📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.11 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ଏକାଦଶ ସର୍ଗଃ
4.11 Kishkindhakanda - Ekadasha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୂଜଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ରାଘଵଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ ॥ 1 ॥
ଅସଂଶଯଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାତିଗୈଶ୍ଶରୈଃ ।
ତ୍ଵଂ ଦହେଃ କୁପିତୋ ଲୋକାନ୍ଯୁଗାନ୍ତ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ ॥ 2 ॥
ଵାଲିନଃ ପୌରୁଷଂ ଯତ୍ତଦ୍ଯଚ୍ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଧୃତିଶ୍ଚ ଯା ।
ତନ୍ମମୈକମନାଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍ ॥ 3 ॥
ସମୁଦ୍ରାତ୍ପଶ୍ଚିମାତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଦପି ଚୋତ୍ତରମ୍ ।
କ୍ରାମତ୍ଯନୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵାଲୀ ଵ୍ଯପଗତକ୍ଲମଃ ॥ 4 ॥
ଅଗ୍ରାଣ୍ଯାରୁହ୍ଯ ଶୈଲାନାଂ ଶିଖରାଣି ମହାନ୍ତ୍ଯପି ।
ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ତରସା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 5 ॥
ବହଵସ୍ସାରଵନ୍ତଶ୍ଚ ଵନେଷୁ ଵିଵିଧା ଦ୍ରୁମାଃ ।
ଵାଲିନା ତରସା ଭଗ୍ନା ବଲଂ ପ୍ରଥଯତାଽତ୍ମନଃ ॥ 6 ॥
ମହିଷୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଭଃ ।
ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 7 ॥
ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକେନ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵରଦାନାଚ୍ଚ ମୋହିତଃ ।
ଜଗାମ ସୁମହାକାଯ ସ୍ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍ ॥ 8 ॥
ଊର୍ମିମନ୍ତମଭିକ୍ରମ୍ଯ ସାଗରଂ ରତ୍ନସଞ୍ଚଯମ୍ ।
ମହ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ତମୁଵାଚ ମହାର୍ଣଵମ୍ ॥ 9 ॥
ତତସ୍ସମୁଦ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମୁତ୍ଥାଯ ମହାବଲଃ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ରାଜନ୍ନସୁରଂ କାଲଚୋଦିତମ୍ ॥ 10 ॥
ସମର୍ଥୋ ନାସ୍ମି ତେ ଦାତୁଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦ ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାଭିଧାସ୍ଯାମି ଯସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ॥ 11 ॥
ଶୈଲରାଜୋ ମହାରଣ୍ଯେ ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ପରମ୍ ।
ଶଙ୍କରଶ୍ଵଶୁରୋ ନାମ୍ନା ହିମଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ 12 ॥
ଗୁହାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତୋ ବହୁକନ୍ଦରନିର୍ଦରଃ ।
ସ ସମର୍ଥସ୍ତଵ ପ୍ରୀତିମତୁଲାଂ କର୍ତୁମାହଵେ ॥ 13 ॥
ତଂ ଭୀତ ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ସମୁଦ୍ରମସୁରୋତ୍ତମଃ ।
ହିମଵଦ୍ଵନମାଗଚ୍ଛଚ୍ଛରଶ୍ଚାପାଦିଵ ଚ୍ଯୁତଃ ॥ 14 ॥
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗିରେଶ୍ଶ୍ଵେତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରଵିପ୍ରଲାଶ୍ଶିଲାଃ ।
ଚିକ୍ଷେପ ବହୁଧା ଭୂମୌ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵିନନାଦ ଚ ॥ 15 ॥
ତତଶ୍ଶ୍ଵେତାମ୍ବୁଦାକାରଃ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିକରାକୃତିଃ ।
ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵେ ଏଵ ଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ ॥ 16 ॥
କ୍ଲେଷ୍ଟୁମର୍ହସି ମାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ ।
ରଣକର୍ମସ୍ଵକୁଶଲସ୍ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ହ୍ଯହମ୍ ॥ 17 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ॥ 18 ॥
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧେଽସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଭଯାଦ୍ଵା ନିରୁଦ୍ଯମଃ ।
ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରଦଦ୍ଯାନ୍ମେ ଯୋଽଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ ॥ 19 ॥
ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ।
