📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.82 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵାଶୀତିତମ ସର୍ଗଃ
2.82 Ayodhyakanda - Dvashititama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାମାର୍ଯଗଣସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଭରତଃ ପ୍ରଗ୍ରହାଂ ସଭାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରୋ ନିଶାମିଵ ॥ 1 ॥
ଆସନାନି ଯଥାନ୍ଯାଯମାର୍ଯାଣାଂ ଵିଶତାଂ ତଦା ।
ଵସ୍ତ୍ରାଙ୍ଗରାଗପ୍ରଭଯା ଦ୍ଯୋତିତା ସା ସଭୋତ୍ତମା ॥ 2 ॥
ସା ଵିଦ୍ଵଜ୍ଜନସମ୍ପୂର୍ଣା ସଭା ସୁରୁଚିରା ତଦା ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ଘନାପାଯେ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରେଵ ଶର୍ଵରୀ ॥ 3 ॥
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତୀ ସ୍ସର୍ଵା ସ୍ସମଗ୍ରାଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଧର୍ମଵିତ୍ ।
ଇଦଂ ପୁରୋହିତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଭରତଂ ମୃଦୁ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ତାତ ରାଜା ଦଶରଥ ସ୍ସ୍ଵର୍ଗତୋ ଧର୍ମମାଚରନ୍ ।
ଧନଧାନ୍ଯଵତୀଂ ସ୍ଫୀତାଂ ପ୍ରଦାଯ ପୃଥିଵୀଂ ତଵ ॥ 5 ॥
ରାମସ୍ତଥା ସତ୍ଯଧୃତିସ୍ସତାଂ ଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍ ।
ନାଜହାତ୍ପିତୁରାଦେଶଂ ଶଶୀ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାମିଵୋଦିତଃ ॥ 6 ॥
ପିତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ତେ ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ।
ତଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ମୁଦିତାମାତ୍ଯଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଷେଚଯ ॥ 7 ॥
ଉଦୀଚ୍ଯା ଶ୍ଚ ପ୍ରତୀଚ୍ଯା ଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ କେଵଲାଃ ।
କୋଟ୍ଯାପରାନ୍ତାସ୍ସାମୁଦ୍ରାରତ୍ନାନ୍ଯଭିହରନ୍ତୁତେ ॥ 8 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶୋକେନାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଜଗାମ ମନସା ରାମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମକାଙ୍କ୍ଷଯା ॥ 9 ॥
ସବାଷ୍ପକଲଯା ଵାଚା କଲହଂସସ୍ଵରୋ ଯୁଵା ।
ଵିଲଲାପ ସଭାମଧ୍ଯେ ଜଗର୍ହେ ଚ ପୁରୋହିତମ୍ ॥ 10 ॥
ଚରିତବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାସ୍ନାତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ କୋ ରାଜ୍ଯଂ ମଦ୍ଵିଧୋ ହରେତ୍ ॥ 11 ॥
କଥଂ ଦଶରଥାଜ୍ଜାତୋ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଯାପହାରକଃ ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚାହଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଧର୍ମଂ ଵକ୍ତୁମିହାର୍ହସି ॥ 12 ॥
ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିଲୀପନହୁଷୋପମଃ ।
ଲବ୍ଧୁମର୍ହତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାଜ୍ଯଂ ଦଶରଥୋ ଯଥା ॥ 13 ॥
ଅନାର୍ଯଜୁଷ୍ଟମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଂ ପାପମହଂ ଯଦି ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାମହଂ ଲୋକେ ଭଵେଯଂ କୁଲପାଂସନଃ ॥ 14 ॥
ଯଦ୍ଧି ମାତ୍ରା କୃତଂ ପାପଂ ନାହଂ ତଦପି ରୋଚଯେ ।
ଇହସ୍ଥୋ ଵନଦୁର୍ଗସ୍ଥଂ ନମସ୍ଯାମି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ 15 ॥
ରାମମେଵାନୁଗଚ୍ଛାମି ରାଜା ସ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ ।
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ରାଜ୍ଯମର୍ହତି ରାଘଵଃ ॥ 16 ॥
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ ।
ହର୍ଷାନ୍ମୁମୁଚୁରଶ୍ରୂଣି ରାମେ ନିହିତଚେତସଃ ॥ 17 ॥
ଯଦି ତ୍ଵାର୍ଯଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଵନାତ୍ ।
ଵନେ ତତ୍ରୈଵ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥାଽର୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଥା ॥ 18 ॥
ସର୍ଵୋପାଯଂ ତୁ ଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଵିନିଵର୍ତଯିତୁଂ ବଲାତ୍ ।
ସମକ୍ଷମାର୍ଯମିଶ୍ରାଣାଂ ସାଧୂନାଂ ଗୁଣଵର୍ତିନାମ୍ ॥ 19 ॥
ଵିଷ୍ଟିକର୍ମାନ୍ତିକା ସ୍ସର୍ଵେ ମାର୍ଗଶୋଧକରକ୍ଷକାଃ ।
ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍ରାପି ମମ ରୋଚତେ ॥ 20 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ସମୀପସ୍ଥମୁଵାଚେଦଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦମ୍ ॥ 21 ॥
ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସୁମନ୍ତ୍ର ମମ ଶାସନାତ୍ ।
ଯାତ୍ରାମାଜ୍ଞାପଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବଲଂ ଚୈଵ ସମାନଯ ॥ 22 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ ସ୍ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା ।
ହୃଷ୍ଟସ୍ତଦାଽଦିଶତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାସନ୍ଦିଷ୍ଟମିଷ୍ଟଵତ୍ ॥ 23 ॥
ତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷା ବଲସ୍ଯ ଚ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାତ୍ରାଂ ସମାଜ୍ଞପ୍ତାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଵର୍ତନେ ॥ 24 ॥
ତତୋ ଯୋଧାଙ୍ଗନା ସ୍ସର୍ଵା ଭର୍ତ୍ରୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ଗୃହେଗୃହେ ।
ଯାତ୍ରାଗମନମାଜ୍ଞାଯ ତ୍ଵରଯନ୍ତି ସ୍ମ ହର୍ଷିତାଃ ॥ 25 ॥
ତେ ହଯୈର୍ଗୋରଥୈଶ୍ଶୀଘ୍ରୈସ୍ସ୍ଯନ୍ଦନୈଶ୍ଚ ମହାଜଵୈଃ ସହ ଯୋଧୈର୍ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷା ବଲଂ ସର୍ଵମଚୋଦଯନ୍ ॥ 26 ॥
ସଜ୍ଜଂ ତୁ ତଦ୍ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତୋ ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ ।
