📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.91 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଏକନଵତିତମ ସର୍ଗଃ
2.91 Ayodhyakanda - Ekanavatitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
କୃତବୁଦ୍ଧିଂ ନିଵାସାଯ ତତ୍ରୈଵ ସ ମୁନିସ୍ତଦା ।
ଭରତଂ କୈକଯୀପୁତ୍ରମାତିଥ୍ଯେନନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ୍ ॥ 1 ॥
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭରତସ୍ତ୍ଵେନଂ ନନ୍ଵିଦଂ ଭଵତା କୃତମ୍ ।
ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତଥାଽତିଥ୍ଯଂ ଵନେ ଯଦୁପପଦ୍ଯତେ ॥ 2 ॥
ଅଥୋଵାଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଭରତଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ।
ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ତୁଷ୍ଯେସ୍ତ୍ଵଂ ଯେନ କେନଚିତ୍ ॥ 3 ॥
ସେନାଯାସ୍ତୁ ତଵୈତସ୍ଯାଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଭୋଜନମ୍ ।
ମମ ପ୍ରୀତିର୍ଯଥାରୂପା ତଥାର୍ହୋ ମନୁଜର୍ଷଭ ॥ 4 ॥
କିମର୍ଥଂ ଚାପି ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଦୂରେ ବଲମିହାଗତଃ ।
କସ୍ମାନ୍ନେହୋପଯାତୋଽସି ସବଲଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ 5 ॥
ଭରତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍ ।
ସସୈନ୍ଯୋ ନୋପଯାତୋଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ଭଗଵଦ୍ଭଯାତ୍ ॥ 6 ॥
ରାଜ୍ଞା ଚ ଭଗଵନ୍ନିତ୍ଯଂ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ଵା ସଦା ।
ଯତ୍ନତଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯା ଵିଷଯେଷୁ ତପସ୍ଵିନଃ ॥ 7 ॥
ଵାଜିମୁଖ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମତ୍ତାଶ୍ଚ ଵରଵାରଣାଃ ।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ଭୂମିଂ ମହତୀମନୁଯାନ୍ତି ମାମ୍ ॥ 8 ॥
ତେ ଵୃକ୍ଷାନୁଦକଂ ଭୂମିମାଶ୍ରମେଷୂଟଜାଂ ସ୍ତଥା ।
ନ ହିଂସ୍ଯୁରିତି ତେନାଽହମେକ ଏଵ ସମାଗତଃ ॥ 9 ॥
ଆନୀଯତାମିତସ୍ସେନେତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ ପରମର୍ଷିଣା ।
ତତସ୍ତୁ ଚକ୍ରେ ଭରତସ୍ସେନାଯାସ୍ସମୁପାଗମମ୍ ॥ 10 ॥
ଅଗ୍ନିଶାଲାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ପୀତ୍ଵାଽପଃ ପରିମୃଜ୍ଯ ଚ ।
ଆତିଥ୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯାହେତୋର୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାହ୍ଵଯତ୍ ॥ 11 ॥
ଆହ୍ଵଯେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମହଂ ତ୍ଵଷ୍ଟାରମେଵ ଚ ।
ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ 12 ॥
ଆହ୍ଵଯେ ଲୋକପାଲାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ଶକ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଥା ।
ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ 13 ॥
ପ୍ରାକ୍ସ୍ରୋତସଶ୍ଚ ଯା ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତସ ଏଵ ଚ ।
ପୃଥିଵ୍ଯାମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ସମାଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ ॥ 14 ॥
ଅନ୍ଯା ସ୍ରଵନ୍ତୁ ମୈରେଯଂ ସୁରାମନ୍ଯାସ୍ସୁଵିଷ୍ଠିତାମ୍ ।
ଅପରା ଶ୍ଚୋଦକଂ ଶୀତମିକ୍ଷୁକାଣ୍ଡରସୋପମମ୍ ॥ 15 ॥
ଆହ୍ଵଯେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ଵିଶ୍ଵାଵସୁହହାହୁହୂନ୍ ।
ତଥୈଵାପ୍ସରସୋ ଦେଵୀର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୀଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ ॥ 16 ॥
ଘୃତାଚୀମଥ ଵିଶ୍ଵାଚୀଂ ମିଶ୍ରକେଶୀମଲମ୍ବୁସାମ୍ ।
ନାଗଦନ୍ତାଂ ଚ ହେମାଂ ଚ ହିମାମଦ୍ରିକୃତସ୍ଥଲାମ୍ ॥ 17 ॥
ଶକ୍ରଂ ଯାଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ ।
ସର୍ଵାସ୍ତୁମ୍ବୁରୁଣା ସାର୍ଧମାହ୍ଵଯେ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ ॥ 18 ॥
