📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.16 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଷୋଡଶ ସର୍ଗଃ
2.16 Ayodhyakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍ ॥ 1 ॥
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈ ସ୍ସ୍ଵନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 2 ॥
ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍ ॥ 3 ॥
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈ ସ୍ସ୍ଵନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 4 ॥
ତତ୍ର କାଷାଯିଣୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵେତ୍ରପାଣୀନ୍ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାନ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଵିଷ୍ଠିତାନ୍ ଦ୍ଵାରି ସ୍ତ୍ର୍ଯଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ସୁସମାହିତାନ୍ ॥ 5 ॥
ତେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯାନ୍ତଂ ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ ।
ସହସୋତ୍ପତିତାସ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵାସନେଭ୍ଯସ୍ସସମ୍ଭ୍ରମାଃ ॥ 6 ॥
ତାନୁଵାଚ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୂତପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତ ରାମାଯ ସୁମନ୍ନ୍ତ୍ରୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ॥ 7 ॥
ତେ ରାମମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ ।
ସହଭାର୍ଯାଯ ରାମାଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଚକ୍ଷିରେ ॥ 8 ॥
ପ୍ରତିଵେଦିତମାଜ୍ଞାଯ ସୂତମଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପିତୁଃ ।
ତତ୍ରୈଵାନାଯଯାମାସ ରାଘଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା ॥ 9 ॥
ତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସଙ୍କାଶମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ସୂତଃ ପର୍ଯ୍ଯଙ୍କେ ସୌଵର୍ଣେ ସୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ ॥ 10 ॥
ଵରାହରୁଧିରାଭେଣ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗନ୍ଧିନା ।
ଅନୁଲିପ୍ତଂ ପରାର୍ଧ୍ଯେନ ଚନ୍ଦନେନ ପରନ୍ତପମ୍ ॥ 11 ॥
ସ୍ଥିତଯା ପାର୍ଶ୍ଵତଶ୍ଚାପି ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତଯା ।
ଉପେତଂ ସୀତଯାଭୂଯଶ୍ଚିତ୍ରଯା ଶଶିନଂ ଯଥା ॥ 12 ॥
ତଂ ତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯମୁପପନ୍ନଂ ସ୍ଵତେଜସା ।
ଵଵନ୍ଦେ ଵରଦଂ ଵନ୍ଦୀ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍ ॥ 13 ॥
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ସୁମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହାରଶଯନାସନେ ।
ରାଜପୁତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜସତ୍କୃତଃ ॥ 14 ॥
କୌଶଲ୍ଯାସୁପ୍ରଜା ରାମ ପିତା ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।
ମହିଷ୍ଯା ସହ କୈକେଯ୍ଯା ଗମ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ମା ଚିରମ୍ ॥ 15 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ନରସିଂହୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।
ତତସ୍ସମ୍ମାନଯାମାସ ସୀତାମିଦମୁଵାଚ ହ ॥ 16 ॥
ଦେଵି ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ସମାଗମ୍ଯ ମଦନ୍ତରେ ।
ମନ୍ତ୍ରଯେତେ ଧୃଵଂ କିଞ୍ଚିଦଭିଷେଚନସଂହିତମ୍ ॥ 17 ॥
ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ହ୍ଯଭିପ୍ରାଯଂ ପ୍ରିଯକାମା ସୁଦକ୍ଷିଣା ।
ସଞ୍ଚୋଦଯତି ରାଜାନଂ ମଦର୍ଥମସିତେକ୍ଷଣା ॥ 18 ॥
ସା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ମହାରାଜଂ ହିତକାମାନୁଵର୍ତିନୀ ।
ଜନନୀ ଚାର୍ଥକାମା ମେ କେକଯାଧିପତେସ୍ସୁତା ॥ 19 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଖଲୁ ମହାରାଜୋ ମହିଷ୍ଯା ପ୍ରିଯଯା ସହ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦୂତମର୍ଥକାମକରଂ ମମ ॥ 20 ॥
ଯାଦୃଶୀ ପରିଷତ୍ତତ୍ର ତାଦୃଶୋ ଦୂତ ଆଗତଃ ।
ଧ୍ରୁଵମଦ୍ଯୈଵ ମାଂ ରାଜା ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 21 ॥
ହନ୍ତ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ମହୀପତିମ୍ ।
ସହ ତ୍ଵଂ ପରିଵାରେଣ ସୁଖମାସ୍ଵ ରମସ୍ଵ ଚ ॥ 22 ॥
ପତିସମ୍ମାନିତା ସୀତା ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣା ।
ଆଦ୍ଵାରମନୁଵଵ୍ରାଜ ମଙ୍ଗଲାନ୍ଯଭିଦଧ୍ଯୁଷୀ ॥ 23 ॥
ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରାଜସୂଯାଭିଷେଚନମ୍ ।
କର୍ତୁମର୍ହତି ତେ ରାଜା ଵାସଵସ୍ଯେଵ ଲୋକକୃତ୍ ॥ 24 ॥
ଦୀକ୍ଷିତଂ ଵ୍ରତସମ୍ପନ୍ନଂ ଵରାଜିନଧରଂ ଶୁଚିମ୍ ।
କୁରଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗପାଣିଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ତ୍ଵାଂ ଭଜାମ୍ଯହମ୍ ॥ 25 ॥
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ପାତୁ ତେ ଯମଃ ।
ଵରୁଣଃ ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଧନେଶସ୍ତୂତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 26 ॥
ଅଥ ସୀତାମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ସହ ରାମୋ ନିଵେଶନାତ୍ ॥ 27 ॥
ପର୍ଵତାଦିଵ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସିଂହୋ ଗିରିଗୁହାଶଯଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦ୍ଵାରିସୋଽପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରହ୍ଵାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଥ ମଧ୍ଯମକକ୍ଷ୍ଯାଯାଂ ସମାଗଚ୍ଛତ୍ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ।
