତ୍ମା ସମାଧିସଂଯୋଗସମାହିତାତ୍ମା ॥ 34 ॥
ତତୋ ମତିଂ ରାକ୍ଷସରାଜସୂନୁ ଶ୍ଚକାର ତସ୍ମିନ୍ ହରିଵୀରମୁଖ୍ଯେ ।
ଅଵଧ୍ଯତାଂ ତସ୍ଯ କପେସ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କଥଂ ନିଗଚ୍ଛେଦିତି ନିଗ୍ରହାର୍ଥମ୍ ॥ 35 ॥
ତତଃ ପୈତାମହଂ ଵୀରଃ ସୋଽସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ ।
ସନ୍ଦଧେ ସୁମହତ୍ତେଜାଃ ତଂ ହରିପ୍ରଵରଂ ପ୍ରତି ॥ 36 ॥
ଅଵଧ୍ଯୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତମସ୍ତ୍ରେଣାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ।
ନିଜଗ୍ରାହ ମହାବାହୁର୍ମାରୁତାତ୍ମଜମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ॥ 37 ॥
ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ତତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସେନ ସ ଵାନରଃ ।
ଅଭଵନ୍ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଶ୍ଚ ପପାତ ସ ମହୀତଲେ ॥ 38 ॥
ତତୋଽଥ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ ତଦସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଂ ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵିଗତାତ୍ମଵେଗଃ ।
ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ତଯାମାସ ହରିପ୍ରଵୀରଃ ॥ 39 ॥
ତତ ସ୍ସ୍ଵାଯମ୍ବୁଵୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରମଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍ ।
ହନୁମାଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵରଦାନଂ ପିତାମହାତ୍ ॥ 40 ॥
ନ ମେଽସ୍ତ୍ରବନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ଵିମୋକ୍ଷଣେ ଲୋକଗୁରୋଃ ପ୍ରଭାଵାତ୍ ।
ଇତ୍ଯେଵ ମତ୍ଵା ଵିହିତୋଽସ୍ତ୍ରବନ୍ଧୋ ମଯାତ୍ମଯୋନେରନୁଵର୍ତିତଵ୍ଯଃ ॥ 41 ॥
ସ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରସ୍ଯ କପିର୍ଵିଚାର୍ଯ ପିତାମହାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମନଶ୍ଚ ।
ଵିମୋକ୍ଷଶକ୍ତିଂ ପରିଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପିତାମହାଜ୍ଞାମନୁଵର୍ତତେ ସ୍ମ ॥ 42 ॥
ଅସ୍ତ୍ରେଣାପି ହି ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଭଯଂ ମମ ନ ଜାଯତେ ।
ପିତାମହମହେନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷିତସ୍ଯାନିଲେନ ଚ ॥ 43 ॥
ଗ୍ରହଣେ ଚାପି ରକ୍ଷୋଭିର୍ମହନ୍ମେ ଗୁଣଦର୍ଶନମ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଵାଦସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ମାଂ ପରେ ॥ 44 ॥
ସ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ପରଵୀରହନ୍ତା ସମୀକ୍ଷ୍ଯକାରୀ ଵିନିଵୃତ୍ତଚେଷ୍ଟଃ ।
ପରୈଃ ପ୍ରସହ୍ଯାଭିଗତୈର୍ନିଗୃହ୍ଯ ନନାଦ ତୈସ୍ତ୍ରୈଃ ପରିଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନଃ ॥ 45 ॥
ତତସ୍ତଂ ରାକ୍ଷସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟମରିନ୍ଦମମ୍ ।
ବବନ୍ଧୁଶ୍ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଚୀରୈଶ୍ଚ ସଂହତୈଃ ॥ 46 ॥
ସ ରୋଚଯାମାସ ପରୈଶ୍ଚ ବନ୍ଧନଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵୀରୈରଭିନିଗ୍ରହଂ ଚ ।
କୌତୂହଲାନ୍ମାଂ ଯଦି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯେଦିତି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ॥ 47 ॥
ସ ବଦ୍ଧସ୍ତେନ ଵଲ୍କେନ ଵିମୁକ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ଅସ୍ତ୍ରବନ୍ଧଃ ସ ଚାନ୍ଯଂ ହି ନ ବନ୍ଧମନୁଵର୍ତତେ ॥ 48 ॥
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତୁ ଦ୍ରୁମଚୀରବଦ୍ଧଂ ଵିଚାର୍ଯ ଵୀରଃ କପିସତ୍ତମଂ ତମ୍ ।
ଵିମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରେଣ ଜଗାମ ଚିନ୍ତାଂ ନାନ୍ଯେନ ବଦ୍ଧୋ ହ୍ଯନୁଵର୍ତତେଽସ୍ତ୍ରମ୍ ॥ 49 ॥
ଅହୋ ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ନିରର୍ଥକମ୍କଂ ନ ରାକ୍ଷସୈର୍ମନ୍ତ୍ରଗତିର୍ଵିମୃଷ୍ଟା ।
ପୁନଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରେ ଵିହତେଽସ୍ତ୍ରମନ୍ଯତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ସଂଶଯିତା ସ୍ସ୍ମସର୍ଵେ ॥ 50 ॥
ଅସ୍ତ୍ରେଣ ହନୁମାନ୍ମୁକ୍ତୋ ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ଯତ ।
କୃଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ରକ୍ଷୋଭି ସ୍ତୌଶ୍ଚ ବନ୍ଧୈର୍ନିପୀଡିତଃ ॥ 51 ॥