ଵନଂ କୁରୁଷୁ ଯଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଵାସୋଭୂଷଣପତ୍ରଵତ୍ ।
ଦିଵ୍ଯନାରୀଫଲଂ ଶଶ୍ଵତ୍ତତ୍କୌବେରମିହୈତୁ ଚ ॥ 19 ॥
ଇହ ମେ ଭଗଵାନ୍ ସୋମୋ ଵିଧତ୍ତାମନ୍ନମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଭକ୍ଷ୍ଯମ୍ଭୋଜ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯଂ ଚ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଵିଵିଧଂ ବହୁ ॥ 20 ॥
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ପାଦପପ୍ରଚ୍ଯୁତାନି ଚ ।
ସୁରାଦୀନି ଚ ପେଯାନି ମାଂସାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ॥ 21 ॥
ଏଵଂ ସମାଧିନା ଯୁକ୍ତସ୍ତେଜସାଽପ୍ରତିମେନ ଚ ।
ଶୀକ୍ଷାସ୍ଵରସମାଯୁକ୍ତଂ ତପସା ଚାବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଃ ॥ 22 ॥
ମନସା ଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖସ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲେଃ ।
ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦୈଵତାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ॥ 23 ॥
ମଲଯଂ ଦର୍ଦୁରଂ ଚୈଵ ତତସ୍ସ୍ଵେଦନୁଦୋଽନିଲଃ ।
ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଵଵୌ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ସୁପ୍ରିଯାତ୍ମା ସୁଖଶ୍ଶିଵଃ ॥ 24 ॥
ତତୋଽଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ ଘନା ଦିଵ୍ଯାଃ କୁସୁମଵୃଷ୍ଟଯଃ ।
ଦିଵ୍ଯଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷଶ୍ଚ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ॥ 25 ॥
ପ୍ରଵଵୁଶ୍ଚୋତ୍ତମା ଵାତା ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ ।
ଜଗୁଶ୍ଚ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଵୀଣାଃ ପ୍ରମୁମୁଚୁସ୍ସ୍ଵରାନ୍ ॥ 26 ॥
ସ ଶବ୍ଦୋ ଦ୍ଯାଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ପ୍ରାଣିନାଂ ଶ୍ରଵଣାନି ଚ ।
ଵିଵେଶୋଚ୍ଚରିତଶ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣସ୍ସମୋ ଲଯସମନ୍ଵିତଃ ॥ 27 ॥
ତସ୍ମିନ୍ନୁପରତେ ଶବ୍ଦେ ଦିଵ୍ଯେ ଶ୍ରୋତ୍ର ସୁଖେ ନୃଣାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଭାରତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଧାନଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ ॥ 28 ॥
ବଭୂଵ ହି ସମା ଭୂମିସ୍ସମନ୍ତାତ୍ପଞ୍ଚଯୋଜନା ।
ଶାଦ୍ଵଲୈର୍ଭହୁଭିଶ୍ଚନ୍ନା ନୀଲଵୈଢୂର୍ଯସନ୍ନିଭୈଃ ॥ 29 ॥
ତସ୍ମିନ୍ବିଲ୍ଵାଃ କପିତ୍ଥାଶ୍ଚ ପନସା ବୀଜପୂରକାଃ ।
ଆମଲକ୍ଯୋ ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚ ଫଲଭୂଷଣାଃ ॥ 30 ॥
ଉତ୍ତରେଭ୍ଯଃ କୁରୁଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯୋପଭୋଗଵତ୍ ।
ଆଜଗାମ ନଦୀ ଦିଵ୍ଯା ତୀରଜୈର୍ଭହୁଭିର୍ଵୃତା ॥ 31 ॥
ଚତୁଶ୍ଶାଲାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଶାଲାଶ୍ଚ ଗଜଵାଜିନାମ୍ ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାସ୍ତୋରଣାନି ଶୁଭାନି ଚ ॥ 32 ॥
ସିତମେଘନିଭଂ ଚାପି ରାଜଵେଶ୍ମ ସୁତୋରଣମ୍ ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯକୃତାକାରଂ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧସମୁକ୍ଷିତମ୍ ॥ 33 ॥
ଚତୁରଶ୍ରମସମ୍ବାଧଂ ଶଯନାସନଯାନଵତ୍ ।
ଦିଵ୍ଯୈସ୍ସର୍ଵରସୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯଭୋଜନଵସ୍ତ୍ରଵତ୍ ॥ 34 ॥
ଉପକଲ୍ପିତସର୍ଵାନ୍ନଂ ଧୌତନିର୍ମଲଭାଜନମ୍ ।
କ୍ଲୁପ୍ତସର୍ଵାସନଂ ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଶଯନୋତ୍ତମମ୍ ॥ 35 ॥
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁରନୁଜ୍ଞାତୋ ମହର୍ଷିଣା ।
ଵେଶ୍ମ ତଦ୍ରତ୍ନସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଭରତଃ କୈକଯୀସୁତଃ ॥ 36 ॥
ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ସପୁରୋହିତାଃ ।
ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵେଶ୍ମସଂଵିଧିମ୍ ॥ 37 ॥
ତତ୍ର ରାଜାସନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଜନଂ ଛତ୍ରମେଵ ଚ ।
ଭରତୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ସାର୍ଧମଭ୍ଯଵର୍ତତ ରାଜଵତ୍ ॥ 38 ॥
ଆସନଂ ପୂଜଯାମାସ ରାମାଯାଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ।
ଵାଲଵ୍ଯଜନମାଦାଯ ନ୍ଯଷୀଦତ୍ସଚିଵାସନେ ॥ 39 ॥
ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାନ୍ନିଷେଦୁଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିପୁରୋହିତାଃ ।
ତତସ୍ସେନାପତିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଶାସ୍ତାଚ ନିଷେଦତୁଃ ॥ 40 ॥
ତତ ସ୍ତତ୍ର ମୁହୂର୍ତେନ ନଦ୍ଯଃ ପାଯସକର୍ଦମାଃ ।
ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ତ ଭରତଂ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ॥ 41 ॥
ତାସାମୁଭଯତଃ କୂଲଂ ପାଣ୍ଡୁମୃତ୍ତିକଲେପନାଃ ।
ରମ୍ଯାଶ୍ଚାଵସଧା ଦିଵ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ପ୍ରସାଦଜାଃ ॥ 42 ॥
ତେନୈଵ ଚ ମୂହୂର୍ତେନ ଦିଵ୍ଯାଽଭରଣଭୂଷିତାଃ ।
ଆଗୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରାଃ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରହିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 43 ॥
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତେନ ପ୍ରଵାଲେନ ଚ ଶୋଭିତାଃ ।
ଆଗୁର୍ଵିଂଶତିସାହାସ୍ରାଃ କୁବେରପ୍ରହିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 44 ॥
ଯାଭିର୍ଗୃହୀତଃ ପୁରୁଷସ୍ସୋନ୍ମାଦ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।
ଆଗୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ନନ୍ଦନାଦପ୍ସରୋଗଣାଃ ॥ 45 ॥
ନାରଦସ୍ତୁମ୍ଭୁରୁର୍ଗୋପଃ ପ୍ରଵରାସ୍ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ।
ଏତେ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନୋ ଭରତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଜଗୁଃ ॥ 46 ॥
ଅଲମ୍ବୁସା ମିଶ୍ରକେଶୀ ପୁଣ୍ଡରୀକାଽଥ ଵାମନା ।
ଉପାନୃତ୍ଯଂସ୍ତୁ ଭରତଂ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ॥ 47 ॥
ଯାନି ମାଲ୍ଯାନି ଦେଵେଷୁ ଯାନି ଚୈତ୍ରରଥେ ଵନେ ।
ପ୍ରଯାଗେ ତାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ॥ 48 ॥
ବିଲ୍ଵା ମାର୍ଦଙ୍ଗିକା ଆସନ୍ ଶମ୍ଯାଗ୍ରାହା ଵିଭୀତକାଃ ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥା ନର୍ତକାଶ୍ଚାସନ୍ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ॥ 49 ॥
ତତସ୍ସରଲତାଲାଶ୍ଚ ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକାଃ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ର ସମ୍ପେତୁଃ କୁବ୍ଜା ଭୂତ୍ଵାଽଥ ଵାମନାଃ ॥ 50 ॥
ଶିଂଶୁପାମଲକୀଜମ୍ବ୍ଵୋ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ କାନନେଷୁ ତାଃ ମାଲତୀ ମଲ୍ଲିକା ଜାତିର୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ କାନନେ ଲତାଃ ।
ପ୍ରମଦାଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେଽଵଦନ୍ ॥ 51 ॥
ସୁରାସ୍ସୁରାପାଃ ପିବତ ପାଯସଂ ଚ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ ॥ 52 ॥
ମାଂସାନି ଚ ସୁମେଧ୍ଯାନି ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତାଂ ଯାଵଦିଚ୍ଛଥ ॥ 53 ॥
ଉଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସ୍ନାପଯନ୍ତି ସ୍ମ ନଦୀତୀରେଷ ଵଲ୍ଗୁଷୁ ।
ଅପ୍ଯେକମେକଂ ପୁରଷଂ ପ୍ରମଦାସ୍ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟ ଚ ॥ 54 ॥
ସଂଵାହନ୍ତ୍ଯସ୍ସମାପେତୁର୍ନାର୍ଯୋ ରୁଚିରଲୋଚନାଃ ।
ପରିମୃଜ୍ଯ ତଥାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପାଯଯନ୍ତି ଵରାଙ୍ଗନାଃ ॥ 55 ॥
