📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.22 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵାଵିଂଶ ସର୍ଗଃ
2.22 Ayodhyakanda - Dvavimsha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ତଂ ଵ୍ଯଥଯା ଦୀନଂ ସଵିଶେଷମମର୍ଷିତମ୍ ।
ଶ୍ଵସନ୍ତମିଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ରୋଷଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣମ୍ ॥ 1 ॥
ଆସାଦ୍ଯ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିଂ ସୁହୃଦଂ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ଉଵାଚେଦଂ ସ ଧୈର୍ଯେଣ ଧାରଯନ୍ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 2 ॥
ଅଥ ତଂ ଵ୍ଯଥଯା ଦୀନଂ ସଵିଶେଷମମର୍ଷିତମ୍ ।
ଶ୍ଵସନ୍ତମିଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ରୋଷଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣମ୍ ॥ 3 ॥
ଆସାଦ୍ଯ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିଂ ସୁହୃଦଂ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ଉଵାଚେଦଂ ସ ଧୈର୍ଯେଣ ଧାରଯନ୍ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 4 ॥
ନିଗୃହ୍ଯ ରୋଷଂ ଶୋକଂ ଚ ଧୈର୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ କେଵଲମ୍ ।
ଅଵମାନଂ ନିରସ୍ଯେମଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ହର୍ଷମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 5 ॥
ଉପକ୍ଲୃପ୍ତଂ ହି ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦଭିଷେକାର୍ଥମଦ୍ଯ ମେ ସର୍ଵଂ ଵିସର୍ଜଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ନିରତ୍ଯଯମ୍ ॥ 6 ॥
ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଽଭିଷେକାର୍ଥେ ମମ ସମ୍ଭାର ସମ୍ଭ୍ରମଃ ।
ଅଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ସୋଽସ୍ତୁ ସମ୍ଭାରସମ୍ଭ୍ରମଃ ॥ 7 ॥
ଯସ୍ଯା ମଦଭିଷେକାର୍ଥେ ମାନସଂ ପରିତପ୍ଯତେ ।
ମାତା ମେ ସା ଯଥା ନ ସ୍ଯାତ୍ସଵିଶଙ୍କା ତଥା କୁରୁ ॥ 8 ॥
ତସ୍ଯାଶ୍ଶଙ୍କାମଯଂ ଦୁଃଖଂ ମୁହୂର୍ତମପି ନୋତ୍ସହେ ।
ମନସି ପ୍ରତିସଞ୍ଜାତଂ ସୌମିତ୍ରେଽହମୁପେକ୍ଷିତୁମ୍ ॥ 9 ॥
ନ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ନାବୁଦ୍ଧଂ ସ୍ମରାମୀହ କଦାଚନ ।
ମାତୃଣାଂ ଵା ପିତୁର୍ଵାଽହଂ କୃତମଲ୍ପଂ ଚ ଵିପ୍ରିଯମ୍ ॥ 10 ॥
ସତ୍ଯସ୍ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ।
ପରଲୋକଭଯାଦ୍ଭୀତୋ ନିର୍ଭଯୋଽସ୍ତୁ ପିତା ମମ ॥ 11 ॥
ତସ୍ଯାଽପି ହି ଭଵେଦସ୍ମିନ୍କର୍ମଣ୍ଯପ୍ରତିସଂହୃତେ ।
ସତ୍ଯଂ ନେତି ମନସ୍ତାପସ୍ତସ୍ଯ ତାପସ୍ତପେଚ୍ଚ ମାମ୍ ॥ 12 ॥
ଅଭିଷେକଵିଧାନଂ ତୁ ତସ୍ମାତ୍ସଂହୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଅନ୍ଵଗେଵାହମିଚ୍ଛାମି ଵନଂ ଗନ୍ତୁମିତଃପୁନଃ ॥ 13 ॥
ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନାଦଦ୍ଯ କୃତକୃତ୍ଯା ନୃପାତ୍ମଜା ।
ସୁତଂ ଭରତମଵ୍ଯଗ୍ରମଭିଷେଚଯିତା ତତଃ ॥ 14 ॥
ମଯି ଚୀରାଜିନଧରେ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣି ।
ଗତେଽରଣ୍ଯଂ ଚ କୈକେଯ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ମନସ୍ସୁଖମ୍ ॥ 15 ॥
ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଣୀତା ଯେନେଯଂ ମନଶ୍ଚ ସୁସମାହିତମ୍ ।
ତଂ ତୁ ନାର୍ହାମି ସଙ୍କ୍ଲେଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵ୍ରଜିଷ୍ଯାମି ମା ଚିରମ୍ ॥ 16 ॥
କୃତାନ୍ତସ୍ତ୍ଵେଵ ସୌମିତ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମତ୍ପ୍ରଵାସନେ ।
ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵିତୀର୍ଣସ୍ଯ ପୁନରେଵ ନିଵର୍ତନେ ॥ 17 ॥
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ହି କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ପୀଡନେ ।
ଯଦି ଭାଵୋ ନ ଦୈଵୋଽଯଂ କୃତାନ୍ତଵିହିତୋ ଭଵେତ୍ ॥ 18 ॥