ସ ସର୍ଵାନର୍ଥିନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ॥ 29 ॥
ତତଃ ପାଵକସଙ୍କାଶମାରୁରୋହ ରଥୋତ୍ତମମ୍ ।
ଵୈଯାଘ୍ରଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଜତଂ ରାଜନନ୍ଦନଃ ॥ 30 ॥
ମେଘନାଦମସମ୍ବାଧଂ ମଣିହେମଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ମୁଷ୍ଣନ୍ତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଭଯା ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ॥ 31 ॥
କରେଣୁଶିଶୁକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ ।
ହରିଯୁକ୍ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରଥମିନ୍ଦ୍ର ଇଵାଶୁଗମ୍ ॥ 32 ॥
ପ୍ରଯଯୌ ତୂର୍ଣମାସ୍ଥାଯ ରାଘଵୋ ଜ୍ଵଲିତଶ୍ଶ୍ରିଯା ।
ସ ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵାକାଶେ ସ୍ଵନଵାନଭିନାଦଯନ୍ ॥ 33 ॥
ନିକେତାନ୍ନିର୍ଯଯୌ ଶ୍ରୀମାନ୍ମହାଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ।
ଛତ୍ରଚାମରପାଣିସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵାନୁଜଃ ॥ 34 ॥
ଜୁଗୋପ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ରଥମାସ୍ଥାଯ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲସ୍ସମଜାଯତ ॥ 35 ॥
ତସ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଜନୌଘସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ।
ତତୋ ହଯଵରା ମୁଖ୍ଯା ନାଗାଶ୍ଚ ଗିରିସନ୍ନିଭାଃ ॥ 36 ॥
ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ରାମଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଅଗ୍ରତଶ୍ଚାସ୍ଯ ସନ୍ନଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦନାଗରୁଭୂଷିତାଃ ॥ 37 ॥
ଖଡ୍ଗଚାପଧରାଶ୍ଶୂରା ଜଗ୍ମୁରାଶଂସଵୋ ଜନାଃ ।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵନ୍ଦିନାମ୍ ॥ 38 ॥
ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ତଦା ଶୁଶ୍ରୁଵିରେ ପଥି ।
ହର୍ମ୍ଯଵାତାଯନସ୍ଥାଭିର୍ଭୂଷିତାଭିସ୍ସମନ୍ତତଃ ॥ 39 ॥
କୀର୍ଯମାଣ ସ୍ସୁପୁଷ୍ପୌଘୈର୍ଯଯୌ ସ୍ତ୍ରୀଭିରରିନ୍ଦମଃ ।
ରାମଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ୍ଯୋ ରାମପିପ୍ରୀଷଯା ତତଃ ॥ 40 ॥
ଵଚୋଭିରଗ୍ଯ୍ରୈର୍ହର୍ମ୍ଯସ୍ଥା କ୍ଷିତିସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଵନ୍ଦିରେ ।
ନୂନଂ ନନ୍ଦତି ତେ ମାତା କୌଶଲ୍ଯାମାତୃନନ୍ଦନ ॥ 41 ॥
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସିଦ୍ଧଯାତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ସର୍ଵସୀମନ୍ତିନୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ସୀତାଂ ସୀମନ୍ତିନୀ ଵରାମ୍ ॥ 42 ॥
ଅମନ୍ଯନ୍ତ ହି ତା ନାର୍ଯୋ ରାମସ୍ଯ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍ ।
ତଯା ସୁଚରିତଂ ଦେଵ୍ଯା ପୁରା ନୂନଂ ମହତ୍ତପଃ ॥ 43 ॥
ରୋହିଣୀଵ ଶଶାଙ୍କେନ ରାମସଂଯୋଗମାପ ଯା ।
ଇତି ପ୍ରାସାଦଶୃଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରମଦାଭିର୍ନରୋତ୍ତମଃ ॥ 44 ॥
ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଜମାର୍ଗସ୍ଥଃ ପ୍ରିଯା ଵାଚ ଉଦାହୃତାଃ ।
ଆତ୍ମସମ୍ପୂଜନୈ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଯଯୌ ରାମୌ ମହାପଥମ୍ ॥ 45 ॥
ସ ରାଘଵସ୍ତତ୍ର କଥାପ୍ରପଞ୍ଚାନ୍ ଶୁଶ୍ରାଵ ଲୋକସ୍ଯ ସମାଗତସ୍ଯ ।
ଆତ୍ମାଧିକାରା ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ଵାଚଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ଯ ପୁରୋ ଜନସ୍ଯ ॥ 46 ॥
ଏଷ ଶ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ରାଜପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିପୁଲାଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ ।
ଏତେ ଵଯଂ ସର୍ଵ ସମୃଦ୍ଧକାମା ଯେଷାମଯଂ ନୋ ଭଵିତା ପ୍ରଶାସ୍ତା ॥ 47 ॥
ଲାଭୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଦେଷ ସର୍ଵଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଚିରାଯ ।
ନ ହ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚନ ଜାତୁ କଶ୍ଚି ତ୍ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଦୁଃଖଂ ମନୁଜାଧିପେଽସ୍ମିନ୍ ॥ 48 ॥
ସ ଘୋଷଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗାଜୈର୍ଯଯୈଃ ପୁରସ୍ସରୈ ସ୍ସ୍ଵସ୍ତିକସୂତମାଗଧୈଃ ।
ମହୀଯମାନଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ଵାଦକୈ ରଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା ଯଯୌ ॥ 49 ॥
କରେଣୁମାତଂଙ୍ଗରଥାଶ୍ଵସଙ୍କୁଲଂ ମହାଜନୌଘ ପରିପୂର୍ଣଚତ୍ଵରମ୍ ।
ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ବହୁପଣ୍ଯସଞ୍ଚଯଂ ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ରୁଚିରଂ ମହାପଥମ୍ ॥ 50 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||
tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |
dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||
te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |
sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||
tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |
kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||
te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |
sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||
prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |
tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||
taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |
dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||
varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |
anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||
sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |
upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||
taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |
vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||
prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |
rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||
kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |
mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||
evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |
tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||
devi devaśca devī ca samāgamya madantare |
mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||
lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |
sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||
sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |
jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||
diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |
sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||
yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |
dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |
saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||
patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |
ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||
rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |
kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||
dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |
kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||
pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |
varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||
atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |
niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||
parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |
lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||
atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |
vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||
meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||
kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||
prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||
niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||
jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |
tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||
tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |
tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||
anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |
agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||
khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |
tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||
siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |
harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||
kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |
rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||
vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |
nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||
paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |
sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||
amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |
tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||
rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |
iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ || 44 ||
śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |
ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||
sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |
ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||
eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |
ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||
lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |
na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||
sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||
kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |
prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||