📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.11 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଏକାଦଶ ସର୍ଗଃ
3.11 Aranyakanda - Ekadasha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ରଯଯୌ ରାମସ୍ସୀତା ମଧ୍ଯେ ସୁମଧ୍ଯମା ।
ପୃଷ୍ଠତସ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁଜଗାମ ହ ॥ 1 ॥
ତୌ ପଶ୍ଯମାନୌ ଵିଵିଧାନ୍ ଶୈଲପ୍ରସ୍ଥାନ୍ଵନାନି ଚ ।
ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ରମ୍ଯା ଜଗ୍ମତୁସ୍ସୀତଯା ସହ ॥ 2 ॥
ସାରସାଂଶ୍ଚକ୍ରଵାକାଂଶ୍ଚ ନଦୀପୁଲିନଚାରିଣଃ ।
ସରାଂସି ଚ ସପଦ୍ମାନି ଯୁକ୍ତାନି ଜଲଜୈଃ ଖଗୈଃ ॥ 3 ॥
ଯୂଥବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ପୃଷତାନ୍ମଦୋନ୍ମତ୍ତାନ୍ ଵିଷାଣିନଃ ।
ମହିଷାଂଶ୍ଚ ଵରାହାଂଶ୍ଚ ନାଗାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଵୈରିଣଃ ॥ 4 ॥
ତେ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ଲମ୍ବମାନେ ଦିଵାକରେ ।
ଦଦୃଶୁସ୍ସହିତା ରମ୍ଯଂ ତଟାକଂ ଯୋଜନାଯତମ୍ ॥ 5 ॥
ପଦ୍ମପୁଷ୍କରସମ୍ବାଧଂ ଗଜଯୂଥୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ସାରସୈର୍ହଂସକାଦମ୍ବୈସ୍ସଙ୍କୁଲଂ ଜଲଚାରିଭିଃ ॥ 6 ॥
ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲେ ରମ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ସରସି ଶୁଶ୍ରୁଵେ ।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୋ ନ ତୁ କଶ୍ଚନ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 7 ॥
ତତଃ କୌତୂହଲାଦ୍ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।
ମୁନିଂ ଧର୍ମଭୃତଂ ନାମ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 8 ॥
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ନୋ ମହାମୁନେ ।
କୌତୂହଲଂ ମହଜ୍ଜାତଂ କିମିଦଂ ସାଧୁ କଥ୍ଯତାମ୍ ॥ 9 ॥
ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦି ଚେଦଵିପ୍ର ନାତିଗୁହ୍ଯମପି ପ୍ରଭୋ ।
ତେନୈଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘଵେଣ ମୁନିସ୍ତଦା ॥ 10 ॥
ପ୍ରଭଵଂ ସରସଃ କୃତ୍ସ୍ନମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।
ଇଦଂ ପଞ୍ଚାପ୍ସରୋ ନାମ ତଟାକଂ ସାର୍ଵକାଲିକମ୍ ॥ 11 ॥
ନିର୍ମିତଂ ତପସା ରାମ ମୁନିନା ମାଣ୍ଡକର୍ଣିନା ।
ସ ହି ତେପେ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମାଣ୍ଡକର୍ଣିର୍ମହାମୁନିଃ ॥ 12 ॥
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଜଲାଶ୍ରଯଃ ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାସ୍ସର୍ଵେ ଦେଵାସ୍ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ ॥ 13 ॥
ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵଚନଂ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରସମାଗତାଃ ।
ଅସ୍ମାକଂ କସ୍ଯଚିତ୍ ସ୍ଥାନମେଷ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ମୁନିଃ ॥ 14 ॥
ଇତି ସଂଵିଗ୍ନମନସସ୍ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ ।
ତତ୍ର କର୍ତୁଂ ତପୋଵିଘ୍ନଂ ଦେଵୈସ୍ସର୍ଵୈର୍ନିଯୋଜିତାଃ ॥ 15 ॥
ପ୍ରଧାନାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସଃ ।
ଅପ୍ସରୋଭିସ୍ତତସ୍ତାଭିର୍ମୁନିର୍ଦୃଷ୍ଟପରାଵରଃ ॥ 16 ॥
ନୀତୋ ମଦନଵଶ୍ଯତ୍ଵଂ ସୁରାଣାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ ।
ତାଶ୍ଚୈଵାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ମୁନେଃ ପତ୍ନୀତ୍ଵମାଗତାଃ ॥ 17 ॥
ତଟାକେ ନିର୍ମିତଂ ତାସାମସ୍ମିନ୍ନନ୍ତର୍ହିତଂ ଗୃହମ୍ ।
ତଥୈଵାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ନିଵସନ୍ତ୍ଯୋ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 18 ॥
ରମଯନ୍ତି ତପୋଯୋଗାନ୍ମୁନିଂ ଯୌଵନମାସ୍ଥିତମ୍ ।
ତାସାଂ ସଙ୍କ୍ରୀଡମାନାନାମେଷ ଵାଦିତ୍ରନିସ୍ସ୍ଵନଃ ॥ 19 ॥
ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂଷଣୋନ୍ମିଶ୍ରୋ ଗୀତଶବ୍ଦୋ ମନୋହରଃ ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଭାଵିତାତ୍ମନଃ ॥ 20 ॥
ରାଘଵଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ମହାଯଶାଃ ।
ଏଵଂ କଥଯମାନସ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 21 ॥
କୁଶଚୀରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମାଵୃତମ୍ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ରାଘଵଃ ॥ 22 ॥
ଉଵାସ ମୁନିଭିସ୍ସର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହାଯଶାଃ ।
ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସକାକୁତ୍ଥ୍ସଃ ଶ୍ରୀମତ୍ଯାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ ॥ 23 ॥
ଉଷିତ୍ଵା ତୁ ସୁଖଂ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ ।
ଜଗାମ ଚାଶ୍ରମାଂସ୍ତେଷାଂ ପର୍ଯାଯେଣ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 24 ॥
ଯେଷାମୁଷିତଵାନ୍ ପୂର୍ଵଂ ସକାଶେ ସ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ ।
କ୍ଵଚିତ୍ପରିଦଶାନ୍ମାସାନେକଂ ସଂଵତ୍ସରଂ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 25 ॥
କ୍ଵଚିଚ୍ଛ ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ ପଞ୍ଚ ଷଟ୍ଚାପରାନ୍କ୍ଵଚିତ୍ ।
ଅପରତ୍ରାଧିକଂ ମାସାଦପ୍ଯର୍ଧମଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 26 ॥
ତ୍ରୀନ୍ମାସାନଷ୍ଟମାସାଂଶ୍ଚ ରାଘଵୋ ନ୍ଯଵସତ୍ସୁଖମ୍ ।
