📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.62 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ
2.62 Ayodhyakanda - Dvishashtitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵଂ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧଯା ରାଜା ରାମମାତ୍ରା ସଶୋକଯା ।
ଶ୍ରାଵିତଃ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ ॥ 1 ॥
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସ ଚ ନୃପୋ ମୁମୋହ ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘୀଣ କାଲେନ ସଞ୍ଜ୍ଞାମାପ ପରନ୍ତପଃ ॥ 2 ॥
ସ ସଞ୍ଜ୍ଞାମୁପଲଭ୍ଯୈଵ ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ ।
କୌସଲ୍ଯାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନ ଶ୍ଚିନ୍ତାମୁପାଗମତ୍ ॥ 3 ॥
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଭାତ୍କର୍ମ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ ।
ଯଦନେନ କୃତଂ ପୂର୍ଵମଜ୍ଞାନାଚ୍ଛବ୍ଦଵେଧିନା ॥ 4 ॥
ଅମନାସ୍ତେନ ଶୋକେନ ରାମଶୋକେନ ଚ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ମହାରାଜ ଶ୍ଶୋକାଭ୍ଯାମନ୍ଵତପ୍ଯତ ॥ 5 ॥
ଦହ୍ଯାମାନ ସ୍ସଶୋକାଭ୍ଯାଂ କୌସଲ୍ଯାମାହ ଭୂପତିଃ ।
ଵେପମାନୋଽଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସାଦାର୍ଥମଵାଙ୍ମୁଖଃ ॥ 6 ॥
ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ କୌସଲ୍ଯେ ରଚିତୋଽଯଂ ମଯାଽଞ୍ଜଲିଃ ।
ଵତ୍ସଲା ଚାନୃଶଂସା ଚ ତ୍ଵଂ ହି ନିତ୍ଯଂ ପରେଷ୍ଵପି ॥ 7 ॥
ଭର୍ତା ତୁ ଖଲୁ ନାରୀଣାଂ ଗୁଣଵାନ୍ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଵା ।
ଧର୍ମଂ ଵିମୃଶମାନାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦେଵି ଦୈଵତମ୍ ॥ 8 ॥
ସା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପରା ନିତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟଲୋକ ପରାଵରା ।
ନାର୍ହସେ ଵିପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଦୁଖିଃତାଽପି ସୁଦୁଃଖିତମ୍ ॥ 9 ॥
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କରୁଣଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ ।
କୌସଲ୍ଯା ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ବାଷ୍ପଂ ପ୍ରଣାଲୀଵ ନଵୋଦକମ୍ ॥ 10 ॥
ସା ମୂର୍ଧ୍ନିବଧ୍ଵା ରୁଦତୀ ରାଜ୍ଞଃ ପଦ୍ମମିଵାଞ୍ଜଲିମ୍ ।
ସମ୍ଭ୍ରମାଦବ୍ରଵୀତ୍ ତ୍ରସ୍ତା ତ୍ଵରମାଣାକ୍ଷରଂ ଵଚଃ ॥ 11 ॥
ପ୍ରସୀଦ ଶିରସା ଯାଚେ ଭୂମୌ ନିପତିତାସ୍ମି ତେ ।
ଯାଚିତାସ୍ମି ହତା ଦେଵ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯାଽହଂ ନ ହି ତ୍ଵଯା ॥ 12 ॥
ନୈଷା ହି ସା ସ୍ତ୍ରୀ ଭଵତି ଶ୍ଲାଘନୀଯେନ ଧୀମତା ।
ଉଭଯୋର୍ଲୋକଯୋର୍ଵୀର ପତ୍ଯା ଯା ସମ୍ସାଦ୍ଯତେ ॥ 13 ॥
ଜାନାମି ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଵାଂ ଜାନେ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍ ।
ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତଯା ତତ୍ତୁ ମଯା କିମପି ଭାଷିତମ୍ ॥ 14 ॥
ଶୋକୋ ନାଶଯତେ ଧୈର୍ଯଂ ଶୋକୋ ନାଶଯତେ ଶ୍ରୁତମ୍ ।
ଶୋକୋ ନାଶଯତେ ସର୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଶୋକସମୋ ରିପୁଃ ॥ 15 ॥
ଶକ୍ଯ ଆପତିତ ସ୍ସୋଢୁଂ ପ୍ରହାରୋ ରିପୁହସ୍ତତଃ ।
ସୋଢୁମ୍ମାପତିତଶ୍ଶୋକସ୍ସୁସୂକ୍ଷ୍ମୋଽପି ନ ଶକ୍ଯତେ ॥ 16 ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଶ୍ଶ୍ରୁତିମନ୍ତୋଽପି ଛିନ୍ନଧର୍ମାର୍ଥସଂଶଯାଃ ।
ଯତଯୋ ଵୀର ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଶୋକସମ୍ମୂଢଚେତସଃ ॥ 17 ॥
ଵନଵାସାଯ ରାମସ୍ଯ ପଞ୍ଚରାତ୍ରୋଽଦ୍ଯ ଗଣ୍ଯତେ ।
