📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.32 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶ ସର୍ଗଃ
2.32 Ayodhyakanda - Dvatrimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଶ୍ଶାସନ ମାଜ୍ଞାଯ ଭ୍ରାତୁ ଶ୍ଶୁଭତରଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ଗତ୍ଵା ସ ପ୍ରଵିଵେଶାଶୁ ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ ॥ 1 ॥
ତଂ ଵିପ୍ରମଗ୍ନ୍ଯଗାରସ୍ଥଂ ଵନ୍ଦିତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।
ସଖେଽଭ୍ଯାଗଚ୍ଛ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵେଶ୍ମ ଦୁଷ୍କରକାରିଣଃ ॥ 2 ॥
ତତସ୍ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯାଶୁ ଗତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ ।
ଜୁଷ୍ଟଂ ତତ୍ପ୍ରାଵିଶଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ରମ୍ଯଂ ରାମନିଵେଶନମ୍ ॥ 3 ॥
ତମାଗତଂ ଵେଦଵିଦଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ସୀତଯା ସହ ।
ସୁଯଜ୍ଞମଭିଚକ୍ରାମ ରାଘଵୋଽଗ୍ନିମିଵାର୍ଚିତମ୍ ॥ 4 ॥
ଜାତରୂପମଯୈର୍ମୁଖ୍ଯୈରଙ୍ଗଦୈଃ କୁଣ୍ଡଲୈଃ ଶୁଭୈଃ ।
ସହେମସୂତ୍ରୈର୍ମଣିଭିଃ କେଯୂରୈର୍ଵଲଯୈରପି ॥ 5 ॥
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈର୍ବହୁଭିଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍ ।
ସୁଯଜ୍ଞଂ ସ ତଦୋଵାଚ ରାମସ୍ସୀତା ପ୍ରଚୋଦିତଃ ॥ 6 ॥
ହାରଂ ଚ ହେମସୂତ୍ରଂ ଚ ଭାର୍ଯାଯୈ ସୌମ୍ଯ ହାରଯ ।
ରଶନାଂ ଚାଧୁନା ସୀତା ଦାତୁମିଚ୍ଛତି ତେ ସଖେ ॥ 7 ॥
ଅଙ୍ଗଦାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି କେଯୂରାଣି ଶୁଭାନି ଚ ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ସଖେ ତୁଭ୍ଯଂ ଭାର୍ଯାଯୈ ଗଚ୍ଛତୀ ଵନମ୍ ॥ 8 ॥
ପର୍ଯଙ୍କମଗ୍ଯ୍ରାସ୍ତରଣଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ତମପୀଚ୍ଛତି ଵୈଦେହୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯିତୁଂ ତ୍ଵଯି ॥ 9 ॥
ନାଗ ଶ୍ଶତ୍ରୁଞ୍ଜଯୋ ନାମ ମାତୁଲୋଽଯଂ ଦଦୌ ମମ ।
ତଂ ତେ ଗଜସହସ୍ରେଣ ଦଦାମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ॥ 10 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ସ ହି ରାମେଣ ସୁଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହୃଯତତ୍ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସୀତାନାଂ ପ୍ରଯୁଯୋଜାଶିଷ ଶ୍ଶୁଭାଃ ॥ 11 ॥
ଅଥ ଭ୍ରାତରମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ପ୍ରିଯଂ ରାମଃ ପ୍ରିଯଂଵଦଃ ।
ସୌମିତ୍ରିଂ ତମୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମେଵ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 12 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ କୌଶିକଂ ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମୌ ।
ଅର୍ଚଯାହୂଯ ସୌମିତ୍ରେ ରତ୍ନୈସ୍ସସ୍ଯମିଵାମ୍ବୁଭିଃ ॥ 13 ॥
ତର୍ପଯସ୍ଵ ମହାବାହୋ ଗୋସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ମାନଦ ।
ସୁଵର୍ଣୈ ରଜତୈଶ୍ଚୈଵ ମଣିଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ ॥ 14 ॥
କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ଯ ଆଶୀର୍ଭିର୍ଭକ୍ତଃ ପର୍ଯୁପତିଷ୍ଠତି ।