ହଯାନ୍ ଗଜାନ୍ ଖାରାନୁଷ୍ଟ୍ରାନ୍ତଥୈଵ ସୁରଭେସ୍ସୁତାନ୍ ।
ଅଭୋଜଯନ୍ଵାହନପାସ୍ତେଷାଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି ॥ 56 ॥
ଇକ୍ଷୂଂଶ୍ଚ ମଧୁଲାଜାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯନ୍ତି ସ୍ମ ଵାହନାନ୍ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରଯୋଧାନାଂ ଚୋଦଯନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ ॥ 57 ॥
ନାଶ୍ଵବନ୍ଧୋଽଶ୍ଵମାଜାନାନ୍ନଗଜଂ କୁଞ୍ଜରଗ୍ରହଃ ।
ମତ୍ତପ୍ରମତ୍ତମୁଦିତା ଚମୂଃ ସା ତତ୍ର ସମ୍ବଭୌ ॥ 58 ॥
ତର୍ପିତାସ୍ସର୍ଵକାମୈସ୍ତେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରୂଷିତାଃ ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଯୁକ୍ତାସ୍ସୈନ୍ଯା ଵାଚମୁଦୈରଯନ୍ ॥ 59 ॥
ନୈଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ନଗମିଷ୍ଯାମ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ।
କୁଶଲଂ ଭରତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯାସ୍ତୁ ତଥା ସୁଖମ୍ ॥ 60 ॥
ଇତି ପାଦାତଯୋଧାଶ୍ଚ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାରୋହବନ୍ଧକାଃ ।
ଅନାଥାସ୍ତଂ ଵିଧିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵାଚମେତାମୁଦୀରଯନ୍ ॥ 61 ॥
ସମ୍ମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵିନେଦୁସ୍ତେ ନରାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ ।
ଭରତସ୍ଯାନୁଯାତାରସ୍ସ୍ଵର୍ଗୋଽଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 62 ॥
ନୃତ୍ଯନ୍ତି ସ୍ମ ହସନ୍ତି ସ୍ମ ଗାଯନ୍ତି ସ୍ମ ଚ ସୈନିକାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଧାଵନ୍ତି ମାଲ୍ଯୋପେତାସ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ 63 ॥
ତତୋ ଭୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍ ।
ଦିଵ୍ଯାନୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂ ସ୍ତାନଭଵଦ୍ଭକ୍ଷଣେ ମତିଃ ॥ 64 ॥
ପ୍ରେଷ୍ଯାଶ୍ଚେଟ୍ଯଶ୍ଚ ଵଧ୍ଵଶ୍ଚ ବଲସ୍ଥାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।
ବଭୂଵୁସ୍ତେ ଭୃଶଂ ଦୃପ୍ତାସ୍ସର୍ଵେ ଚାହତଵାସସଃ ॥ 65 ॥
କୁଞ୍ଜରାଶ୍ଚ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଗୋଽଶ୍ଵାଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ ।
ବଭୂଵୁସ୍ସୁଭୃତାସ୍ତତ୍ର ନାନ୍ଯୋ ହ୍ଯନ୍ଯମକଲ୍ପଯତ୍ ॥ 66 ॥
ନାଽଶୁକ୍ଲଵାସା ସ୍ତତ୍ରାଽସୀତ୍କ୍ଷୁଧିତୋ ମଲିନୋଽପି ଵା ।
ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତକେଶୋ ଵା ନରଃ କଶ୍ଚିଦଦୃଶ୍ଯତ ॥ 67 ॥
ଆଜୈଶ୍ଚାପି ଚ ଵାରାହୈର୍ନିଷ୍ଠାନଵରସଞ୍ଚଯୈଃ ।
ଫଲନିର୍ଯୂହ ସଂସିଦ୍ଦୈସ୍ସୂପୈର୍ଗନ୍ଧ ରସାନ୍ଵିତୈଃ ॥ 68 ॥
ପୁଷ୍ପଧ୍ଵଜଵତୀଃ ପୂର୍ଣାଶ୍ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯ ଚାଭିତଃ ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାସ୍ତତ୍ରନରା ଲୌହୀସ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ 69 ॥
ବଭୂଵୁର୍ଵନପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ କୂପାଃ ପାଯସକର୍ଦମାଃ ।
ତାଶ୍ଚକାମଦୁଘା ଗାଵୋ ଦ୍ରୁମାଶ୍ଚାସନ୍ମଧୁଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ ॥ 70 ॥
ଵାପ୍ଯୋ ମୈରେଯପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ମୃଷ୍ଟମାଂସଚଯୈର୍ଵୃତାଃ ।
ପ୍ରତପ୍ତପିଠରୈଶ୍ଚାପି ମାର୍ଗମାଯୂରକୌକ୍କୁଟୈଃ ॥ 71 ॥
ପାତ୍ରୀଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥାଲୀନାଂ ନିଯୁତାନି ଚ ।
ନ୍ଯର୍ବୁଧାନି ଚ ପାତ୍ରାଣି ଶାତକୁମ୍ଭମଯାନି ଚ ॥ 72 ॥
ସ୍ଥାଲ୍ଯଃ କୁମ୍ଭ୍ଯ କରମ୍ଭ୍ଯ ଶ୍ଚ ଦଧିପୂର୍ଣାସ୍ସୁସଂସ୍କୃତାଃ ।
ଯୌଵନସ୍ଥସ୍ଯ ଗୌରସ୍ଯ କପିତ୍ଥସ୍ଯ ସୁଗନ୍ଧିନଃ ॥ 73 ॥
ହ୍ରଦାଃ ପୂର୍ଣା ରସାଲସ୍ଯ ଦଧ୍ନଶ୍ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଚାପରେ ।