ରଥଂ ମେ ତ୍ଵରଯସ୍ଵେତି ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପାର୍ଶ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 27 ॥
ଭରତସ୍ଯ ତୁ ତସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ହର୍ଷିତଃ ।
ରଥଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ ॥ 28 ॥
ସ ରାଘଵ ସ୍ସତ୍ଯଧୃତିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ବ୍ରୁଵନ୍ ସୁଯୁକ୍ତଂ ଦୃଢସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ।
ଗୁରୁଂ ମହାରଣ୍ଯଗତଂ ଯଶସ୍ଵିନଂ ପ୍ରସାଦଯିଷ୍ଯନ୍ଭରତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ॥ 29 ॥
ତୂର୍ଣଂ ସମୁତ୍ଥାଯ ସୁମନ୍ତ୍ର ଗଚ୍ଛ ବଲସ୍ଯ ଯୋଗାଯ ବଲପ୍ରଧାନାନ୍ ।
ଆନେତୁମିଚ୍ଛାମି ହି ତଂ ଵନସ୍ଥଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ରାମଂ ଜଗତୋ ହିତାଯ ॥ 30 ॥
ସସୂତପୁତ୍ରୋ ଭରତେନ ସମ୍ଯଗାଜ୍ଞାପିତସ୍ସମ୍ପରିପୂର୍ଣକାମଃ ।
ଶଶାସ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରକୃତିପ୍ରଧାନାନ୍ବଲସ୍ଯ ମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନଂ ଚ ॥ 31 ॥
ତତ ସ୍ସମୁତ୍ଥାଯ କୁଲେ କୁଲେ ତେ ରାଜନ୍ଯଵୈଶ୍ଯା ଵୃଷଲାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଃ ।
ଅଯୂଯୁଜନ୍ନୁଷ୍ଟ୍ରଖରାନ୍ରଥାଂଶ୍ଚ ନାଗାନ୍ହଯାଂଶ୍ଚୈଵ କୁଲପ୍ରସୂତାନ୍ ॥ 32 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāśītitamassargaḥ |
tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |
dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||
āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |
vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||
sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |
adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||
rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |
idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||
tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |
dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||
rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |
nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||
pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||
udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |
koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||
tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||
sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |
vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||
caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |
dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||
kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |
rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||
jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |
labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||
anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |
ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||
yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |
ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||
rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||
tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |
harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||
yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |
vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||
sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |
samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||
viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |
prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||
evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||
tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |
yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||
evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |
hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||
tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |
śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||
tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |
yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||
te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||
sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |
rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||
bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |
rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||
sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |
guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||
tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |
ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||
sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |
śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||
tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |
ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||