ତଥା ସଂଵସତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେଷୁ ଵୈ ॥ 27 ॥
ରମତଶ୍ଚାନୁକୂଲ୍ଯେନ ଯଯୁସ୍ସଂଵତ୍ସରା ଦଶ ।
ପରିଵୃତ୍ଯ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ରାଘଵସ୍ସହ ସୀତଯା ॥ 28 ॥
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ପୁନରେଵାଜଗାମ ହ ।
ସ ତମାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରତିପୂଜିତଃ ॥ 29 ॥
ତତ୍ରାପି ନ୍ଯଵସଦ୍ରାମଃ କଞ୍ଚିତ୍କାଲମରିନ୍ଦମଃ ।
ତଦାଶ୍ରମସ୍ଥୋ ଵିନଯାତ୍କଦାଚିତ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍ ॥ 30 ॥
ଉପାସୀନସ୍ସକାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅସ୍ମିନ୍ନରଣ୍ଯେ ଭଗଵାନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ॥ 31 ॥
ଵସତୀତି ମଯା ନିତ୍ଯଂ କଥାଃ କଥଯତାଂ ଶ୍ରୁତମ୍ ।
ନ ତୁ ଜାନାମି ତଂ ଦେଶଂ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ମହତ୍ତଯା ॥ 32 ॥
କୁତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ମହର୍ଷେସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତତ୍ର ଭଵତସ୍ସାନୁଜସ୍ସହ ସୀତଯା ॥ 33 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯମଭିଗଚ୍ଛେଯମଭିଵାଦଯିତୁଂ ମୁନିମ୍ ।
ମନୋରଥୋ ମହାନେଷ ହୃଦି ମେ ପରିଵର୍ତତେ ॥ 34 ॥
ଯଦ୍ଯହଂ ତଂ ମୁନିଵରଂ ଶୁଶ୍ରୂଷେଯମପି ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଇତି ରାମସ୍ଯ ସ ମୁନିଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଵଚଃ ॥ 35 ॥
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରୀତୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍ ।
ଅହମପ୍ଯେତଦେଵ ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ତୁକାମସ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 36 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯମଭିଗଚ୍ଛେତି ସୀତଯା ସହ ରାଘଵ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵିଦାନୀମର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଯମେଵ ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍ ॥ 37 ॥
ଅହମାଖ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ଯତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯୋ ମହାମୁନିଃ ।
ଯୋଜନାନ୍ଯାଶ୍ରମାତ୍ତାତ ଯାହି ଚତ୍ଵାରି ଵୈ ତତଃ ॥ 38 ॥
ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାନ୍ ଶ୍ରୀମାନଗସ୍ତ୍ଯଭ୍ରାତୁରାଶ୍ରମଃ ।
ସ୍ଥଲପ୍ରାଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ପିପ୍ପଲୀଵନଶୋଭିତେ ॥ 39 ॥
ବହୁପୁଷ୍ପଫଲେ ରମ୍ଯେ ନାନାଶକୁନିନାଦିତେ ।
ପଦ୍ମିନ୍ଯୋ ଵିଵିଧାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଶ୍ଶିଵାଃ ॥ 40 ॥
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତାଃ ।
ତତ୍ରୈକାଂ ରଜନୀଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଯ ପ୍ରଭାତେ ରାମ ଗମ୍ଯତାମ୍ ॥ 41 ॥
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ଵନଷଣ୍ଡସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ।
ତତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଗତ୍ଵା ଯୋଜନମନ୍ତରା ॥ 42 ॥
ରମଣୀଯେ ଵନୋଦ୍ଧେଶେ ବହୁପାଦପସଂଵୃତେ ।
ରଂସ୍ଯତେ ତତ୍ର ଵୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ସହ ତ୍ଵଯା ॥ 43 ॥
ସ ହି ରମ୍ଯୋ ଵନୋଦ୍ଦେଶୋ ବହୁପାଦପସଙ୍କୁଲଃ ।
ଯଦି ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଗସ୍ତ୍ଯଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍ ॥ 44 ॥
ଅଦ୍ଯୈଵ ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ରୋଚଯସ୍ଵ ମହାଯଶଃ ।
ଇତି ରାମୋ ମୁନେଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହ ଭ୍ରାତ୍ରାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ॥ 45 ॥
ପ୍ରତସ୍ଥେଽମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସାନୁଜସ୍ସୀତଯା ସହ ।
ପଶ୍ଯନ୍ଵନାନି ରମ୍ଯାଣି ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚାଭ୍ରସନ୍ନିଭାନ୍ ॥ 46 ॥
ସରାଂସି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ପଥି ମାର୍ଗଵଶାନୁଗାଃ ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନୋପଦିଷ୍ଟେନ ଗତ୍ଵା ତେନ ପଥା ସୁଖମ୍ ॥ 47 ॥
ଇଦଂ ପରମସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଏତଦେଵାଶ୍ରମପଦଂ ନୂନଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 48 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେର୍ଭ୍ରାତୁର୍ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ ।
ଯଥା ହି ମେ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଜ୍ଞାତାଃ ପଥି ସହସ୍ରଶଃ ॥ 49 ॥
ସନ୍ନତାଃ ଫଲଭାରେଣ ପୁଷ୍ପଭାରେଣ ଚ ଦ୍ରୁମାଃ ।
ପିପ୍ପଲୀନାଂ ଚ ପକ୍ଵାନାଂ ଵନାଦସ୍ମାଦୁପାଗତଃ ॥ 50 ॥
ଗନ୍ଧୋଽଯଂ ପଵନୋକ୍ଷିପ୍ତସ୍ସହସା କଟୁକୋଦଯଃ ।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ତାଃ କାଷ୍ଠସଞ୍ଚଯାଃ ॥ 51 ॥
ଲୂନାଶ୍ଚ ପଥି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦର୍ଭା ଵୈଡୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ।
ଏତଚ୍ଚ ଵନମଧ୍ଯସ୍ଥଂ କୃଷ୍ଣାଭ୍ରଶିଖରୋପମମ୍ ॥ 52 ॥
ପାଵକସ୍ଯାଶ୍ରମସ୍ଥସ୍ଯ ଧୂମାଗ୍ରଂ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।
ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ କୃତସ୍ନାନା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ॥ 53 ॥
ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କୁସୁମୈସ୍ସ୍ଵଯମର୍ଜିତୈ ।
ତତ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା ସୌମ୍ଯ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 54 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମୋ ଭ୍ରାତୁର୍ନୂନମେଷ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ନିଗୃହ୍ଯ ତପସା ମୃତ୍ଯୁଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ॥ 55 ॥
ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତେଯଂ ଦିକ୍ଛରଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା ।
ଧାରଯନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ରୂପମିଲ୍ଵଲସ୍ସଂସ୍କୃତଂ ଵଦନ୍ ॥ 56 ॥
ଆମନ୍ତ୍ରଯତି ଵିପ୍ରାନ୍ସ୍ମଶ୍ରାଦ୍ଧମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ନିର୍ଘୃଣଃ ।
ଭ୍ରାତରଂ ସଂସ୍କୃତଂ କୃତ୍ଵା ତତସ୍ତଂ ମେଷରୂପିଣମ୍ ॥ 57 ॥
ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ।
ତତୋ ଭୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ଵିପ୍ରାଣାମିଲ୍ଵଲୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 58 ॥
ଵାତାପେ ନିଷ୍କ୍ରମନ୍ଵେତି ସ୍ଵରେଣ ମହତା ଵଦନ୍ ।
ତତୋ ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାତାପିର୍ମେଷଵନ୍ନଦନ୍ ॥ 59 ॥
ଭିତ୍ତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶରୀରାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିନିଷ୍ପତତ୍ ।
ବ୍ରାହ୍ମାଣାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ତୈରେଵଂ କାମରୂପିଭିଃ ॥ 60 ॥
ଵିନାଶିତାନି ସଂହତ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ ପିଶିତାଶନୈଃ ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ତଦା ଦେଵୈଃ ପ୍ରାର୍ଥିତେନ ମହର୍ଷିଣା ॥ 61 ॥
ଅନୁଭୂଯ କିଲ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭକ୍ଷିତସ୍ସମହାସୁରଃ ।
ତତସ୍ସମ୍ପନ୍ନମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ହସ୍ତୋଦକଂ ତତଃ ॥ 62 ॥
ଭ୍ରାତରଂ ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ଵେତି ଚେଲ୍ଵଲସ୍ସୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ।
ସ ତଂ ତଥା ଭାଷମାଣଂ ଭ୍ରାତରଂ ଵିପ୍ରଘାତିନମ୍ ॥ 63 ॥
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରହସନ୍ଧୀମାନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।
କୁତୋ ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ମଯା ଜୀର୍ଣସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ॥ 64 ॥
ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ ମେଷରୂପସ୍ଯ ଗତସ୍ଯ ଯମସାଦନମ୍ ।
ଅଥ ତସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୁର୍ନିଧନସଂଶ୍ରଯମ୍ ॥ 65 ॥
ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମାରେଭେ ମୁନିଂ କ୍ରୋଧାନ୍ନିଶାଚରଃ ।
ସୋଽଭିଦ୍ରଵନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମୁନିନା ଦୀପ୍ତତେଜସା ॥ 66 ॥
ଚକ୍ଷୁଷାନଲକଲ୍ପେନ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ନିଧନଂ ଗତଃ ।
ତସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମୋ ଭ୍ରାତୁସ୍ତଟାକଵନଶୋଭିତଃ ॥ 67 ॥
ଵିପ୍ରାନୁକମ୍ପଯା ଯେନ କର୍ମେଦଂ ଦୁଷ୍କରଂ କୃତମ୍ ।
ଏଵଂ କଥଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ ।
ରାମସ୍ଯାସ୍ତଂ ଗତସ୍ସୂର୍ଯସ୍ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତଃ ॥ 68 ॥
ଉପାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯଥାଵିଧି ।
ପ୍ରଵିଵେଶାଽଶ୍ରମପଦଂ ତମୃଷିଂ ସୋଽଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ॥ 69 ॥
ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରତିଗୃହୀତଶ୍ଚ ମୁନିନା ତେନ ରାଘଵଃ ।
ନ୍ଯଵସତ୍ତାଂ ନିଶାମେକାଂ ପ୍ରାଶ୍ଯ ମୂଲଫଲାନି ଚ ॥ 70 ॥
ତସ୍ଯାଂ ରାତ୍ଯ୍ରାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ଵିମଲେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲେ ।
ଭ୍ରାତରଂ ତମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ହ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଯତ ରାଘଵଃ ॥ 71 ॥
ଅଭିଵାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଗଵନ୍ ସୁଖମଧ୍ଯୁଷିତୋ ନିଶାମ୍ ।
ଆମନ୍ତ୍ରଯେ ତ୍ଵାଂ ଗଚ୍ଛାମି ଗୁରୁଂ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଗ୍ରଜମ୍ ॥ 72 ॥
ଗମ୍ଯତାମିତି ତେନୋକ୍ତୋ ଜଗାମ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟେନ ମାର୍ଗେଣ ଵନଂ ତଚ୍ଚାଵଲୋକଯନ୍ ॥ 73 ॥
ନୀଵାରାନ୍ପନସାଂସ୍ତାଲାଂସ୍ତିମିଶାନ୍ଵଞ୍ଚୁଲାନ୍ଧଵାନ୍ ।
ଚିରିବିଲ୍ଵାନ୍ମଧୂକାଂଶ୍ଚ ବିଲ୍ଵାନପି ଚ ତିନ୍ଦୁକାନ୍ ॥ 74 ॥
ପୁଷ୍ପିତାନ୍ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିର୍ଲତାଭିରନୁଵେଷ୍ଟିତାନ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ରାମଶ୍ଶତଶସ୍ତତ୍ର କାନ୍ତାରପାଦପାନ୍ ॥ 75 ॥
ହସ୍ତିହସ୍ତୈର୍ଵିମୃଦିତାନ୍ଵାନରୈରୁପଶୋଭିତାନ୍ ।