ଅନୁକ୍ତପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ରୋଧାତ୍ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍ ॥ 20 ॥
ଵାଲୀ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯ ପରାକ୍ରମଃ ।
ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ କିଷ୍କିନ୍ଧାମତୁଲପ୍ରଭାମ୍ ॥ 21 ॥
ସ ସମର୍ଥୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ ।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ମହଦ୍ଦାତୁଂ ନମୁଚେରିଵ ଵାସଵଃ ॥ 22 ॥
ତଂ ଶୀଘ୍ରମଭିଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧମିହେଚ୍ଛସି ।
ସ ହି ଦୁର୍ଧର୍ଷଣୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୂରସ୍ସମରକର୍ମଣି ॥ 23 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିମଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ କୋଧାଵିଷ୍ଟସ୍ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ।
ଜଗାମ ତାଂ ପୁରୀଂ ତସ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନସ୍ତଦା ॥ 24 ॥
ଧାରଯନ୍ମାହିଷଂ ରୂପଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ଭଯାଵହଃ ।
ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାମେଘସ୍ତୋଯପୂର୍ଣୋ ନଭସ୍ସ୍ଥଲେ ॥ 25 ॥
ତତସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମାଗମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ମହାବଲଃ ।
ନନର୍ଦ କମ୍ପଯନ୍ଭୂମିଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଯଥା ॥ 26 ॥
ସମୀପସ୍ଥାନ୍ଦ୍ରୁମାନ୍ଭଞ୍ଜନ୍ଵସୁଧାଂ ଦାରଯନ୍ଖୁରୈଃ ।
ଵିଷାଣେନୋଲ୍ଲିଖନ୍ ଦର୍ପାତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିରଦୋ ଯଥା ॥ 27 ॥
ଅନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଵାଲୀ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶବ୍ଦମମର୍ଷଣଃ ।
ନିଷ୍ପପାତ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତାରାଭିରିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ॥ 28 ॥
ମିତଂ ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ତମୁଵାଚାଥ ଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍ ।
ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵାଲୀ ସର୍ଵେଷାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍ ॥ 29 ॥
କିମର୍ଥଂ ନଗରଦ୍ଵାରମିଦଂ ରୁଧ୍ଦ୍ଵା ଵିନର୍ଦସି ।
ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଵିଦିତୋ ମେଽସି ରକ୍ଷପ୍ରାଣାନ୍ମହାବଲ ॥ 30 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରୋଷାତ୍ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ॥ 31 ॥
ନ ତ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀସନ୍ନିଧୌ ଵୀର ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।
ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତତୋ ଜ୍ଞାସ୍ଯାମି ତେ ବଲମ୍ ॥ 32 ॥
ଅଥଵା ଧାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ରୋଧମଦ୍ଯ ନିଶାମିମାମ୍ ।
ଗୃହ୍ଯତାମୁଦଯସ୍ସ୍ଵୈରଂ କାମଭୋଗେଷୁ ଵାନର ॥ 33 ॥
ଦୀଯତାଂ ସମ୍ପ୍ରଦାନଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଵାନରାନ୍ ।
ସର୍ଵଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ର ସ୍ତ୍ଵଂ ସଂସାଦଯ ସୁହୃଜ୍ଜନାନ୍ ॥ 34 ॥
ସୁଦୃଷ୍ଟାଂ କୁରୁ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ମସମଂ ପୁରେ ।
କ୍ରୀଡସ୍ଵ ଚ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିରହଂ ତେ ଦର୍ପନାଶନଃ ॥ 35 ॥
ଯୋ ହି ମତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ସୁପ୍ତଂ ଵା ରହିତଂ ଭୃଶମ୍ ।
ହନ୍ଯାତ୍ସ ଭ୍ରୂଣହା ଲୋକେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଂ ମଦମୋହିତମ୍ ॥ 36 ॥
ସ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ଦଂ କ୍ରୋଧାତ୍ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ସର୍ଵାସ୍ତାରାପ୍ରଭୃତିକାସ୍ତଦା ॥ 37 ॥
ମତ୍ତୋଽଯମିତି ମା ମଂସ୍ଥା ଯଦ୍ଯଭୀତୋଽସି ସଂଯୁଗେ ।
ମଦୋଽଯଂ ସମ୍ପ୍ରହାରେଽସ୍ମିନ୍ଵୀରପାନଂ ସମର୍ଥ୍ଯତାମ୍ ॥ 38 ॥