ଆଚାର୍ଯସ୍ତୈତ୍ତିରୀଯାଣାମଭିରୂପଶ୍ଚ ଵେଦଵିତ୍ ॥ 15 ॥
ତସ୍ଯ ଯାନଂ ଚ ଦାସୀଶ୍ଚ ସୌମିତ୍ରେ ସମ୍ପ୍ରଦାପଯ ।
କୌଶେଯାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଯାଵତ୍ତୁଷ୍ଯତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ 16 ॥
ସୂତଶ୍ଚିତ୍ରରଥଶ୍ଚାର୍ଯ ସଚିଵସ୍ସୁଚିରୋଷିତଃ ।
ତୋଷଯୈନଂ ମହାର୍ହୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଧନୈସ୍ତଥା ॥ 17 ॥
ପଶୁକାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵାଭିର୍ଗଵାଂ ଦଶଶତେନ ଚ ।
ଯେ ଚେମେ କଠକାଲାପା ବହଵୋ ଦଣ୍ଡମାଣଵାଃ ॥ 18 ॥
ନିତ୍ଯସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲତ୍ଵାନ୍ନାନ୍ଯତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି କିଞ୍ଚନ ।
ଅଲସା ସ୍ଵାଦୁକାମାଶ୍ଚ ମହତାଂ ଚାପି ସମ୍ମତାଃ ॥ 19 ॥
ତେଷାମଶୀତିଯାନାନି ରତ୍ନପୂର୍ଣାନି ଦାପଯ ।
ଶାଲିଵାହସହସ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଭଦ୍ରକାଂ ସ୍ତଥା ॥ 20 ॥
ଵ୍ଯଞ୍ଜନାର୍ଥଂ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଗୋସହସ୍ରମୁପାକୁରୁ ।
ମେଖଲୀନାଂ ମହାସଙ୍ଘଃ କୌସଲ୍ଯାଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 21 ॥
ତେଷାଂ ସହସ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ସମ୍ପ୍ରଦାପଯ ।
ଅମ୍ବା ଯଥା ଚ ସା ନନ୍ଦେତ୍କୌସଲ୍ଯା ମମ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ 22 ॥
ତଥା ଦ୍ଵିଜାତୀସ୍ତା ନ୍ସର୍ଵାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣାର୍ଚଯ ସର୍ଵଶଃ ।
ତତ ସ୍ସପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତଦ୍ଧନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 23 ॥
ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରାଣାମ୍ମଦଦାଦ୍ଧନଦୋ ଯଥା ।
ଅଥାଽବ୍ରଵୀଦ୍ବାଷ୍ପକଲାଂସ୍ତିଷ୍ଠତଶ୍ଚୋପଜୀଵିନଃ ॥ 24 ॥
ସମ୍ପ୍ରଦାଯବହୁଦ୍ରଵ୍ଯମେକୈକସ୍ଯୋପଜୀଵନମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ଵେଶ୍ମ ଗୃହଂ ଚ ଯଦିଦଂ ମମ ॥ 25 ॥
ଅଶୂନ୍ଯଂ କାର୍ଯମେକୈକଂ ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖିତଂ ସର୍ଵଂ ଜନଂ ତମୁପଜୀଵିନମ୍ ॥ 26 ॥
ଉଵାଚେଦଂ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଧନମାନୀଯତାମିତି ।
ତତୋଽସ୍ଯ ଧନମାଜହ୍ରୁସ୍ସର୍ଵମେଵୋପଜୀଵିନଃ ॥ 27 ॥
ସ ରାଶିସ୍ସୁମହାଂସ୍ତତ୍ର ଦର୍ଶନୀଯୋ ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ।
ତତସ୍ସପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସ୍ତଦ୍ଧନଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 28 ॥
ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ବାଲଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯଃ କୃପଣେଭ୍ଯୋଽହ୍ଯଦାପଯତ୍ ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ପିଙ୍ଗଲୋ ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ତ୍ରିଜଟୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ 29 ॥
କ୍ଷତଵୃତ୍ତିର୍ଵନେ ନିତ୍ଯଂ ଫାଲକୁଦ୍ଦାଲଲାଙ୍ଗଲୀ ।
ତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ତରୁଣୀ ଭାର୍ଯା ବାଲାନାଦାଯ ଦାରକାନ୍ ॥ 30 ॥
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ବାହ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦାରିଦ୍ର୍ଯେଣାଭିପୀଡିତା ।