ମତ୍ତୈଶ୍ଶକୁନିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଶତଶଶ୍ଚ ପ୍ରଣାଦିତାନ୍ ॥ 76 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସମୀପସ୍ଥଂ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗତଂ ଵୀରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍ ॥ 77 ॥
ସ୍ନିଗ୍ଧପତ୍ରା ଯଥା ଵୃକ୍ଷା ଯଥା କ୍ଷାନ୍ତା ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ ।
ଆଶ୍ରମୋ ନାତିଦୂରସ୍ଥୋ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ ॥ 78 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ସ୍ଵେନୈଵ କର୍ମଣା ।
ଆଶ୍ରମୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ପରିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ରମାପହଃ ॥ 79 ॥
ପ୍ରାଜ୍ଯଧୂମାକୁଲଵନଶ୍ଚୀରମାଲାପରିଷ୍କୃତଃ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତମୃଗଯୂଥଶ୍ଚ ନାନାଶକୁନିନାଦିତଃ ॥ 80 ॥
ତସ୍ଯେଦମାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଯସ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ ।
ଦିଗିଯଂ ଦକ୍ଷିଣା ତ୍ରାସାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ନୋପଭୁଜ୍ଯତେ ॥ 81 ॥
ଯଦା ପ୍ରଭୃତି ଚାକ୍ରାନ୍ତା ଦିଗିଯଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା ।
ତଦା ପ୍ରଭୃତି ନିର୍ଵୈରାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତା ରଜନୀଚରାଃ ॥ 82 ॥
ନାମ୍ନା ଚେଯଂ ଭଗଵତୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ।
ପ୍ରଥିତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୁର୍ଧର୍ଷା କ୍ରୂରକର୍ମଭିଃ ॥ 83 ॥
ମାର୍ଗଂ ନିରୋଦ୍ଧୁଂ ନିରତୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯାଚଲୋତ୍ତମଃ ।
ନିଦେଶଂ ପାଲଯନ୍ଯସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଲା ନ ଵର୍ଧତେ ॥ 84 ॥
ଅଯଂ ଦୀର୍ଘାଯୁଷସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମଣଃ ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵିନୀତଜନସେଵିତଃ ॥ 85 ॥
ଏଷ ଲୋକାର୍ଚିତସ୍ସାଧୁର୍ହିତେ ନିତ୍ଯରତସ୍ସତାମ୍ ।
ଅସ୍ମାନଭିଗତାନେଷ ଶ୍ରେଯସା ଯୋଜଯିଷ୍ଯତି ॥ 86 ॥
ଆରାଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯତ୍ରାହମଗସ୍ତ୍ଯଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍ ।
ଶେଷଂ ଚ ଵନଵାସସ୍ଯ ସୌମ୍ଯ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ ॥ 87 ॥
ଅତ୍ର ଦେଵାସ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ ନିଯତାହାରଂ ସତତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ ॥ 88 ॥
ନାତ୍ର ଜୀଵେନ୍ମୃଷାଵାଦୀ କ୍ରୂରୋ ଵା ଯଦି ଵା ଶଠଃ ।
ନୃଶଂସଃ କାମଵୃତ୍ତୋ ଵା ମୁନିରେଷ ତଥାଵିଧଃ ॥ 89 ॥
ଅତ୍ର ଦେଵାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ପତଗୈସ୍ସହ ।
ଵସନ୍ତି ନିଯତାହାରା ଧର୍ମମାରାଧଯିଷ୍ଣଵଃ ॥ 90 ॥
ଅତ୍ର ସିଦ୍ଧା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିମାନୈଜସ୍ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭୈଃ ।
ତ୍ଯକ୍ତଦେହା ନଵୈର୍ଦେହୈଃ ସ୍ଵର୍ଯାତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ॥ 91 ॥
ଯକ୍ଷତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ରାଜ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ଅତ୍ର ଦେଵାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂତୈରାରାଧିତାଶ୍ଶୁଭୈଃ ॥ 92 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||
tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |
nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||
sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |
sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||
yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |
mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||
te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||
padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |
sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||
prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |
gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||
tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||
idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||
vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |
tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||
prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |
idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||
nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |
sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||
daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |
tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||
abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |
asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||
iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |
tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||
pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |
apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||
nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |
tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||
taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |
tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||
ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |
tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||
śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |
āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||
rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |
evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||
uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |
tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||
uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |
jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||
yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |
kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||
kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |
aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||
trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |
tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||
ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |
parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||
sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |
sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||
tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |
tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||
upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |
asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||
vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |
na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||
kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |
prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||
agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |
manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||
yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |
iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||
sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |
ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||
agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |
diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||
ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |
yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||
dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |
sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||
bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |
padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |
tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |
tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||
ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |
raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||
sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||
adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |
iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||
pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |
paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||
sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |
sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||
idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |
etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||
agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |
yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||
sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |
pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||
gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |
tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||
lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |
etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||
pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |
vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||
puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |
tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||
agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |
nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||
yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |
dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||
āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |
bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||
tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |
tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||
vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |
tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||
bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |
brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||
vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |
agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||
anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |
tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||
bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |
sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||
abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |
kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||
bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |
atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||
pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |
so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||
cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |
tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||
viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |
evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |
rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||
upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |
praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||
samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |
nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||
tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |
bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||
abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |
āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||
gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |
yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||
nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |
ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |
dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||
hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |
mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||
tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |
āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||
agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |
āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||
prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |
praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||
tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |
digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||
yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |
tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||
nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |
prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||
mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |
nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||
ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |
agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||
eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |
asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||
ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |
śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||
atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||
nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |
nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||
atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||
atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |
tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||
yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |
atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||