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଙ୍କୃଦ୍ଧୋ ମାଲାମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ କାଞ୍ଚନୀମ୍ ।
ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତ ॥ 39 ॥
ଵିଷାଣଯୋର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଗିରିସନ୍ନିଭମ୍ ।
ଆଵିଧ୍ଯତ ତଦା ଵାଲୀ ଵିନଦନ୍କପିକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 40 ॥
ଵାଲୀ ଵ୍ଯାପାତଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ନନର୍ଦ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍ ।
ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାମଥ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ ॥ 41 ॥
ତଯୋସ୍ତୁ କ୍ରୋଧସଂରମ୍ଭାତ୍ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୋଃ ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଵାନରସ୍ଯଚ ॥ 42 ॥
ଅଯୁଦ୍ଧ୍ଯତ ତଦା ଵାଲୀ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।
ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଶ୍ଚୈଵ ଶିଲାଭିଃ ପାଦପୈସ୍ତଥା ॥ 43 ॥
ପରସ୍ପରଂ ଘ୍ନତୋ ସ୍ତତ୍ର ଵାନରାସୁରଯୋସ୍ତଦା ।
ଆସୀଦସୁରୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରସୂନୁର୍ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ॥ 44 ॥
ଵ୍ଯାପାରଵୀର୍ଯଧୈର୍ଯୈଶ୍ଚ ପରିକ୍ଷୀଣଂ ପରାକ୍ରମୈଃ ।
ତଂ ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଧରଣ୍ଯାମଭ୍ଯପାତଯତ୍ ॥ 45 ॥
ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣହରେ ତସ୍ମିନ୍ନିଷ୍ପିଷ୍ଟୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଦା ।
ପପାତ ଚ ମହାକାଯଃ କ୍ଷିତୌ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 46 ॥
ତଂ ତୋଲଯିତ୍ଵା ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଗତସତ୍ତ୍ଵମଚେତନମ୍ ।
ଚିକ୍ଷେପ ବଲଵାନ୍ଵାଲୀ ଵେଗେନୈକେନ ଯୋଜନମ୍ ॥ 47 ॥
ତସ୍ଯ ଵେଗପ୍ରଵିଦ୍ଧସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍କ୍ଷତଜବିନ୍ଦଵଃ ।
ପ୍ରପେତୁର୍ମାରୁତୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ମତଙ୍ଗପ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ॥ 48 ॥
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତାଂସ୍ତସ୍ଯ ମୁନିଶ୍ଶୋଣିତଵିପ୍ରୁଷଃ ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତତ୍ର ମହାଭାଗଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋନ୍ଵଯମ୍ ॥ 49 ॥
ଯେନ ଅହଂ ସହସା ସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ଶୋଣିତେନ ଦୁରାତ୍ମନା ।
କୋଽଯଂ ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ ବୁଦ୍ଧିଃ ଅକୃତାତ୍ମା ଚ ବାଲିଶଃ ॥ 50 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽଥ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।
ମହିଷଂ ପର୍ଵତାକାରଂ ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଭୁଵି ॥ 51 ॥
ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ତପସା ଵାନରେଣ କୃତଂ ହି ତତ୍ ।
ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାଶାପଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଵାଲିନଂ ପ୍ରତି ॥ 52 ॥
ଇହ ତେନାପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଧୋ ଭଵେତ୍ ।
ଵନଂ ମତ୍ସଂଶ୍ରଯଂ ଯେନ ଦୂଷିତଂ ରୁଧିରସ୍ରଵୈଃ ॥ 53 ॥
ସମ୍ଭଗ୍ନାଃ ପାଦପାଶ୍ଚୈମେକ୍ଷିପତେହାସୁରୀଂ ତନୁମ୍ ।
ସମନ୍ତାଦାଦ୍ଯୋଜନଂ ପୂର୍ଣମାଶ୍ରମଂ ମାମକଂ ଯଦି ॥ 54 ॥
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ଯେ ଚାପି ସଚିଵାଃ ସ୍ତସ୍ଯ ସଂଶ୍ରିତା ମାମକଂ ଵନମ୍ ॥ 55 ॥
ନ ଚ ତୈରିହ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାନ୍ତୁ ଯଥାସୁଖମ୍ ।
ଯଦି ତେଽପୀ ହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶପିଷ୍ଯେ ତାନପି ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 56 ॥
ଵନେଽସ୍ମିନ୍ମାମକେ ନିତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ପରିରକ୍ଷିତେ ।
ପତ୍ରାଙ୍କୁରଵିନାଶାଯ ଫଲମୂଲାଭଵାଯ ଚ ॥ 57 ॥
ଦିଵସଶ୍ଚାସ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ଵାନରମ୍ ।