ବଭୂଵୁଃ ପାଯସସ୍ଯାନ୍ଯେ ଶର୍କରାଯାଵସଞ୍ଚଯାଃ ॥ 74 ॥
କଲ୍କାନ୍ଚୂର୍ଣକଷାଯାଂଶ୍ଚ ସ୍ନାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ଦଦୃଶୁର୍ଭାଜନସ୍ଥାନି ତୀର୍ଥେଷୁ ସରତାଂ ନରାଃ ॥ 75 ॥
ଶୁକ୍ଲାନଂଶୁମତଶ୍ଚାପି ଦନ୍ତଧାଵନସଞ୍ଚଯାନ୍ ।
ଶୁକ୍ଲାଂଶ୍ଚନ୍ଦନକଲ୍କାଂଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଗେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠତଃ ॥ 76 ॥
ଦର୍ପଣାପରିମୃଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ଵାସସାଂ ଚାପି ସଞ୍ଚଯାନ୍ ।
ପାଦୁକୋପାନହାଂ ଚୈଵ ଯୁଗ୍ମାନିଚ ସହସ୍ରଶଃ ॥ 77 ॥
ଆଞ୍ଜନୀଃ କଙ୍କତାନ୍କୂର୍ଚାନ୍ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଧନୂଂଷି ଚ ।
ମର୍ମତ୍ରାଣାନି ଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ ॥ 78 ॥
ପ୍ରତିପାନହ୍ରଦାନ୍ପୂର୍ଣନ୍ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଗଜଵାଜିନାମ୍ ।
ଅଵଗାହ୍ଯସୁତୀର୍ଥାଂଶ୍ଚହ୍ରଦାନ୍ ସୋତ୍ପଲପୁଷ୍କରାନ୍ ॥ 79 ॥
ଆକାଶ ଵର୍ଣପ୍ରତିମାନ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛତୋଯାନ୍ସୁଖପ୍ଲଵାନ୍ ।
ନୀପଵୈଡୂର୍ଯଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମୃଦୂନ୍ଯଵସସଞ୍ଚଯାନ୍ ।
ନିର୍ଵାପାର୍ଥାନ୍ ପଶୂନାଂ ତେ ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଶଃ ॥ 80 ॥
ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନକଲ୍ପଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽତିଥ୍ଯଂ କୃତଂ ତାଦୃଗ୍ଭରତସ୍ଯ ମହର୍ଷିଣା ॥ 81 ॥
ଇତ୍ଯେଵଂ ରମମାଣାନାଂ ଦେଵାନାମିଵ ନନ୍ଦନେ ।
ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ରମ୍ଯେ ସା ରାତ୍ରିର୍ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ ॥ 82 ॥
ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତା ନଦ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଯଥାଗତମ୍ ।
ଭରଦ୍ଵାଜମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵା ଵରାଙ୍ଗନାଃ ॥ 83 ॥
ତଥୈଵ ମତ୍ତା ମଦିରୋତ୍କଟା ନରାସ୍ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯାଗରୁଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତାଃ ।
ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯା ଵିଵିଧାସ୍ସ୍ରଗୁତ୍ତମାଃ ପୃଥକ୍ପ୍ରକୀର୍ଣା ମନୁଜୈଃ ପ୍ରମର୍ଦିତାଃ ॥ 84 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |
bharataṃ kaikayīputramātithyenanyamantrayat || 1 ||
abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |
pādyamarghyaṃ tathā'tithyaṃ vane yadupapadyate || 2 ||
athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva |
jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit || 3 ||
senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam |
mama prītiryathārūpā tathārho manujarṣabha || 4 ||
kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ |
kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabhaḥ || 5 ||
bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam |
sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt || 6 ||
rājñā ca bhagavannityaṃ rājaputreṇa vā sadā |
yatnataḥ parihartavyā viṣayeṣu tapasvinaḥ || 7 ||
vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ |
pracchādya bhagavanbhūmiṃ mahatīmanuyānti mām || 8 ||
te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃ stathā |
na hiṃsyuriti tenā'hameka eva samāgataḥ || 9 ||
ānīyatāmitassenetyājñaptaḥ paramarṣiṇā |
tatastu cakre bharatassenāyāssamupāgamam || 10 ||