ଅପାସ୍ଯ ଫାଲଂ କୁଦ୍ଦାଲଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ॥ 31 ॥
ରାମଂ ଦର୍ଶଯ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଯଦି କିଞ୍ଚିଦଵାପ୍ସ୍ଯସି ।
ସ ଭାର୍ଯାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାଟୀମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦୁଶ୍ଛଦାମ୍ ॥ 32 ॥
ସ ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ପନ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ରାମନିଵେଶନମ୍ ।
ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରସମଂ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିଜଟଂ ଜନସଂସଦି ॥ 33 ॥
ଆପଞ୍ଚମାଯାଃ କକ୍ଷ୍ଯାଯାଃ ନୈନଂ କଶ୍ଚିଦଵାରଯତ୍ ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରମାସାଦ୍ଯ ତ୍ରିଜଟୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 34 ॥
ନିର୍ଧନୋ ବହୁପୁତ୍ରୋଽସ୍ମି ରାଜପୁତ୍ର ମହାଯଶଃ ।
ଉଞ୍ଛଵୃତ୍ତିର୍ଵନେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମାମିତି ॥ 35 ॥
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ପରିହାସ ସମନ୍ଵିତମ୍ ।
ଗଵାଂ ସହସ୍ରମପ୍ଯେକଂ ନ ନୁ ଵିଶ୍ରାଣିତଂ ମଯା ॥ 36 ॥
ପରିକ୍ଷିପସି ଦଣ୍ଡେନ ଯାଵତ୍ତାଵଦଵାପ୍ସ୍ଯସି ।
ସ ଶାଟୀଂ ତ୍ଵରିତଃ କଟ୍ଯାଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତାମ୍ ॥ 37 ॥
ଆଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଦଣ୍ଡଂ ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵପ୍ରାଣେନ ଵେଗିତଃ ।
ସ ତୀର୍ତ୍ଵା ସରଯୂପାରଂ ଦଣ୍ଡସ୍ତସ୍ଯ କରାଚ୍ଚ୍ଯୁତଃ ॥ 38 ॥
ଗୋଵ୍ରଜେ ବହୁସାହସ୍ରେ ପପାତୋକ୍ଷଣସନ୍ନିଧୌ ।
ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଆତସ୍ମାତ୍ସରଯୂତଟାତ୍ ॥ 39 ॥
ଆନଯାମାସ ତା ଗୋପୈ ସ୍ତ୍ରିଜଟାଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।
ଉଵାଚ ସ ତତୋ ରାମସ୍ତଂ ଗାର୍ଗ୍ଯମଭିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ।
ମନ୍ଯୁର୍ନ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପରିହାସୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ ॥ 40 ॥
ଇଦଂ ହି ତେଜସ୍ତଵ ଯଦ୍ଦୁରତ୍ଯଯଂ ତଦେଵ ଜିଜ୍ଞାସିତୁମିଚ୍ଛତା ମଯା ।
ଇମଂ ଭଵାନର୍ଥମଭି ପ୍ରଚୋଦିତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କିଂ ଚେଦପରଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି ॥ 41 ॥
ବ୍ରଵୀମି ସତ୍ଯେନ ନତେଽସ୍ତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଧନଂ ହି ଯଦ୍ଯନ୍ମମ ଵିପ୍ରକାରଣାତ୍ ।
ଭଵତ୍ସୁ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିପାଦନେନ ତ ନ୍ମଯାର୍ଜିତଂ ପ୍ରୀତିଯଶସ୍କରଂ ଭଵେତ୍ ॥ 42 ॥
ତତ ସ୍ସଭାର୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଜଟୋ ମହାମୁନି ର୍ଗଵାମନୀକଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ମୋଦିତଃ ।
ଯଶୋବଲପ୍ରୀତିସୁଖୋପବୃଂହଣୀ ସ୍ତଦାଶିଷଃ ପ୍ରତ୍ଯଵଦନ୍ମହାତ୍ମନଃ ॥ 43 ॥
ସ ଚାପି ରାମଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣମାନସୋ ମହଦ୍ଧନଂ ଧର୍ମବଲୈରୁପାର୍ଜିତମ୍ ।
ନିଯୋଜଯାମାସ ସୁହୃଜ୍ଜନେଽଚିରା ଦ୍ଯଥାର୍ହସମ୍ମାନଵଚଃ ପ୍ରଚୋଦିତଃ ॥ 44 ॥