ଯ ଶ୍ଶୋକହତହର୍ଷାଯାଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଷୋପମୋ ମମ ॥ 18 ॥
ତଂ ହି ଚିନ୍ତଯମାନାଯା ଶ୍ଶୋକୋଽଯଂ ହୃଦି ଵର୍ଧତେ ।
ନଦୀନାମିଵ ଵେଗେନ ସମୁଦ୍ରସଲିଲଂ ମହତ୍ ॥ 19 ॥
ଏଵଂ ହି କଥଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ କୌସଲ୍ଯାଯାଶ୍ଶୁଭଂ ଵଚଃ ।
ମନ୍ଦରଶ୍ମିରଭୂତ୍ସୂର୍ଯୋ ରଜନୀ ଚାଭ୍ଯଵର୍ତତ ॥ 20 ॥
ତଥା ପ୍ରସାଦିତୋ ଵାକ୍ଯୈର୍ଦେଵ୍ଯା କୌସଲ୍ଯଯା ନୃପଃ ।
ଶୋକେନ ଚ ସମାକ୍ରାନ୍ତୋ ନିଦ୍ରାଯା ଵଶନ୍ତୋମେଯିଵାନ୍ ॥ 21 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā |
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1 ||
cintayitvā sa ca nṛpo mumoha vyākulendriyaḥ |
atha dīrghīṇa kālena sañjñāmāpa parantapaḥ || 2 ||
sa sañjñāmupalabhyaiva dīrghamuṣṇaṃ ca niśśvasan |
kausalyāṃ pārśvato dṛṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3 ||
tasya cintayamānasya pratyābhātkarma duṣkṛtam |
yadanena kṛtaṃ pūrvamajñānācchabdavedhinā || 4 ||
amanāstena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ |
dvābhyāmapi mahārāja śśokābhyāmanvatapyata || 5 ||
dahyāmāna ssaśokābhyāṃ kausalyāmāha bhūpatiḥ |
vepamāno'ñjaliṃ kṛtvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6 ||
prasādaye tvāṃ kausalye racito'yaṃ mayā'ñjaliḥ |
vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣvapi || 7 ||
bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavānnirguṇo'pi vā |
dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam || 8 ||
sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭaloka parāvarā |
nārhase vipriyaṃ vaktuṃ dukhiḥtā'pi suduḥkhitam || 9 ||
tadvākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam |
kausalyā vyasṛjadbāṣpaṃ praṇālīva navodakam || 10 ||
sā mūrdhnibadhvā rudatī rājñaḥ padmamivāñjalim |
sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11 ||
prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te |
yācitāsmi hatā deva kṣantavyā'haṃ na hi tvayā || 12 ||
naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā |
ubhayorlokayorvīra patyā yā samsādyate || 13 ||
jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam |
putraśokārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14 ||
śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam |
śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ || 15 ||
śakya āpatita ssoḍhuṃ prahāro ripuhastataḥ |
soḍhummāpatitaśśokassusūkṣmo'pi na śakyate || 16 ||
dharmajñā śśrutimanto'pi chinnadharmārthasaṃśayāḥ |
yatayo vīra muhyanti śokasammūḍhacetasaḥ || 17 ||
vanavāsāya rāmasya pañcarātro'dya gaṇyate |
ya śśokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama || 18 ||
taṃ hi cintayamānāyā śśoko'yaṃ hṛdi vardhate |
nadīnāmiva vegena samudrasalilaṃ mahat || 19 ||
evaṃ hi kathayantyāstu kausalyāyāśśubhaṃ vacaḥ |
mandaraśmirabhūtsūryo rajanī cābhyavartata || 20 ||
tathā prasādito vākyairdevyā kausalyayā nṛpaḥ |
śokena ca samākrānto nidrāyā vaśantomeyivān || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||