agniśālāṃ praviśyātha pītvā'paḥ parimṛjya ca |
ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat || 11 ||
āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca |
ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 12 ||
āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā |
ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 13 ||
prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca |
pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ || 14 ||
anyā sravantu maireyaṃ surāmanyāssuviṣṭhitām |
aparā ścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || 15 ||
āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn |
tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ || 16 ||
ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām |
nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām || 17 ||
śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣitaḥ |
sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ || 18 ||
vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapatravat |
divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca || 19 ||
iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam |
bhakṣyambhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu || 20 ||
vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca |
surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca || 21 ||
evaṃ samādhinā yuktastejasā'pratimena ca |
śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ || 22 ||
manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ |
ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak || 23 ||
malayaṃ darduraṃ caiva tatassvedanudo'nilaḥ |
upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaśśivaḥ || 24 ||
tato'bhyavarṣanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ |
divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve || 25 ||
pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
jaguśca devagandharvā vīṇāḥ pramumucussvarān || 26 ||
sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca |
viveśoccaritaśślakṣṇassamo layasamanvitaḥ || 27 ||
tasminnuparate śabde divye śrotra sukhe nṛṇām |
dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ || 28 ||
babhūva hi samā bhūmissamantātpañcayojanā |
śādvalairbhahubhiścannā nīlavaiḍhūryasannibhaiḥ || 29 ||
tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ |
āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ || 30 ||
uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat |
ājagāma nadī divyā tīrajairbhahubhirvṛtā || 31 ||
catuśśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām |
harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca || 32 ||
sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam |
divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam || 33 ||
caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat |
divyaissarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat || 34 ||
upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam |
kluptasarvāsanaṃ śrīmatsvāstīrṇaśayanottamam || 35 ||
praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā |
veśma tadratnasampūrṇaṃ bharataḥ kaikayīsutaḥ || 36 ||
anujagmuśca taṃ sarve mantriṇassapurohitāḥ |
babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim || 37 ||
tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca |
bharato mantribhissārdhamabhyavartata rājavat || 38 ||
āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca |
vālavyajanamādāya nyaṣīdatsacivāsane || 39 ||
ānupūrvyānniṣeduśca sarve mantripurohitāḥ |
tatassenāpatiḥ paścātpraśāstāca niṣedatuḥ || 40 ||
tata statra muhūrtena nadyaḥ pāyasakardamāḥ |
upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 41 ||
tāsāmubhayataḥ kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanāḥ |
ramyāścāvasadhā divyā brahmaṇastu prasādajāḥ || 42 ||
tenaiva ca mūhūrtena divyā'bharaṇabhūṣitāḥ |
āgurviṃśatisāhasrāḥ brahmaṇā prahitāḥ striyaḥ || 43 ||
suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitāḥ |
āgurviṃśatisāhāsrāḥ kuberaprahitāḥ striyaḥ || 44 ||
yābhirgṛhītaḥ puruṣassonmāda iva lakṣyate |
āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇāḥ || 45 ||
nāradastumbhururgopaḥ pravarāssūryavarcasaḥ |
ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jaguḥ || 46 ||
alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha vāmanā |
upānṛtyaṃstu bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 47 ||
yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane |
prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya śāsanāt || 48 ||
bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakāḥ |
aśvatthā nartakāścāsanbharadvājasya śāsanāt || 49 ||
tatassaralatālāśca tilakā naktamālakāḥ |
prahṛṣṭāstatra sampetuḥ kubjā bhūtvā'tha vāmanāḥ || 50 ||
śiṃśupāmalakījambvo yāścānyāḥ kānaneṣu tāḥ mālatī mallikā jātiryāścānyāḥ kānane latāḥ |
pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame'vadan || 51 ||
surāssurāpāḥ pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitāḥ || 52 ||
māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha || 53 ||
ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣa valguṣu |
apyekamekaṃ puraṣaṃ pramadāssapta cāṣṭa ca || 54 ||
saṃvāhantyassamāpeturnāryo ruciralocanāḥ |
parimṛjya tathā'nyonyaṃ pāyayanti varāṅganāḥ || 55 ||
hayān gajān khārānuṣṭrāntathaiva surabhessutān |
abhojayanvāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi || 56 ||
ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān |
ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalāḥ || 57 ||
nāśvabandho'śvamājānānnagajaṃ kuñjaragrahaḥ |
mattapramattamuditā camūḥ sā tatra sambabhau || 58 ||
tarpitāssarvakāmaiste raktacandanarūṣitāḥ |
apsarogaṇasaṃyuktāssainyā vācamudairayan || 59 ||
naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo nagamiṣyāma daṇḍakān |
kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham || 60 ||
iti pādātayodhāśca hastyaśvārohabandhakāḥ |
anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudīrayan || 61 ||
sammprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśaḥ |
bharatasyānuyātārassvargo'yamiti cābruvan || 62 ||
nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikāḥ samantātparidhāvanti mālyopetāssahasraśaḥ || 63 ||
tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam |
divyānudvīkṣya bhakṣyāṃ stānabhavadbhakṣaṇe matiḥ || 64 ||
preṣyāśceṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśaḥ |
babhūvuste bhṛśaṃ dṛptāssarve cāhatavāsasaḥ || 65 ||
kuñjarāśca kharoṣṭrāśca go'śvāśca mṛgapakṣiṇaḥ |
babhūvussubhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat || 66 ||
nā'śuklavāsā statrā'sītkṣudhito malino'pi vā |
rajasā dhvastakeśo vā naraḥ kaścidadṛśyata || 67 ||
ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayaiḥ |
phalaniryūha saṃsiddaissūpairgandha rasānvitaiḥ || 68 ||
puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāśśuklasyānnasya cābhitaḥ |
dadṛśurvismitāstatranarā lauhīssahasraśaḥ || 69 ||
babhūvurvanapārśveṣu kūpāḥ pāyasakardamāḥ |
tāścakāmadughā gāvo drumāścāsanmadhuścyutaḥ || 70 ||
vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtāḥ |
prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭaiḥ || 71 ||
pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca |
nyarbudhāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca || 72 ||
sthālyaḥ kumbhya karambhya śca dadhipūrṇāssusaṃskṛtāḥ |
yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhinaḥ || 73 ||
hradāḥ pūrṇā rasālasya dadhnaśśvetasya cāpare |
babhūvuḥ pāyasasyānye śarkarāyāvasañcayāḥ || 74 ||
kalkāncūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca |
dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saratāṃ narāḥ || 75 ||
śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān |
śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhataḥ || 76 ||
darpaṇāparimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān |
pādukopānahāṃ caiva yugmānica sahasraśaḥ || 77 ||
āñjanīḥ kaṅkatānkūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca |
marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca || 78 ||
pratipānahradānpūrṇankharoṣṭragajavājinām |
avagāhyasutīrthāṃścahradān sotpalapuṣkarān || 79 ||
ākāśa varṇapratimān svacchatoyānsukhaplavān |
nīpavaiḍūryavarṇāṃśca mṛdūnyavasasañcayān |
nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśaḥ || 80 ||
vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam |
dṛṣṭvā'tithyaṃ kṛtaṃ tādṛgbharatasya maharṣiṇā || 81 ||
ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane |
bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavartata || 82 ||
pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam |
bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganāḥ || 83 ||
tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgarucandanokṣitāḥ |
tathaiva divyā vividhāssraguttamāḥ pṛthakprakīrṇā manujaiḥ pramarditāḥ || 84 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||