ଦ୍ଵିଜ ସ୍ସୁହୃଦ୍ଭୃତ୍ଯଜନୋଽଥଵା ତଦା ଦରିଦ୍ରଭିକ୍ଷାଚରଣଶ୍ଚ ଯୋଽଭଵତ୍ ।
ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂଵ ତର୍ପିତୋ ଯଥାର୍ହସମ୍ମାନନ ଦାନ ସମ୍ଭ୍ରମୈଃ ॥ 45 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
tataśśāsana mājñāya bhrātu śśubhataraṃ priyam |
gatvā sa praviveśāśu suyajñasya niveśanam || 1 ||
taṃ vipramagnyagārasthaṃ vanditvā lakṣmaṇo'bravīt |
sakhe'bhyāgaccha paśya tvaṃ veśma duṣkarakāriṇaḥ || 2 ||
tatassandhyāmupāsyāśu gatvā saumitriṇā saha |
juṣṭaṃ tatprāviśallakṣmyā ramyaṃ rāmaniveśanam || 3 ||
tamāgataṃ vedavidaṃ prāñjalissītayā saha |
suyajñamabhicakrāma rāghavo'gnimivārcitam || 4 ||
jātarūpamayairmukhyairaṅgadaiḥ kuṇḍalaiḥ śubhaiḥ |
sahemasūtrairmaṇibhiḥ keyūrairvalayairapi || 5 ||
anyaiśca ratnairbahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat |
suyajñaṃ sa tadovāca rāmassītā pracoditaḥ || 6 ||
hāraṃ ca hemasūtraṃ ca bhāryāyai saumya hāraya |
raśanāṃ cādhunā sītā dātumicchati te sakhe || 7 ||
aṅgadāni vicitrāṇi keyūrāṇi śubhāni ca |
prayacchati sakhe tubhyaṃ bhāryāyai gacchatī vanam || 8 ||
paryaṅkamagyrāstaraṇaṃ nānāratnavibhūṣitam |
tamapīcchati vaidehī pratiṣṭhāpayituṃ tvayi || 9 ||
nāga śśatruñjayo nāma mātulo'yaṃ dadau mama |
taṃ te gajasahasreṇa dadāmi dvijasattama || 10 ||
ityuktassa hi rāmeṇa suyajñaḥ pratigṛhṛyatat |
rāmalakṣmaṇasītānāṃ prayuyojāśiṣa śśubhāḥ || 11 ||
atha bhrātaramavyagraṃ priyaṃ rāmaḥ priyaṃvadaḥ |
saumitriṃ tamuvācedaṃ brahmeva tridaśeśvaram || 12 ||
agastyaṃ kauśikaṃ caiva tāvubhau brāhmaṇottamau |
arcayāhūya saumitre ratnaissasyamivāmbubhiḥ || 13 ||
tarpayasva mahābāho gosahasraiśca mānada |
suvarṇai rajataiścaiva maṇibhiśca mahādhanaiḥ || 14 ||
kausalyāṃ ca ya āśīrbhirbhaktaḥ paryupatiṣṭhati |
ācāryastaittirīyāṇāmabhirūpaśca vedavit || 15 ||
tasya yānaṃ ca dāsīśca saumitre sampradāpaya |
kauśeyāni ca vastrāṇi yāvattuṣyati sa dvijaḥ || 16 ||
sūtaścitrarathaścārya sacivassuciroṣitaḥ |
toṣayainaṃ mahārhaiśca ratnairvastrairdhanaistathā || 17 ||
paśukābhiśca sarvābhirgavāṃ daśaśatena ca |
ye ceme kaṭhakālāpā bahavo daṇḍamāṇavāḥ || 18 ||
nityasvādhyāyaśīlatvānnānyatkurvanti kiñcana |
alasā svādukāmāśca mahatāṃ cāpi sammatāḥ || 19 ||
teṣāmaśītiyānāni ratnapūrṇāni dāpaya |
śālivāhasahasraṃ ca dve śate bhadrakāṃ stathā || 20 ||
vyañjanārthaṃ ca saumitre gosahasramupākuru |
mekhalīnāṃ mahāsaṅghaḥ kausalyāṃ samupasthitaḥ || 21 ||
teṣāṃ sahasraṃ saumitre pratyekaṃ sampradāpaya |
ambā yathā ca sā nandetkausalyā mama dakṣiṇām || 22 ||
tathā dvijātīstā nsarvān lakṣmaṇārcaya sarvaśaḥ |
tata ssapuruṣavyāghrastaddhanaṃ lakṣmaṇaḥ svayam || 23 ||