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ ଵୈ ଶୈଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 58 ॥
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରଂ ମୁନିସମୀରିତାମ୍ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରମୁର୍ଵନାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲିରବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 59 ॥
କିଂ ଭଵନ୍ତସ୍ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗଵନଵାସିନଃ ।
ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଵନୌକସାମ୍ ॥ 60 ॥
ତତସ୍ତେ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଦା ଶାପଂ ଚ ଵାଲିନଃ ।
ଶଶଂସୁର୍ଵାନରାସ୍ସର୍ଵେ ଵାଲିନେ ହେମମାଲିନେ ॥ 61 ॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଵାଲୀ ଵଚନଂ ଵାନରେରିତମ୍ ।
ସ ମହର୍ଷିନ୍ତଦାଽସାଦ୍ଯ ଯାଚତେ ସ୍ମ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ 62 ॥
ମହର୍ଷିସ୍ତମନାଦୃତ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ତଦା ।
ଶାପଧାରଣଭୀତସ୍ତୁ ଵାଲୀ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ ॥ 63 ॥
ତତଶ୍ଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତ ଋଶ୍ଯମୂକଂ ମହାଗିରିମ୍ ।
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନେଚ୍ଛତି ହରିର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାପି ନରେଶ୍ଵର ॥ 64 ॥
ତସ୍ଯାପ୍ରଵେଶଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽହମିଦଂ ରାମ ମହାଵନମ୍ ।
ଵିଚରାମି ସହାମାତ୍ଯୋ ଵିଷାଦେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ ॥ 65 ॥
ଏଷୋଽସ୍ଥିନିଚଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୁନ୍ଦୁଭେସ୍ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ ।
ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକାନ୍ନିରସ୍ତସ୍ଯ ଗିରିକୂଟୋପମୋ ମହାନ୍ ॥ 66 ॥
ଇମେ ଚ ଵିପୁଲାସ୍ସାଲାସ୍ସପ୍ତ ଶାଖାଵଲମ୍ବିନଃ ।
ଯତ୍ରୈକଂ ଘଟତେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପତ୍ରଯିତୁମୋଜସା ॥ 67 ॥
ଏତଦସ୍ଯାସମଂ ଵୀର୍ଯଂ ମଯା ରାମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।
କଥଂ ତଂ ଵାଲିନଂ ହନ୍ତୁଂ ସମରେ ଶକ୍ଷ୍ଯସେ ନୃପ ॥ 68 ॥
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।
କସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯା ଵାଲିନୋ ଵଧମ୍ ॥ 69 ॥
ତମୁଵାଚାଥ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ସପ୍ତ ସାଲାନିମାନ୍ପୁରା ।
ଏଵମେକୈକଶୋ ଵାଲୀ ଵିଵ୍ଯାଥାଥ ସ ଚାସକୃତ୍ ॥ 70 ॥
ରାମୋଽପିଦାରଯେଦେଷାଂ ବାଣେନୈକେନ ଚ ଦ୍ରୁମମ୍ ।
ଵାଲିନଂ ନିହତଂ ମନ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 71 ॥
ହତସ୍ଯ ମହିଷସ୍ଯାସ୍ଥି ପାଦେନୈକେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯାଥ ପ୍ରକ୍ଷିପେଚ୍ଚେତ୍ତରସା ଦ୍ଵେ ଧନୁଶ୍ଶତେ ॥ 72 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଂ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନମ୍ ।
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପୁନରେଵ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 73 ॥
ଶୂରଶ୍ଚ ଶୂରଘାତୀ ଚ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ ।
ବଲଵାନ୍ଵାନରୋ ଵାଲୀ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତଃ ॥ 74 ॥
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଦୁଷ୍କରାଣି ସୁରୈରପି ।
ଯାନି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୀତୋଽହମୃଶ୍ଯମୂକଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ॥ 75 ॥
ତମଜଯ୍ଯମଧୃଷ୍ଯଂ ଚ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରମମର୍ଷଣମ୍ ।
ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ନ ମୁଞ୍ଚାମି ଋଶ୍ଯମୂକମହନ୍ଵିମମ୍ ॥ 76 ॥
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଶଙ୍କିତଶ୍ଚାପି ଵିଚରାମି ମହାଵନେ ।
ଅନୁରକ୍ତୈଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ଵରୈଃ ॥ 77 ॥