ଜାନାସି ହି ଯଥା ସୌମ୍ଯ ନ ମାତୃଷୁ ମମାନ୍ତରମ୍ ।
ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଵିଶେଷୋ ଵା ତସ୍ଯା ମଯି ସୁତେଽପି ଵା ॥ 19 ॥
ସୋଽଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥୈପ୍ରଵାସାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵଚୈଃ ।
ଉଗ୍ରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରହଂ ତସ୍ଯା ନାନ୍ଯଦ୍ଦୈଵାତ୍ସମର୍ଥଯେ ॥ 20 ॥
କଥଂ ପ୍ରକୃତିସମ୍ପନ୍ନା ରାଜପୁତ୍ରୀ ତଥାଗୁଣା ।
ବ୍ରୂଯାତ୍ସା ପ୍ରାକୃତେଵ ସ୍ତ୍ରୀ ମତ୍ପୀଡାଂ ଭର୍ତୃସନ୍ନିଧୌ ॥ 21 ॥
ଯଦଚିନ୍ତ୍ଯନ୍ତୁ ତଦ୍ଦୈଵଂ ଭୂତେଷ୍ଵପି ନ ଵିହନ୍ଯତେ ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଯି ଚ ତସ୍ଯାଂ ଚ ପତିତୋ ହି ଵିପର୍ଯଯଃ ॥ 22 ॥
କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈଵେନ ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍ ।
ଯସ୍ଯ ନ ଗ୍ରହଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍କର୍ମଣୋଽନ୍ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 23 ॥
ସୁଖଦୁଃଖେ ଭଯକ୍ରୋଧୌ ଲାଭାଲାଭୌ ଭଵାଭଵୌ ।
ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ତଥାଭୂତଂ ନନୁ ଦୈଵସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍ ॥ 24 ॥
ଋଷଯୋଽପ୍ଯୁଗ୍ରତପସୋ ଦୈଵେନାଭିପ୍ରପୀଡିତାଃ ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିଯମାଂସ୍ତୀଵ୍ରାନ୍ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତେ କାମମନ୍ଯୁଭିଃ ॥ 25 ॥
ଅସଙ୍କଲ୍ପିତମେଵେହ ଯଦକସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ।
ନିଵର୍ତ୍ଯାରମ୍ଭମାରବ୍ଧଂ ନନୁ ଦୈଵସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍ ॥ 26 ॥
ଏତଯା ତତ୍ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂସ୍ତଭ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।
ଵ୍ଯାହତେଽପ୍ଯଭିଷେକେ ମେ ପରିତାପୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ 27 ॥
ତସ୍ମାଦପରିତାପସ୍ସଂସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯନୁଵିଧାଯ ମାମ୍ ।
ପ୍ରତିସଂହାରଯ କ୍ଷିପ୍ରମାଭିଷେଚନିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍ ॥ 28 ॥
ଏଭିରେଵ ଘଟୈ ସ୍ସର୍ଵୈରଭିଷେଚନସମ୍ଭୃତୈଃ ।
ମମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାପସ୍ଯେ ଵ୍ରତସ୍ନାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 29 ॥
ଅଥଵା କିଂ ମମୈତେନ ରାଜଦ୍ରଵ୍ଯମଯେନ ତୁ ।
ଉଦ୍ଧୃତଂ ମେ ସ୍ଵଯଂ ତୋଯଂ ଵ୍ରତାଦେଶଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ 30 ॥
ମା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସନ୍ତାପଂ କାର୍ଷୀର୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିପର୍ଯଯେ ।
ରାଜ୍ଯଂ ଵା ଵନଵାସୋ ଵା ଵନଵାସୋ ମହୋଦଯଃ ॥ 31 ॥
ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ମିନ୍ଖଲୁ କର୍ମଵିଘ୍ନେ ମାତା ଯଵୀଯସ୍ଯତିଶଙ୍କନୀଯା ।
ଦୈଵାଭିପନ୍ନା ହି ଵଦତ୍ଯନିଷ୍ଟଂ ଜାନାସି ଦୈଵଂ ଚ ତଥା ପ୍ରଭାଵମ୍ ॥ 32 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 1 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 2 ||
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 3 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 4 ||
nigṛhya roṣaṃ śokaṃ ca dhairyamāśritya kevalam |
avamānaṃ nirasyemaṃ gṛhītvā harṣamuttamam || 5 ||
upaklṛptaṃ hi yatkiñcidabhiṣekārthamadya me sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam || 6 ||
saumitre yo'bhiṣekārthe mama sambhāra sambhramaḥ |
abhiṣekanivṛttyarthe so'stu sambhārasambhramaḥ || 7 ||
yasyā madabhiṣekārthe mānasaṃ paritapyate |