yathoktaṃ brāhmaṇendrāṇāmmadadāddhanado yathā |
athā'bravīdbāṣpakalāṃstiṣṭhataścopajīvinaḥ || 24 ||
sampradāyabahudravyamekaikasyopajīvanam |
lakṣmaṇasya ca yadveśma gṛhaṃ ca yadidaṃ mama || 25 ||
aśūnyaṃ kāryamekaikaṃ yāvadāgamanaṃ mama |
ityuktvā duḥkhitaṃ sarvaṃ janaṃ tamupajīvinam || 26 ||
uvācedaṃ dhanādhyakṣaṃ dhanamānīyatāmiti |
tato'sya dhanamājahrussarvamevopajīvinaḥ || 27 ||
sa rāśissumahāṃstatra darśanīyo hyadṛśyata |
tatassapuruṣavyāghra staddhanaṃ sahalakṣmaṇaḥ || 28 ||
dvijebhyo bālavṛddhebhyaḥ kṛpaṇebhyo'hyadāpayat |
tatrāsītpiṅgalo gārgyastrijaṭo nāma vai dvijaḥ || 29 ||
kṣatavṛttirvane nityaṃ phālakuddālalāṅgalī |
taṃ vṛddhaṃ taruṇī bhāryā bālānādāya dārakān || 30 ||
abravīdbāhmaṇaṃ vākyaṃ dāridryeṇābhipīḍitā |
apāsya phālaṃ kuddālaṃ kuruṣva vacanaṃ mama || 31 ||
rāmaṃ darśaya dharmajñaṃ yadi kiñcidavāpsyasi |
sa bhāryāvacanaṃ śrutvā śāṭīmācchādya duśchadām || 32 ||
sa prātiṣṭhata panthānaṃ yatra rāmaniveśanam |
bhṛgvaṅgirasamaṃ dīptyā trijaṭaṃ janasaṃsadi || 33 ||
āpañcamāyāḥ kakṣyāyāḥ nainaṃ kaścidavārayat |
sa rājaputramāsādya trijaṭo vākyamabravīt || 34 ||
nirdhano bahuputro'smi rājaputra mahāyaśaḥ |
uñchavṛttirvane nityaṃ pratyavekṣasva māmiti || 35 ||
tamuvāca tato rāmaḥ parihāsa samanvitam |
gavāṃ sahasramapyekaṃ na nu viśrāṇitaṃ mayā || 36 ||
parikṣipasi daṇḍena yāvattāvadavāpsyasi |
sa śāṭīṃ tvaritaḥ kaṭyāṃ sambhrāntaḥ pariveṣṭya tām || 37 ||
āviddhya daṇḍaṃ cikṣepa sarvaprāṇena vegitaḥ |
sa tīrtvā sarayūpāraṃ daṇḍastasya karāccyutaḥ || 38 ||
govraje bahusāhasre papātokṣaṇasannidhau |
taṃ pariṣvajya dharmātmā ātasmātsarayūtaṭāt || 39 ||
ānayāmāsa tā gopai strijaṭāyāśramaṃ prati |
uvāca sa tato rāmastaṃ gārgyamabhisāntvayan |
manyurna khalu kartavyaḥ parihāso hyayaṃ mama || 40 ||
idaṃ hi tejastava yadduratyayaṃ tadeva jijñāsitumicchatā mayā |
imaṃ bhavānarthamabhi pracodito vṛṇīṣva kiṃ cedaparaṃ vyavasyati || 41 ||
bravīmi satyena nate'sti yantraṇā dhanaṃ hi yadyanmama viprakāraṇāt |
bhavatsu samyakpratipādanena ta nmayārjitaṃ prītiyaśaskaraṃ bhavet || 42 ||
tata ssabhārya strijaṭo mahāmuni rgavāmanīkaṃ pratigṛhya moditaḥ |
yaśobalaprītisukhopabṛṃhaṇī stadāśiṣaḥ pratyavadanmahātmanaḥ || 43 ||
sa cāpi rāmaḥ pratipūrṇamānaso mahaddhanaṃ dharmabalairupārjitam |
niyojayāmāsa suhṛjjane'cirā dyathārhasammānavacaḥ pracoditaḥ || 44 ||
dvija ssuhṛdbhṛtyajano'thavā tadā daridrabhikṣācaraṇaśca yo'bhavat |
na tatra kaścinna babhūva tarpito yathārhasammānana dāna sambhramaiḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||