ଉପଲବ୍ଧଂ ଚ ମେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ସନ୍ମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରଵତ୍ସଲ ।
ତ୍ଵାମହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ହିମଵନ୍ତମିଵାଶ୍ରିତଃ ॥ 78 ॥
କିଂ ତୁ ତସ୍ଯ ବଲଜ୍ଞୋଽହଂ ଦୁର୍ଭ୍ରାତୁର୍ବଲଶାଲିନଃ ।
ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ସମରେ ତଵ ରାଘଵ ॥ 79 ॥
ନ ଖଲ୍ଵହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁଲଯେ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଭୀଷଯେ ।
କର୍ମଭିସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମୈସ୍ତୁ କାତର୍ଯଂ ଜନିତଂ ମମ ॥ 80 ॥
କାମଂ ରାଘଵ ତେ ଵାଣୀ ପ୍ରମାଣଂ ଧୈର୍ଯମାକୃତିଃ ।
ସୂଚଯନ୍ତି ପରଂ ତେଜୋ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍ ॥ 81 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ସ୍ମିତପୂର୍ଵମଥୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହରିଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ 82 ॥
ଯଦି ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋଽସ୍ମାସୁ ଵିକ୍ରମେ ତଵ ଵାନର ।
ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ସମରେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମହମୁତ୍ପାଦଯାମି ତେ ॥ 83 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ।
ରାଘଵୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ କାଯଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଲୀଲଯା ॥ 84 ॥
ତୋଲଯିତ୍ଵା ମହାବାହୁଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଦଶଯୋଜନମ୍ ।
ଅସୁରସ୍ଯ ତନୁଂ ଶୁଷ୍କଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 85 ॥
କ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କାଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ରାମମିଦଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍ ॥ 86 ॥
ଆର୍ଦ୍ରସ୍ସମାଂସଃ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ କାଯଃ ପୁରା ସଖେ ॥ 87 ॥
ଲଘୁସ୍ସମ୍ପ୍ରତି ନିର୍ମାଂସ ସ୍ତୃଣଭୂତଶ୍ଚ ରାଘଵ ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତେନ ମତ୍ତେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ମେ ଵାଲିନା ତଦା ॥ 88 ॥
କ୍ଷିପ୍ତମେଵଂ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଭଵତା ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ନାତ୍ର ଶକ୍ଯଂ ବଲଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵ ଵା ତସ୍ଯ ଵାଽଧିକମ୍ ।
ଆର୍ଦ୍ରଂ ଶୁଷ୍କମିତି ହ୍ଯେତତ୍ସୁମହଦ୍ରାଘଵାନ୍ତରମ୍ ॥ 89 ॥
ସ ଏଵ ସଂଶଯସ୍ତାତ ତଵ ତସ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ବଲେ ॥ 90 ॥
ସାଲମେକଂ ତୁ ନିର୍ଭିଦ୍ଯା ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତିର୍ବଲାବଲେ ।
କୃତ୍ଵେଦଂ କାର୍ମୁକଂ ସଜ୍ଯଂ ହସ୍ତିହସ୍ତ ମିଵାତତମ୍ ॥ 91 ॥
ଆକର୍ଣପୂର୍ଣମାଯମ୍ଯ ଵିସୃଜସ୍ଵ ମହାଶରମ୍ ।
ଇମଂ ହି ସାଲଂ ସହିତ ସ୍ତ୍ଵଯା ଶରୋ ନ ସଂଶଯୋଽତ୍ରାସ୍ତି ଵିଦାରଯିଷ୍ଯତି ।
ଅଲଂ ଵିମର୍ଶେନ ମମ ପ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ରାଜାତ୍ମଜ ଶାପିତୋ ମଯା ॥ 92 ॥
ଯଥା ହି ତେଜସ୍ସୁ ଵରସ୍ସଦା ରଵି ର୍ଯଥା ହି ଶୈଲୋ ହିମଵାନ୍ମହାଦ୍ରିଷୁ ।
ଯଥା ଚତୁଷ୍ପାତ୍ସୁ ଚ କେସରୀ ଵର ସ୍ତଥା ନରଣାମସି ଵିକ୍ରମେ ଵରଃ ॥ 93 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
rāmasya vacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |
sugrīvaḥ pūjayāñcakre rāghavaṃ praśaśaṃsa ca || 1 ||
asaṃśayaṃ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiśśaraiḥ |
tvaṃ daheḥ kupito lokānyugānta iva bhāskaraḥ || 2 ||
vālinaḥ pauruṣaṃ yattadyacca vīryaṃ dhṛtiśca yā |
tanmamaikamanāśśrutvā vidhatsva yadanantaram || 3 ||
samudrātpaścimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi cottaram |
krāmatyanudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ || 4 ||
agrāṇyāruhya śailānāṃ śikharāṇi mahāntyapi |
ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān || 5 ||
