śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
vimānāttu susamkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ |
hanumānvegavānāsīdyathā vidyudghanāntare || 1 ||
samparikramya hanumānrāvaṇasya niveśanāt |
adṛṣṭvā jānakīṃ sītāmabravīdvacanaṃ kapiḥ || 2 ||
bhūyiṣṭhaṃ lolitā laṅkā rāmasya caratā priyam |
na hi paśyāmi vaidehīṃ sītāṃ sarvāṅgaśobhanām || 3 ||
palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritastathā |
nadyo'nūpavanāntāśca durgāśca dharaṇīdharāḥ || 4 ||
lolitā vasudhā sarvā na tu paśyāmi jānakīm |
iha sampātinā sītā rāvaṇasya niveśane || 5 ||
ākhyātā gṛdhrarājena na ca paśyāmi tāmaham |
kiṃ nu sītā'tha vaidehī maithilī janakātmajā || 6 ||
upatiṣṭheta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭacāriṇam |
kṣipramutpatato manye sītāmādāya rakṣasaḥ || 7 ||
bibhyato rāmabāṇānāmantarā patitā bhavet |
athavā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣevite || 8 ||
manye patitamāryāyā hṛdayaṃ prekṣya sāgaram |
rāvaṇasyoruvegena bhujābhyāṃ pīḍitena ca || 9 ||
tayā manye viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitamāryayā |
uparyupari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatastadā || 10 ||
viveṣṭamānā patitā sāgare janakātmajā |
aho kṣudreṇa vā'nena rakṣantī śīlamātmanaḥ || 11 ||
abandhurbhakṣitā sītā rāvaṇena tapasvinī |
athavā rākṣasendrasya patnībhirasitekṣaṇā || 12 ||
aduṣṭā duṣṭabhāvābhirbhakṣitā sā bhaviṣyati |
sampūrṇacandrapratimaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 13 ||
rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañcatvaṃ kṛpaṇā gatā |
hā rāma lakṣmaṇetyevaṃ hā'yodhye ceti maithilī || 14 ||
vilapya bahu vaidehī nyastadehā bhaviṣyati |
athavā nihitā manye rāvaṇasya niveśane || 15 ||
nūnaṃ lālapyate sītā pañjarastheva śārikā |
janakasya sutā sītā rāmapatnī sumadhyamā || 16 ||
kathamutpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajet |
vinaṣṭā vā praṇaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā || 17 ||
rāmasya priyabhāryasya na nivedayituṃ kṣamam |
nivedyamāne doṣassyāddoṣassyādanivedane || 18 ||
kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti me |
asminnevaṅgate kārye prāptakālaṃ kṣamaṃ ca kim || 19 ||
bhavediti mataṃ bhūyo hanumānpravicārayat |
yadi sītāmadṛṣṭvā'haṃ vānarendrapurīmitaḥ || 20 ||
gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati |
mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati || 21 ||
praveśaścaiva laṅkāyāḥ rākṣasānāṃ ca darśanam |
kiṃ māṃ vakṣyati sugrīvo harayo vā samāgatāḥ || 22 ||
kiṣkindhāṃ samanuprāptaṃ tau vā daśarathātmajau |
gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi paramapriyam || 23 ||
na dṛṣṭeti mayā sītā tatastakṣyati jīvitam |
paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇamindriyatāpanam || 24 ||
sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati |
taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasam || 25 ||
bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ |
vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato'pi mariṣyati || 26 ||
bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati |
putrānmṛtānsamīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ || 27 ||
kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ |
kṛtajñassatyasandhaśca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ || 28 ||
rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatastyakṣyati jīvitam |
durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī || 29 ||
pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam |
vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā || 30 ||
pañcatvaṃ ca gate rājñi tārā'pi na bhaviṣyati |
mātāpitrorvināśena sugrīvavyasanena ca || 31 ||
kumāro'pyaṅgadaḥ kasmāddhārayiṣyati jīvitam |
bhartṛjena tu duḥkhena hyabhibhūtā vanaukasaḥ || 32 ||
śirāṃsyabhihaniṣyanti talairmuṣṭibhireva ca |
sāntvenānupradānena mānena ca yaśasvinā || 33 ||
lālitāḥ kapirājena prāṇāṃstyakṣyanti vānarāḥ |
na vaneṣu na śaileṣu na nirodheṣu vā punaḥ || 34 ||
krīḍāmanubhaviṣyanti sametya kapikuñjarāḥ |
saputradārāssāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ || 35 ||
śailāgrebhyaḥ patiṣyanti sameṣu viṣameṣu ca |
viṣamudbandhanaṃ vāpi praveśaṃ jvalanasya vā || 36 ||
upavāsamatho śastraṃ pracariṣyanti vānarāḥ |
ghoramārodanaṃ manye gate mayi bhaviṣyati || 37 ||
ikṣvākukulanāśaśca nāśaścaiva vanaukasām |
so'haṃ naiva gamiṣyāmi kiṣkindhāṃ nagarīmitaḥ || 38 ||
na ca śakṣyāmyahaṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ maithilīṃ vinā |
mayyagacchati cehasthe dharmātmānau mahārathau || 39 ||
āśayā tau dhariṣyete vānarāśca manasvinaḥ |
hastādāno mukhādāno niyato vṛkṣamūlikaḥ || 40 ||
vānaprastho bhaviṣyāmi hyadṛṣṭvā janakātmajām |
sāgarānūpaje deśe bahumūlaphalodake || 41 ||
citāṃ kṛtvā pravekṣyāmi samiddhamaraṇīsutam |
upaviṣṭasya vā samyagliṅginīṃ sādhayiṣyataḥ || 42 ||
śarīraṃ bhakṣayiṣyanti vāyasāḥ śvāpadāni ca |
idaṃ maharṣibhirdṛṣṭaṃ niryāṇamiti me matiḥ || 43 ||
samyagāpaḥ pravekṣyāmi na cetpaśyāmi jānakīm |
sujātamūlā subhagā kīrtimālā yaśasvinī || 44 ||
prabhagnā cirarātrīyaṃ mama sītāmapaśyataḥ |
tāpaso vā bhaviṣyāmi niyato vṛkṣamūlikaḥ || 45 ||
netaḥ pratigamiṣyāmi tāmadṛṣṭvāsitekṣaṇām |
yadītaḥ pratigacchāmi sītāmanadhigamya tām || 46 ||
aṅgadassaha taissarvairvānarairna bhaviṣyati |
vināśe bahavo doṣā jīvan bhadrāṇi paśyati || 47 ||
tasmātprāṇān dhariṣyāmi dhruvo jīvitasaṅgamaḥ |
evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ manasā dharāyanmuhuḥ || 48 ||
nādhyagacchattadā pāraṃ śokasya kapikuñcaraḥ |
rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam || 49 ||
kāmamastu hṛtā sītā pratyācīrṇaṃ bhaviṣyati |
athavainaṃ samutkṣipya uparyupari sāgaram || 50 ||
rāmāyopahariṣyāmi paśuṃ paśupateriva |
iti cintāṃ samāpannaḥ sītāmanadhigamya tām || 51 ||
dhyānaśokaparītātmā cintayāmāsa vānaraḥ |
yāvatsītāṃ hi paśyāmi rāmapatnīṃ yaśasvinīm || 52 ||
tāvadetāṃ purīṃ laṅkāṃ vicinomi punaḥ punaḥ |
sampātivacanāccāpi rāmaṃ yadyānayāmyaham || 53 ||
apaśyan rāghavo bhāryāṃ nirdhahetsarvavānarān |
ihaiva niyatāhāro vatsyāmi niyatendriyaḥ || 54 ||
na matkṛte vinaśyeyuḥ sarve te naravānarāḥ |
aśokavanikā ceyaṃ dṛśyate yā mahādrumā || 55 ||
imāmadhigamiṣyāmi na hīyaṃ vicitā mayā |
vasūnrudrāṃstathā'dityānaśvinau maruto'pi ca || 56 ||
namaskṛtvā gamiṣyāmi rakṣasāṃ śokavardhanaḥ |
jitvā tu rākṣasān sarvānikṣvākukulanandinīm || 57 ||
sampradāsyāmi rāmāya yathā siddhiṃ tapasvine |
saḥ muhūrtamiva dhyātvā cintāvagrathitendriyaḥ || 58 ||
udatiṣṭhanmahātejā hanumān mārutātmajaḥ |
namo'stu rāmāya salakṣmaṇāya devyai ca tasyai janakātmajāyai |
namo'stu rudrendrayamānilebhyo namo'stu candrārkamarudgaṇebhyaḥ || 59 ||
sa tebhyastu namaskṛtya sugrīvāya ca mārutiḥ |
diśassarvāssamālokya hyaśokavanikāṃ prati || 60 ||
sa gatvā manasā pūrvamaśokavanikāṃ śubhām |
uttaraṃ cintayāmāsa vānaro mārutātmajaḥ || 61 ||
dhruvaṃ tu rakṣobahulā bhaviṣyati vanākulā |
aśokavanikā puṇyā sarvasaṃskārasaṃskṛtā || 62 ||
rakṣiṇaścātra vihitā nūnaṃ rakṣanti pādapān |
bhagavānapi sarvātmā nātikṣobhaṃ pravāti vai || 63 ||
saṅkṣipto'yaṃ mayā'tmā ca rāmārthe rāvaṇasya ca |
siddhiṃ me saṃvidhāsyanti devāḥ sarṣigaṇāstviha || 64 ||
brahmā svayambhūrbhagavān devāścaiva diśantu me |
siddhimagniśca vāyuśca puruhūtaśca vajrabhṛt || 65 ||
varuṇaḥ pāśahastaśca somādityau tathaiva ca |
aśvinau ca mahātmānau marutaḥ śarva eva ca || 66 ||
siddhiṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtānāṃ caiva yaḥ prabhuḥ |
dāsyanti mama ye cānye hyadṛṣṭāḥ pathi gocarāḥ || 67 ||
tadunnasaṃ pāṇḍuradantamavraṇaṃ śucismitaṃ padmapalāśalocanam |
drakṣye tadāryāvadanaṃ kadānvahaṃ prasannatārādhipatulyadarśanam || 68 ||
kṣudreṇa pāpena nṛśaṃsakarmaṇā sudāruṇālaṅkṛtaveṣadhāriṇā |
balābhibhūtā hyabalā tapasvinī kathaṃ nu me dṛṣṭipathe'dya sā bhavet || 69 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||