mātā me sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru || 8 ||
tasyāśśaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe |
manasi pratisañjātaṃ saumitre'hamupekṣitum || 9 ||
na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |
mātṛṇāṃ vā piturvā'haṃ kṛtamalpaṃ ca vipriyam || 10 ||
satyassatyābhisandhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ |
paralokabhayādbhīto nirbhayo'stu pitā mama || 11 ||
tasyā'pi hi bhavedasminkarmaṇyapratisaṃhṛte |
satyaṃ neti manastāpastasya tāpastapecca mām || 12 ||
abhiṣekavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa |
anvagevāhamicchāmi vanaṃ gantumitaḥpunaḥ || 13 ||
mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā |
sutaṃ bharatamavyagramabhiṣecayitā tataḥ || 14 ||
mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |
gate'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manassukham || 15 ||
buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaśca susamāhitam |
taṃ tu nārhāmi saṅkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram || 16 ||
kṛtāntastveva saumitre draṣṭavyo matpravāsane |
rājyasya ca vitīrṇasya punareva nivartane || 17 ||
kaikeyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍane |
yadi bhāvo na daivo'yaṃ kṛtāntavihito bhavet || 18 ||
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram |
bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute'pi vā || 19 ||
so'bhiṣekanivṛttyarthaipravāsārthaiśca durvacaiḥ |
ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthaye || 20 ||
kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā |
brūyātsā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsannidhau || 21 ||
yadacintyantu taddaivaṃ bhūteṣvapi na vihanyate |
vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ || 22 ||
kaściddaivena saumitre yoddhumutsahate pumān |
yasya na grahaṇaṃ kiñcitkarmaṇo'nyatra dṛśyate || 23 ||
sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau |
yacca kiñcittathābhūtaṃ nanu daivasya karma tat || 24 ||
ṛṣayo'pyugratapaso daivenābhiprapīḍitāḥ |
utsṛjya niyamāṃstīvrānbhraśyante kāmamanyubhiḥ || 25 ||
asaṅkalpitameveha yadakasmātpravartate |
nivartyārambhamārabdhaṃ nanu daivasya karma tat || 26 ||
etayā tattvayā buddhyā saṃstabhyātmānamātmanā |
vyāhate'pyabhiṣeke me paritāpo na vidyate || 27 ||
tasmādaparitāpassaṃstvamapyanuvidhāya mām |
pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣecanikīṃ kriyām || 28 ||
ebhireva ghaṭai ssarvairabhiṣecanasambhṛtaiḥ |
mama lakṣmaṇa tāpasye vratasnānaṃ bhaviṣyati || 29 ||
athavā kiṃ mamaitena rājadravyamayena tu |
uddhṛtaṃ me svayaṃ toyaṃ vratādeśaṃ kariṣyati || 30 ||
mā ca lakṣmaṇa santāpaṃ kārṣīrlakṣmyā viparyaye |
rājyaṃ vā vanavāso vā vanavāso mahodayaḥ || 31 ||
na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighne mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā |
daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathā prabhāvam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||