bahavassāravantaśca vaneṣu vividhā drumāḥ |
vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatā'tmanaḥ || 6 ||
mahiṣo dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ |
balaṃ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān || 7 ||
vīryotsekena duṣṭātmā varadānācca mohitaḥ |
jagāma sumahākāya ssamudraṃ saritāṃ patim || 8 ||
ūrmimantamabhikramya sāgaraṃ ratnasañcayam |
mahyaṃ yuddhaṃ prayaccheti tamuvāca mahārṇavam || 9 ||
tatassamudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ |
abravīdvacanaṃ rājannasuraṃ kālacoditam || 10 ||
samartho nāsmi te dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada |
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi yaste yuddhaṃ pradāsyati || 11 ||
śailarājo mahāraṇye tapasviśaraṇaṃ param |
śaṅkaraśvaśuro nāmnā himavāniti viśrutaḥ || 12 ||
guhāprasravaṇopeto bahukandaranirdaraḥ |
sa samarthastava prītimatulāṃ kartumāhave || 13 ||
taṃ bhīta iti vijñāya samudramasurottamaḥ |
himavadvanamāgacchaccharaścāpādiva cyutaḥ || 14 ||
tatastasya gireśśvetā gajendravipralāśśilāḥ |
cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda ca || 15 ||
tataśśvetāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ |
himavānabravīdvākyaṃ sve eva śikhare sthitaḥ || 16 ||
kleṣṭumarhasi māṃ na tvaṃ dundubhe dharmavatsala |
raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṃ hyaham || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ |
uvāca dundubhirvākyaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ || 18 ||
yadi yuddhe'samarthastvaṃ madbhayādvā nirudyamaḥ |
samācakṣva pradadyānme yo'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ || 19 ||
himavānabravīdvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ |
anuktapūrvaṃ dharmātmā krodhāttamasurottamam || 20 ||
vālī nāma mahāprājñaśśakratulya parākramaḥ |
adhyāste vānaraśśrīmān kiṣkindhāmatulaprabhām || 21 ||
sa samartho mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ |
dvandvayuddhaṃ mahaddātuṃ namuceriva vāsavaḥ || 22 ||
taṃ śīghramabhigaccha tvaṃ yadi yuddhamihecchasi |
sa hi durdharṣaṇo nityaṃ śūrassamarakarmaṇi || 23 ||
śrutvā himavato vākyaṃ kodhāviṣṭassa dundubhiḥ |
jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinastadā || 24 ||
dhārayanmāhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgo bhayāvahaḥ |
prāvṛṣīva mahāmeghastoyapūrṇo nabhassthale || 25 ||
tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ |
nanarda kampayanbhūmiṃ dundubhirdundubhiryathā || 26 ||
samīpasthāndrumānbhañjanvasudhāṃ dārayankhuraiḥ |
viṣāṇenollikhan darpāttaddvāraṃ dvirado yathā || 27 ||
antaḥpuragato vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ |
niṣpapāta saha strībhistārābhiriva candramāḥ || 28 ||
mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tamuvācātha dundubhim |
harīṇāmīśvaro vālī sarveṣāṃ vanacāriṇām || 29 ||
kimarthaṃ nagaradvāramidaṃ rudhdvā vinardasi |
dundubhe vidito me'si rakṣaprāṇānmahābala || 30 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā vānarendrasya dhīmataḥ |
uvāca dundubhirvākyaṃ roṣātsaṃraktalocanaḥ || 31 ||
na tvaṃ strīsannidhau vīra vacanaṃ vaktumarhasi |
mama yuddhaṃ prayacchādya tato jñāsyāmi te balam || 32 ||
athavā dhārayiṣyāmi krodhamadya niśāmimām |
gṛhyatāmudayassvairaṃ kāmabhogeṣu vānara || 33 ||