ହନ୍ଯମାନସ୍ତତଃ କ୍ରୂରୈ ରାକ୍ଷସୈଃ କାଷ୍ଠମୁଷ୍ଟିଭିଃ ।
ସମୀପଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାକୃଷ୍ଯତ ସ ଵାନରଃ ॥ 52 ॥
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରେଣ ବଦ୍ଧଂ ଦ୍ରୁମଚୀରସୂତ୍ରୈଃ ।
ନ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ତତ୍ର ମହାବଲଂ ତଂ ହରିପ୍ରଵୀରଂ ସଗଣାଯ ରାଜ୍ଞେ ॥ 53 ॥
ତଂ ମତ୍ତମିଵ ମାତଙ୍ଗଂ ବଦ୍ଧଂ କପିଵରୋତ୍ତମମ୍ ।
ରାକ୍ଷସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ ରାଵଣାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ॥ 54 ॥
କୋଽଯଂ କସ୍ଯ କୁତୋଵାତ୍ର କିଂ କାର୍ଯଂ କୋ ଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ ।
ଇତି ରାକ୍ଷସଵୀରାଣାଂ ତତ୍ର ସଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ କଥାଃ ॥ 55 ॥
ହନ୍ଯତାଂ ଦହ୍ଯତାଂ ଵାପି ଭକ୍ଷ୍ଯତାମିତି ଚାପରେ ।
ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ର ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 56 ॥
ଅତୀତ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ସହସା ମହାତ୍ମା ସ ତତ୍ର ରକ୍ଷୋଧିପପାଦମୂଲେ ।
ଦଦର୍ଶ ରାଜ୍ଞଃ ପରିଚାରଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଗୃହଂ ମହାରତ୍ନଵିଭୂଷିତଂ ଚ ॥ 57 ॥
ସ ଦଦର୍ଶ ମହାତେଜା ରାଵଣଃ କପିସତ୍ତମମ୍ ।
ରକ୍ଷୋଭିର୍ଵିକୃତାକାରୈଃ କୃଷ୍ଯମାଣମିତସ୍ତତଃ ॥ 58 ॥
ରାକ୍ଷସାଧିପତିଂ ଚାପି ଦଦର୍ଶ କପିସତ୍ତମଃ ।
ତେଜୋବଲସମାଯୁକ୍ତଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ॥ 59 ॥
ସରୋଷସମ୍ଵର୍ତିତତାମ୍ରଦୃଷ୍ଟିର୍ଦଶାନନସ୍ତଂ କପିମନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ ।
ଅଥୋପଵିଷ୍ଟାନ୍ କୁଲଶୀଲଵୃଦ୍ଧାନ୍ ସମାଦିଶତ୍ତଂ ପ୍ରତି ମନ୍ତ୍ରିମୁଖ୍ଯାନ୍ ॥ 60 ॥
ଯଥାକ୍ରମଂ ତୈସ୍ସ କପିର୍ଵିପୃଷ୍ଟଃ କାର୍ଯାର୍ଥମର୍ଧସ୍ଯ ଚ ମୂଲମାଦୌ ।
ନିଵେଦଯାମାସ ହରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦୂତଃ ସକାଶାଦହମାଗତୋଽସ୍ମି ॥ 61 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
tatastu rakṣodhipatirmahātmā hanūmatākṣe nihate kumāre |
manassamādhāya sadevakalpaṃ samādideśendrajitaṃ saroṣaḥ || 1 ||
tvamastravicchastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śokadātā |
sureṣu sendreṣu ca dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañcitāstraḥ || 2 ||
tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ |
na śekussamare sthātuṃ sureśvarasamāśritāḥ || 3 ||
na kaścittriṣu lokeṣu saṃyugena gataśramaḥ |
bhujavīryābhiguptaśca tapasā cābhirakṣitaḥ || 4 ||
deśakālavibhāgajñastvameva matisattamaḥ |
na te'styaśakyaṃ samareṣu karmaṇā na te'styakāryaṃ matipūrvamantraṇe |
na so'sti kaścittriṣu saṅgraheṣu vai na veda yaste'strabalaṃ balaṃ ca te || 5 ||
mamānurūpaṃ tapaso balaṃ ca te parākramaścāstrabalaṃ ca saṃyuge |
na tvāṃ samāsādya raṇāvamarde manaśśramaṃ gacchati niścitārtham || 6 ||
nihatāḥ kiṅkarāssarve jambumālī ca rākṣasaḥ |
amātyaputrā vīrāśca pañca senāgrayāyinaḥ || 7 ||
balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni ca |
sahodaraste dayitaḥ kumāro'kṣaśca sūditaḥ || 8 ||
na hi teṣveva me sāro yastvayyariniṣūdana |
idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapeḥ prabhāvaṃ ca parākramaṃ ca |
tvamātmanaścāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vegaṃ svabalānurūpam || 9 ||
balāvamarthastayi sannikṛṣṭe yathā gate śāmyati śāntaśatrau |
tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ ca samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha || 10 ||
na vīrasenā gaṇaśocyavanti na vajramādāya viśālasāram |
na mārutasyāsya gateḥ pramāṇaṃ na cāgnikalpaḥ karaṇena hantum || 11 ||
tamevamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā |
smaraṃśca divyaṃ dhanuṣo'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva || 12 ||
na khalviyaṃ matiśśreṣṭhā yattvāṃ sampreṣayāmyaham |
iyaṃ ca rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā || 13 ||
nānāśastreṣu saṅgrāme vaiśāradyamarindama |
avaśyameva boddhavyaṃ kāmyaśca vijayo raṇe || 14 ||
tataḥ pitustadvacanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ |
cakāra bhartāramadīnasattvo raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ || 15 ||
tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ |
yuddhoddhataḥ kṛtotsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata || 16 ||
śrīmānpadmapalāśākṣo rākṣasādhipatessutaḥ |
nirjagāma mahātejāssamudra iva parvasu || 17 ||
sa pakṣirājopamatulyavegai |
rvyālaiścaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ |
rathaṃ samāyuktamasamgavegam |
samārurohendrajidindrakalpaḥ || 18 ||
sa rathī dhanvināṃ śreṣṭhaḥ śastrajñostravidāṃ varaḥ |
rathenābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra so'bhavat || 19 ||
sa tasya rathanirghoṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya ca |
niśamya harivīro'sau samprahṛṣṭataro'bhavat || 20 ||
sumahaccāpamādāya śitaśalyāṃśca sāyakān |
hanumantamabhipretya jagāma raṇapaṇḍitaḥ || 21 ||
tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣe raṇāya nirgacchati cāpapāṇau |
diśaśca sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāśca raudrā bahudhā vineduḥ || 22 ||
samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaścakracarāśca siddhāḥ |
nabhassamāvṛtya ca pakṣisaṅghā vineduruccaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ || 23 ||
āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ |
vinanāda mahānādaṃ vyavardhata ca vegavān || 24 ||
indrajittu rathaṃ divyamāsthitaścitrakārmukaḥ |
dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam || 25 ||
tatassametāvatitīkṣṇavegau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau |
kapiśca rakṣodhipatestanūjaḥ surāsurendrāviva baddhavairau || 26 ||
sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya |
śarapravegaṃ vyahanatpravṛddha ścacāra mārge pituraprameyaḥ || 27 ||
tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhān |
mumoca vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavegān || 28 ||
tatastu tatsyandananissvanaṃ ca mṛdaṅgabherīpaṭahasvanaṃ ca |
vikṛṣyamāṇasya ca kārmukasya niśamya ghoṣaṃ punarutpapāta || 29 ||
śarāṇāmantareṣvāśu vyavartata mahākapiḥ |
haristasyābhilakṣyasya moghayanlakṣyasaṅgraham || 30 ||
śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata |
prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ || 31 ||
tāvubhau vegasampannau raṇakarmaviśāradau |
sarvabhūtamanogrāhi cakraturyuddhamuttamam || 32 ||
hanumato veda na rākṣaso'ntaraṃ na mārutistasya mahātmano'ntaram |
parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ sametya tau devasamānavikramau || 33 ||
tatastu lakṣye sa vihanyamāne śareṣvamogheṣu ca sampatatsu |
jagāma cintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyogasamāhitātmā || 34 ||
tato matiṃ rākṣasarājasūnu ścakāra tasmin harivīramukhye |
avadhyatāṃ tasya kapessamīkṣya kathaṃ nigacchediti nigrahārtham || 35 ||
tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ so'stramastravidāṃ varaḥ |
sandadhe sumahattejāḥ taṃ haripravaraṃ prati || 36 ||
