📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.115 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମ ସର୍ଗଃ
2.115 Ayodhyakanda - Panchadashadhikashatatama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ମାତୃ ସ୍ସ ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଦୃଢ ଵ୍ରତଃ ।
ଭରତ ଶ୍ଶୋକସନ୍ତପ୍ତୋ ଗୁରୂନିଦମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନାମନ୍ତ୍ରଯେଽଦ୍ଯ ଵଃ ।
ତତ୍ର ଦୁଃଖମିଦଂ ସର୍ଵଂ ସହିଷ୍ଯେ ରାଘଵଂ ଵିନା ॥ 2 ॥
ଗତଶ୍ଚ ଵା ଦିଵଂ ରାଜା ଵନସ୍ଥଶ୍ଚ ଗୁରୁର୍ମମ ।
ରାମଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେ ରାଜ୍ଯାଯ ସ ହି ରାଜା ମହାଯଶାଃ ॥ 3 ॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ପୁରୋହିତଃ ॥ 4 ॥
ସୁଭୃଶଂ ଶ୍ଲାଘନୀଯଂ ଚ ଯଦୁକ୍ତଂ ଭରତ ତ୍ଵଯା ।
ଵଚନଂ ଭ୍ରାତୃଵାତ୍ସଲ୍ଯାଦନୁରୂପଂ ତଵୈଵ ତତ୍ ॥ 5 ॥
ନିତ୍ଯଂ ତେ ବନ୍ଧୁଲୁବ୍ଧସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତୋ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦେ ।
ଆର୍ଯମାର୍ଗଂ ପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ନାନୁମନ୍ଯେତ କଃ ପୁମାନ୍ ॥ 6 ॥
ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାଭିଲଷିତଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ସାରଥିଂ ଵାକ୍ଯଂ ରଥୋ ମେ ଯୁଜ୍ଯତାମିତି ॥ 7 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନ ସ୍ସର୍ଵା ମାତୃ ସ୍ସମଭିଵାଦ୍ଯ ସଃ ।
ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମନ୍ଵିତଃ ॥ 8 ॥
ଆରୁହ୍ଯ ଚ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତାଵୁଭୌ ।
ଯଯତୁଃ ପରମପ୍ରୀତୌ ଵୃତୌ ମନ୍ତ୍ରିପୁରୋହିତୈଃ ॥ 9 ॥
ଅଗ୍ରତୋ ଗୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ଦ୍ଵିଜାଃ ।
ପ୍ରଯଯୁଃ ପ୍ରାଙ୍ଗ୍ମୁଖା ସ୍ସର୍ଵେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମୋ ଯତୋଽଭଵତ୍ ॥ 10 ॥
ବଲଂ ଚ ତଦନାହୂତଂ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଙ୍କୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଯଯୌ ଭରତେ ଯାତେ ସର୍ଵେ ଚ ପୁରଵାସିନଃ ॥ 11 ॥
ରଥସ୍ଥଃ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମଂ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ଶିରସ୍ଯାଦାଯ ପାଦୁକେ ॥ 12 ॥
ତତସ୍ତୁ ଭରତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଃ ।
ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଗୁରୂନିଦମୁଵାଚ ହ ॥ 13 ॥
ଏତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ମମ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ସନ୍ନଯାସଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଯୋଗକ୍ଷେମଵହେ ଚେମେ ପାଦୁକେ ହେମଭୂଷିତେ ॥ 14 ॥
ଭରତ ଶ୍ଶିରସା କୃତ୍ଵା ସନ୍ନ୍ଯାସଂ ପାଦୁକେ ତତଃ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧୁଃଖସନ୍ତପ୍ତ ସ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୃତିମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 15 ॥
ଛତ୍ରଂ ଧାରଯତ କ୍ଷିପ୍ରମାର୍ଯପାଦାଵିମୌ ମତୌ ।
ଆଭ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମଃ ପାଦୁକାଭ୍ଯାଂ ଗୁରୋର୍ମମ ॥ 16 ॥
ଭ୍ରାତ୍ରା ହି ମଯି ସନ୍ନ୍ଯାସୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ସୌହୃଦାଦଯମ୍ ।
ତମିମଂ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ରାଘଵାଗମନଂ ପ୍ରତି ॥ 17 ॥
କ୍ଷିପ୍ରଂ ସଂଯୋଜଯିତ୍ଵାତୁ ରାଘଵସ୍ଯ ପୁନସ୍ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଚରଣୌ ତୌ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସହପାଦୁକୌ ॥ 18 ॥
ତତୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତଭାରୋଽହଂ ରାଘଵେଣ ସମାଗତଃ ।
ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରଵେ ରାଜ୍ଯଂ ଭଜିଷ୍ଯେ ଗୁରୁଵୃତ୍ତିତାମ୍ ॥ 19 ॥
ରାଘଵାଯ ଚ ସନ୍ଯାସଂ ଦତ୍ତ୍ଵେମେ ଵରପାଦୁକେ ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚେଦମଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ଧୂତପାପୋ ଭଵାମି ଚ ॥ 20 ॥
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମୁଦିତେ ଜନେ ।
ପ୍ରୀତିର୍ମମ ଯଶଶ୍ଚୈଵ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ ॥ 21 ॥
ଏଵଂ ତୁ ଵିଲପନ୍ଦୀନୋ ଭରତ ସ୍ସମହାଯଶାଃ ।
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେଽକରୋଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଦୁଃଖିତୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ସହ ॥ 22 ॥
ସ ଵଲ୍କଲଜଟାଧାରୀ ମୁନିଵେଷଧରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେଽଵସଦ୍ଵୀର ସ୍ସସୈନ୍ଯୋ ଭରତସ୍ତଦା ॥ 23 ॥
ରାମାଗମନମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚନକାରୀ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାରଗସ୍ତଥା ॥ 24 ॥
ପାଦୁକେ ତ୍ଵଭିଷିଚ୍ଯାଥ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେଽଵସତ୍ତଦା ।
ସ ଵାଲଵ୍ଯଜନଂ ଛତ୍ରଂ ଧାରଯାମାସ ସ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଭରତ ଶ୍ଶାସନଂ ସର୍ଵଂ ପାଦୁକାଭ୍ଯାଂ ନିଵେଦଯନ୍ ॥ 25 ॥
ତତସ୍ତୁ ଭରତ ଶଶ୍ରୀମାନଭିଷିଚ୍ଯାଽଽର୍ଯପାଦୁକେ ।
ତଦଧୀନସ୍ତଦା ରାଜ୍ଯଂ କାରଯାମାସ ସର୍ଵଦା ॥ 26 ॥
ତଦା ହି ଯତ୍କାର୍ଯମୁପୈତି କିଞ୍ଚିଦୁପାଯନଂ ଚୋପହୃତଂ ମହାର୍ହମ୍ ।
ସ ପାଦୁକାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚକାର ପଶ୍ଚାଦ୍ଭରତୋ ଯଥାଵତ୍ ॥ 27 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |
tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |
bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |
tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||
gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |
rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||
subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |
vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||
nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |
āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||
mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |
abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||
prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |
āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||
āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |
yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||
agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |
prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||
balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |
prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||
rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||
tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |
avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||
etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |
yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||
bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |
abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||
chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |
ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||
bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |
tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||
kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |
caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||
tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |
nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||
rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |
rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||
abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |
prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||
evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |
nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||
sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |
nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||
rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |
bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||
pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |
sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |
bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||
tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |
tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||
tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |
sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||