dīyatāṃ sampradānaṃ ca pariṣvajya ca vānarān |
sarvaśākhāmṛgendra stvaṃ saṃsādaya suhṛjjanān || 34 ||
sudṛṣṭāṃ kuru kiṣkindhāṃ kuruṣvātmasamaṃ pure |
krīḍasva ca saha strībhirahaṃ te darpanāśanaḥ || 35 ||
yo hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam |
hanyātsa bhrūṇahā loke tvadvidhaṃ madamohitam || 36 ||
sa prahasyābravīnmandaṃ krodhāttamasurottamam |
visṛjya tāḥ striyassarvāstārāprabhṛtikāstadā || 37 ||
matto'yamiti mā maṃsthā yadyabhīto'si saṃyuge |
mado'yaṃ samprahāre'sminvīrapānaṃ samarthyatām || 38 ||
tamevamuktvā saṅkṛddho mālāmutkṣipya kāñcanīm |
pitrā dattāṃ mahendreṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata || 39 ||
viṣāṇayorgṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisannibham |
āvidhyata tadā vālī vinadankapikuñjaraḥ || 40 ||
vālī vyāpātayāñcakre nanarda ca mahāsvanam |
śrotrābhyāmatha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ || 41 ||
tayostu krodhasaṃrambhātparasparajayaiṣiṇoḥ |
yuddhaṃ samabhavadghoraṃ dundubhervānarasyaca || 42 ||
ayuddhyata tadā vālī śakratulyaparākramaḥ |
muṣṭibhirjānubhiścaiva śilābhiḥ pādapaistathā || 43 ||
parasparaṃ ghnato statra vānarāsurayostadā |
āsīdasuro yuddhe śakrasūnurvyavardhata || 44 ||
vyāpāravīryadhairyaiśca parikṣīṇaṃ parākramaiḥ |
taṃ tu dundubhimudyamya dharaṇyāmabhyapātayat || 45 ||
yuddhe prāṇahare tasminniṣpiṣṭo dundubhistadā |
papāta ca mahākāyaḥ kṣitau pañcatvamāgataḥ || 46 ||
taṃ tolayitvā bāhubhyāṃ gatasattvamacetanam |
cikṣepa balavānvālī vegenaikena yojanam || 47 ||
tasya vegapraviddhasya vaktrātkṣatajabindavaḥ |
prapeturmārutotkṣiptā mataṅgapyāśramaṃ prati || 48 ||
tāndṛṣṭvā patitāṃstasya muniśśoṇitavipruṣaḥ |
kruddhastatra mahābhāgaścintayāmāsa konvayam || 49 ||
yena ahaṃ sahasā spṛṣṭaḥ śoṇitena durātmanā |
ko'yaṃ durātmā dur buddhiḥ akṛtātmā ca bāliśaḥ || 50 ||
ityuktvā'tha viniṣkramya dadarśa munisattamaḥ |
mahiṣaṃ parvatākāraṃ gatāsuṃ patitaṃ bhuvi || 51 ||
sa tu vijñāya tapasā vānareṇa kṛtaṃ hi tat |
utsasarja mahāśāpaṃ kṣeptāraṃ vālinaṃ prati || 52 ||
iha tenāpraveṣṭavyaṃ praviṣṭasya vadho bhavet |
vanaṃ matsaṃśrayaṃ yena dūṣitaṃ rudhirasravaiḥ || 53 ||
sambhagnāḥ pādapāścaimekṣipatehāsurīṃ tanum |
samantādādyojanaṃ pūrṇamāśramaṃ māmakaṃ yadi || 54 ||
āgamiṣyati durbuddhirvyaktaṃ sa na bhaviṣyati |
ye cāpi sacivāḥ stasya saṃśritā māmakaṃ vanam || 55 ||
na ca tairiha vastavyaṃ śrutvā yāntu yathāsukham |
yadi te'pī ha tiṣṭhanti śapiṣye tānapi dhruvam || 56 ||
vane'sminmāmake nityaṃ putravatparirakṣite |
patrāṅkuravināśāya phalamūlābhavāya ca || 57 ||
divasaścāsya maryādā yaṃ draṣṭā śvo'smi vānaram |
bahuvarṣasahasrāṇi sa vai śailo bhaviṣyati || 58 ||
tataste vānarāśśrutvā giraṃ munisamīritām |
niścakramurvanāttasmāttāndṛṣṭvā vālirabravīt || 59 ||
kiṃ bhavantassamastāśca mataṅgavanavāsinaḥ |
matsamīpamanuprāptā api svasti vanaukasām || 60 ||
tataste kāraṇaṃ sarvaṃ tadā śāpaṃ ca vālinaḥ |
śaśaṃsurvānarāssarve vāline hemamāline || 61 ||
etacchrutvā tadā vālī vacanaṃ vānareritam |
sa maharṣintadā'sādya yācate sma kṛtāñjaliḥ || 62 ||
maharṣistamanādṛtya praviveśāśramaṃ tadā |
śāpadhāraṇabhītastu vālī vihvalatāṃ gataḥ || 63 ||
tataśśāpabhayādbhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim |
praveṣṭuṃ necchati harirdraṣṭuṃ vāpi nareśvara || 64 ||