avadhyo'yamiti jñātvā tamastreṇāstratattvavit |
nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit || 37 ||
tena baddhastato'streṇa rākṣasena sa vānaraḥ |
abhavannirviceṣṭaśca papāta sa mahītale || 38 ||
tato'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhoḥ prabhāvādvigatātmavegaḥ |
pitāmahānugrahamātmanaśca vicintayāmāsa haripravīraḥ || 39 ||
tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam |
hanumāṃścintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt || 40 ||
na me'strabandhasya ca śaktirasti vimokṣaṇe lokaguroḥ prabhāvāt |
ityeva matvā vihito'strabandho mayātmayoneranuvartitavyaḥ || 41 ||
sa vīryamastrasya kapirvicārya pitāmahānugrahamātmanaśca |
vimokṣaśaktiṃ paricintayitvā pitāmahājñāmanuvartate sma || 42 ||
astreṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyate |
pitāmahamahendrābhyāṃ rakṣitasyānilena ca || 43 ||
grahaṇe cāpi rakṣobhirmahanme guṇadarśanam |
rākṣasendreṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ pare || 44 ||
sa niścitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttaceṣṭaḥ |
paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ || 45 ||
tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirviceṣṭamarindamam |
babandhuśśaṇavalkaiśca drumacīraiśca saṃhataiḥ || 46 ||
sa rocayāmāsa paraiśca bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ ca |
kautūhalānmāṃ yadi rākṣasendro draṣṭuṃ vyavasyediti niścitārthaḥ || 47 ||
sa baddhastena valkena vimukto'streṇa vīryavān |
astrabandhaḥ sa cānyaṃ hi na bandhamanuvartate || 48 ||
athendrajittu drumacīrabaddhaṃ vicārya vīraḥ kapisattamaṃ tam |
vimuktamastreṇa jagāma cintāṃ nānyena baddho hyanuvartate'stram || 49 ||
aho mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā |
punaśca mantre vihate'stramanyatpravartate saṃśayitā ssmasarve || 50 ||
astreṇa hanumānmukto nātmānamavabudhyata |
kṛṣyamāṇastu rakṣobhi stauśca bandhairnipīḍitaḥ || 51 ||
hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |
samīpaṃ rākṣasendrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ || 52 ||
athendrajittaṃ prasamīkṣya muktamastreṇa baddhaṃ drumacīrasūtraiḥ |
nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñe || 53 ||
taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarottamam |
rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan || 54 ||
ko'yaṃ kasya kutovātra kiṃ kāryaṃ ko vyapāśrayaḥ |
iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñire kathāḥ || 55 ||
hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti cāpare |
rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan || 56 ||
atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipapādamūle |
dadarśa rājñaḥ paricāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ ca || 57 ||
sa dadarśa mahātejā rāvaṇaḥ kapisattamam |
rakṣobhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ || 58 ||
rākṣasādhipatiṃ cāpi dadarśa kapisattamaḥ |
tejobalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram || 59 ||
saroṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavekṣya |
athopaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān || 60 ||
yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya ca mūlamādau |
nivedayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgato'smi || 61 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||