tasyāpraveśaṃ jñātvā'hamidaṃ rāma mahāvanam |
vicarāmi sahāmātyo viṣādena vivarjitaḥ || 65 ||
eṣo'sthinicayastasya dundubhessamprakāśate |
vīryotsekānnirastasya girikūṭopamo mahān || 66 ||
ime ca vipulāssālāssapta śākhāvalambinaḥ |
yatraikaṃ ghaṭate vālī niṣpatrayitumojasā || 67 ||
etadasyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakīrtitam |
kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samare śakṣyase nṛpa || 68 ||
tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ prahasan lakṣmaṇo'bravīt |
kasminkarmaṇi nirvṛtte śraddadhyā vālino vadham || 69 ||
tamuvācātha sugrīvassapta sālānimānpurā |
evamekaikaśo vālī vivyāthātha sa cāsakṛt || 70 ||
rāmo'pidārayedeṣāṃ bāṇenaikena ca drumam |
vālinaṃ nihataṃ manye dṛṣṭvā rāmasya vikramam || 71 ||
hatasya mahiṣasyāsthi pādenaikena lakṣmaṇa |
udyamyātha prakṣipeccettarasā dve dhanuśśate || 72 ||
evamuktvā tu sugrīvo rāmaṃ raktāntalocanam |
dhyātvā muhūrtaṃ kākutsthaṃ punareva vaco'bravīt || 73 ||
śūraśca śūraghātī ca prakhyātabalapauruṣaḥ |
balavānvānaro vālī saṃyugeṣvaparājitaḥ || 74 ||
dṛśyante cāsya karmāṇi duṣkarāṇi surairapi |
yāni sañcintya bhīto'hamṛśyamūkaṃ samāśritaḥ || 75 ||
tamajayyamadhṛṣyaṃ ca vānarendramamarṣaṇam |
vicintayanna muñcāmi ṛśyamūkamahanvimam || 76 ||
udvignaśśaṅkitaścāpi vicarāmi mahāvane |
anuraktaiḥ sahāmātyairhanumatpramukhairvaraiḥ || 77 ||
upalabdhaṃ ca me ślāghyaṃ sanmitraṃ mitravatsala |
tvāmahaṃ puruṣavyāghra himavantamivāśritaḥ || 78 ||
kiṃ tu tasya balajño'haṃ durbhrāturbalaśālinaḥ |
apratyakṣaṃ tu me vīryaṃ samare tava rāghava || 79 ||
na khalvahaṃ tvāṃ tulaye nāvamanye na bhīṣaye |
karmabhistasya bhīmaistu kātaryaṃ janitaṃ mama || 80 ||
kāmaṃ rāghava te vāṇī pramāṇaṃ dhairyamākṛtiḥ |
sūcayanti paraṃ tejo bhasmacchannamivānalam || 81 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ |
smitapūrvamatho rāmaḥ pratyuvāca hariṃ prabhuḥ || 82 ||
yadi na pratyayo'smāsu vikrame tava vānara |
pratyayaṃ samare ślāghyamahamutpādayāmi te || 83 ||
evamuktvā tu sugrīvaṃ sāntvaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |
rāghavo dundubheḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā || 84 ||
tolayitvā mahābāhuścikṣepa daśayojanam |
asurasya tanuṃ śuṣkaṃ pādāṅguṣṭhena vīryavān || 85 ||
kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punarabravīt |
lakṣmaṇasyāgrato rāmamidaṃ vacanamarthavat || 86 ||
ārdrassamāṃsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe || 87 ||
laghussamprati nirmāṃsa stṛṇabhūtaśca rāghava |
pariśrāntena mattena bhrātrā me vālinā tadā || 88 ||
kṣiptamevaṃ praharṣeṇa bhavatā raghunandana |
nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vā'dhikam |
ārdraṃ śuṣkamiti hyetatsumahadrāghavāntaram || 89 ||
sa eva saṃśayastāta tava tasya ca yadbale || 90 ||
sālamekaṃ tu nirbhidyā bhavedvyaktirbalābale |
kṛtvedaṃ kārmukaṃ sajyaṃ hastihasta mivātatam || 91 ||
ākarṇapūrṇamāyamya visṛjasva mahāśaram |
imaṃ hi sālaṃ sahita stvayā śaro na saṃśayo'trāsti vidārayiṣyati |
alaṃ vimarśena mama priyaṃ dhruvaṃ kuruṣva rājātmaja śāpito mayā || 92 ||
yathā hi tejassu varassadā ravi ryathā hi śailo himavānmahādriṣu |
yathā catuṣpātsu ca kesarī vara stathā naraṇāmasi vikrame varaḥ || 93 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekādaśassargaḥ ||